Đọc hiểu Yêu tiếng Việt (Huy Cận) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi: YÊU TIẾNG VIỆT (Huy Cận) Thuở nhỏ giờ anh học Quốc văn Là thương vô hạn, tủi vô ngần Tiếng là tiếng mẹ con ngồi học Mà ở chương trình học ngoại văn ...

Quảng cáo
Câu hỏi

Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:

YÊU TIẾNG VIỆT

(Huy Cận)

Thuở nhỏ giờ anh học Quốc văn(1)

Là thương vô hạn, tủi vô ngần

Tiếng là tiếng mẹ con ngồi học

Mà ở chương trình học ngoại văn(2) ...

 

Buổi ấy anh yêu tiếng nước nhà

Là yêu hơi thở của ông cha

Yêu hồn nước đọng trong vần điệu

Yêu thiết tha mà lại xót xa

 

Tiếng Việt nuôi con như sữa mẹ

Nuôi con từng thớ thịt tâm hồn

Cuộc đời chỉ trở thành xương máu

Khi nói qua lời mẹ của con

 

Thế đó em ơi lớp tuổi xanh

Yêu văn dân tộc xốt tâm tình

Yêu cha ông bốn nghìn năm lẻ

Giữ nước mình lo giữ tiếng mình …...

 

Tiếng nói cha ông trao các em

Giữ gìn em nhé trau dồi thêm

Nói bằng tiếng Việt đời thêm đẹp

Như máu hồng tươi trở lại tim.  

 

Ai đâu chọn được quê sinh đẻ

Chọn tiếng yêu thương mới đến đời

Nhưng nếu mai sau mà sống lại

Lòng anh tiếng Việt lại đầu thai.

(Tuyển tập Huy Cận tập 1, NXB Văn học, 1996)

Chú thích:

- Nhà thơ Huy Cận tên thật là Cù Huy Cận (1919 - 2005) là một trong những nhà thơ tiêu biểu, thành công cả trong phong trào Thơ Mới và thơ ca Cách mạng, với một gia tài thi ca đồ sộ trong sự nghiệp sáng tác của mình như tập thơ "Lửa thiêng" (1940), "Trời mỗi ngày lại sáng" (1958), "Đất nở hoa" (1960), "Hạt lại gieo" (1984), "Ta về với biển" (1997), "Cha ông nghìn thuở" (2002) ... Nhà thơ lão thành cách mạng Cù Huy Cận đã được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Giải thường Hồ Chi Minh về Văn học nghệ thuật ...

(1) Quốc văn: tiếng nước nhà

(2) Ngoại văn: Sách báo tiếng nước ngoài

Câu 1

Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên.

Xem lời giải
Phương pháp giải

Vận dụng kiến thức đã học về đặc trưng thể loại (số câu, số chữ…)

Lời giải chi tiết

Thể thơ bảy chữ

Giải thích:

Mỗi dòng thơ trong toàn bộ tác phẩm đều có đúng 7 tiếng (chữ). 

Mở rộng

- Thơ bảy chữ là thể thơ mỗi dòng có bảy chữ. Mỗi bài gồm nhiều khổ, mỗi khổ thường có bốn dòng thơ và có cách gieo vần, ngắt nhịp đa dạng.

- Thơ bảy chữ thường gieo vần chân hoặc vần cách

- Các dòng trong bài thơ thường ngắt nhịp 4/3, cũng có khi ngắt nhịp 3/4.

Link tham khảo: Thơ bảy chữ là gì? Một số yếu tố của thơ bảy chữ

Câu 2

Tìm trong đoạn thơ trên những từ ngữ, hình ảnh miêu tả tâm trạng của nhân vật trữ tình khi phải học ngoại văn.

Xem lời giải
Phương pháp giải

Chú ý khổ thơ đầu, đặc biệt là 2 dòng thơ đầu tiên

Lời giải chi tiết

Những từ ngữ, hình ảnh miêu tả tâm trạng của nhân vật trữ tình khi học ngoại văn: thương vô hạn, tủi vô ngần, tiếng mẹ là tiếng con ngồi học, chương trình học ngoại văn

Giải thích:

Các từ ngữ trực tiếp diễn tả nỗi đau đớn, tủi nhục của người dân mất nước khi tiếng mẹ đẻ bị đẩy xuống hàng ngoại ngữ trong nhà trường. 

Mở rộng

Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc. 

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 3

Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong hai đòng thơ sau:

Tiếng Việt nuôi con như sữa mẹ

Nuôi con từng thớ thịt tâm hồn

Xem lời giải
Phương pháp giải

Vận dụng kiến thức đã học về tác dụng của biện pháp so sánh

Lời giải chi tiết

- So sánh: “Tiếng Việt” – “sữa mẹ”

- Tác dụng: Nhấn mạnh tầm quan trọng, sự gắn bó, nuôi dưỡng và ảnh hưởng sâu sắc của tiếng Việt đối với tâm hồn con người Việt Nam. “Sữa mẹ” tượng trưng cho tình yêu thương, nguồn sống, là nguồn dinh dưỡng dồi dào nuôi lớn mỗi người con. Cũng giống như sữa mẹ, tiếng Việt nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc.

Giải thích:

Đối chiếu "Tiếng Việt" với "sữa mẹ" để cụ thể hóa giá trị nuôi dưỡng, che chở cả về thể chất lẫn tâm hồn của ngôn ngữ dân tộc đối với mỗi con người. 

Mở rộng

- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.

- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2

- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:

+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...

+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..

Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:

+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...

+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?

+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?

Một số link tham khảo: 

Biện pháp So sánh

Bài tập trắc nghiệm Tìm hiểu biện pháp So sánh

Câu 4

Em hãy nêu ý nghĩa lời nhắn nhủ của tác giả qua hai dòng thơ:

Yêu cha ông bốn nghìn năm lẻ

Giữ nước mình lo giữ tiếng mình

Xem lời giải
Phương pháp giải

Đọc kĩ dòng thơ và xác định lời nhắn nhủ của tác giả, từ đó nêu ý nghĩa

Lời giải chi tiết

Ý nghĩa của lời nhắn nhủ: Biết ơn cha ông ta đã có công giữ nước và giữ gìn tiếng nói để từ đó ý thức được trách nhiệm không chỉ trong việc bảo vệ độc lập mà còn phải bảo vệ tiếng Việt – ngôn ngữ dân tộc.

Giải thích:

Khẳng định mối quan hệ sống còn giữa độc lập dân tộc và việc bảo tồn ngôn ngữ; mất tiếng nói là mất nước, giữ được tiếng nói là giữ được hồn cốt cha ông.

Mở rộng

Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc. 

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 5

Từ suy ngẫm của tác giả trong đoạn thơ, anh/chị hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân.

Xem lời giải
Phương pháp giải

Đọc kĩ đoạn thơ, từ nội dung rút ra bài học phù hợp với chuẩn mực đạo đức

Lời giải chi tiết

Gợi ý:

- Trân trọng và giữ gìn tiếng Việt

- Yêu nước không chỉ nằm ở hành động mà còn ở việc bảo vệ tiếng nói dân tộc

Giải thích:

Thức tỉnh ý thức trách nhiệm của cá nhân, đặc biệt là thế hệ trẻ, trong việc trân trọng, học tập và bảo vệ sự trong sáng của tiếng mẹ đẻ như một biểu hiện của lòng yêu nước.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

Câu 6

Trong khổ thơ (2), theo tác giả yêu nước nhà là yêu những gì?

Xem lời giải
Phương pháp giải

Đọc quét khổ thơ (2), chú ý các từ ngữ đi liền sau động từ “yêu” để lọc ra những đối tượng cụ thể được tác giả nhắc đến. 

Lời giải chi tiết

Trong khổ thơ (2), theo tác giả yêu tiếng nước nhà là yêu: hơi thở của ông cha, hồn nước đọng trong vần điệu.

Giải thích:

Yêu tiếng nước nhà gắn liền với việc quý trọng "hơi thở của ông cha" và "hồn nước" kết tinh trong vần điệu văn học. 

Mở rộng

Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc. 

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 7

Xác định nhân vật trữ tình trong khổ thơ (3)

Xem lời giải
Phương pháp giải

Căn cứ vào hệ thống đại từ nhân xưng, từ ngữ xưng hô xuất hiện trực tiếp trong khổ thơ để nhận diện chủ thể đang bộc lộ cảm xúc. 

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình trong khổ thơ (3): con.

Giải thích:

Việc đặt mình vào vị trí đứa con đối với Tiếng Việt thể hiện thái độ thành kính, biết ơn sâu sắc như đối với đấng sinh thành. 

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả. 

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 8

Chỉ ra 1 từ láy được tác giả sử dụng trong khổ thơ (2)

Xem lời giải
Phương pháp giải

Vận dụng định nghĩa về từ láy (có sự hòa phối, lặp lại về âm đầu hoặc vần giữa các tiếng) để rà soát và gọi tên chính xác từ láy trong khổ (2). 

Lời giải chi tiết

Một từ láy được tác giả sử dụng trong khổ thơ (2): thiết tha/ xót xa.

Giải thích:

Các từ láy miêu tả trạng thái cảm xúc đối lập: vừa yêu kính, say mê lại vừa đau đớn, ngậm ngùi trước cảnh ngộ của tiếng nước nhà thời bấy giờ. 

Mở rộng

- Từ láy là cấu tạo đặc biệt của từ phức, được tạo thành bởi hai tiếng trở lên, trong đó phối hợp những tiếng có âm đầu hoặc vần hoặc cả âm đầu và vần.

- Trong tiếng Việt, từ láy có độ dài tối thiểu là hai tiếng, tối đa là bốn tiếng. Tuy nhiên, láy hai tiếng là loại từ láy tiêu biểu của tiếng Việt.

- Từ láy được chia thành 2 loại:

+ Từ láy toàn bộ: Là loại từ được láy giống nhau cả phần âm, vần, dấu câu.

+ Từ láy bộ phận: Là loại từ được láy giống phần âm hoặc phần vần, dấu câu có thể giống hoặc khác tuỳ vào cách người dùng muốn

- Tác dụng của từ láy được dùng để miêu tả nhấn mạnh vẻ đẹp của phong cảnh, hình dáng của sự vật hoặc diễn đạt cảm xúc, tâm trạng, trình trạng, âm thanh … của con người, của sự vật và hiện tượng trong cuộc sống. Từ đó, mang đến cho con người một cái nhìn đa chiều và sâu sắc đối với vấn đề được nói đến.

Link tham khảo:

Từ láy là gì? Tác dụng của từ láy

Bài tập trắc nghiệm từ láy

Câu 9

Từ lời nhắn nhủ “Giữ nước mình lo giữ tiếng mình”, em sẽ làm gì để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt?

Xem lời giải
Phương pháp giải

Khái quát ý nghĩa cốt lõi của câu thơ, từ đó liên hệ thực tế với trách nhiệm và hành động cụ thể của một học sinh trong đời sống giao tiếp hằng ngày.

Lời giải chi tiết

- Nội dung lời nhắn nhủ: Muốn giữ được đất nước cần phải gìn giữ được tiếng nói của dân tộc mình.

- Những việc cần làm để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt:

+ Sử dụng tiếng Việt theo chuẩn ngữ âm, ngữ nghĩa, từ vựng, ngữ pháp.

+ Thường xuyên trau dồi năng lực sử dụng tiếng Việt, không lạm dụng tiếng nước ngoài trong diễn đạt.

+ Bồi đắp, lan tỏa tình yêu tiếng Việt gắn với niềm tự hào dân tộc

Giải thích:

Gìn giữ sự trong sáng của tiếng Việt là hành động thiết thực để bảo vệ văn hóa dân tộc, đòi hỏi ý thức trách nhiệm từ lời ăn tiếng nói hằng ngày đến tư duy ngôn ngữ. 

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

BÌNH LUẬN

Danh sách bình luận

Đang tải bình luận...
close