Đọc hiểu Đau lòng lũ lụt miền Trung (Phạm Ngọc San) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

4 khổ đầu: Nỗi xót xa của nhà thơ trước tình cảnh lũ lụt gây ra cho người dân

2 khổ cuối: lời nhắn nhủ kêu gọi yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ đồng bào khó khăn

Giải thích:

4 khổ đầu tập trung vào hình ảnh thiên tai dữ dội, con người khốn khổ.

2 khổ cuối chuyển giọng sang kêu gọi yêu thương, đoàn kết

=> Mạch cảm xúc từ “cảm thương => hành động”.

Các từ ngữ gồm: bão tố gió mưa, rát mặt, ngang trời mưa đổ, giá băng, thác đổ ngàn xa, sấp ngửa ập òa, trắng xóa lệ nhòa, mưa gấp khúc, bong bóng trôi theo lũ cuốn đê, bốn bề nước trôi, màn trời chiếu nước, bão lốc gió sương.

Giải thích:

Các từ như “bão tố gió mưa”, “thác đổ”, “sấp ngửa ập òa”, “bốn bề nước trôi”… đều gợi sức tàn phá lớn, dồn dập => chứng tỏ lũ lụt rất nghiêm trọng, vượt kiểm soát.

- Liên tưởng câu chuyện: Con Rồng cháu Tiên.

- Ý nghĩa: Nhắc nhở về cội nguồn, khơi gợi tinh thần đoàn kết dân tộc của người dân mọi miền tổ quốc.

Giải thích:

“Cùng một bọc” gợi truyện Con Rồng cháu Tiên (cùng sinh từ một bọc trăm trứng). Nhắc lại để khơi dậy ý thức cùng nguồn gốc => kêu gọi đoàn kết, tương trợ đồng bào khi hoạn nạn.

Khổ thơ gồm 3 câu, trích dẫn một phần của bài ca dao "Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”

- Nhà thơ không nói hết, để người đọc có thể tự hiểu nốt.

- Đó là cách biến thể sáng tạo để chuyển tải thông điệp kêu gọi sự đoàn kết, tương trợ giúp đỡ đối với những đồng bào trong cơn hoạn nạn khó khăn.

Giải thích:

Khổ thơ trích dẫn chưa trọn câu ca dao “Nhiễu điều phủ lấy giá gương…”, tạo cách nói bỏ lửng để người đọc tự hoàn thiện ý. Nhờ đó, thông điệp yêu thương, đùm bọc được nhấn mạnh sâu sắc và giàu tính gợi.v

Những từ ngữ cho thấy lũ lụt Miền Trung là thiên tai nghiêm trọng là: “Bão tố, gió mưa, rát mặt, giá băng, sấp ngửa, ập òa, mờ chân mây, mưa giăng mắc, mưa đổ, lũ cuốn đê,...’

Giải thích:

Các từ ngữ trên gợi lên mưa lũ dữ dội, dồn dập, bao phủ khắp nơi và có sức tàn phá lớn, khiến cuộc sống của người dân bị đảo lộn, nhiều người rơi vào cảnh nguy hiểm, rét mướt, khốn khó. 

- Biện pháp tu từ nhân hóa: hình ảnh “mưa” được gắn với trạng thái, cảm xúc của con người qua cách diễn đạt “giăng mắc nỗi buồn nhân thế”; “dâu bể” cũng được gợi tả như những biến động của cuộc đời con người.

- Tác dụng:

+ Khiến hình ảnh mưa trở nên có hồn, giàu cảm xúc, như đang mang trong mình nỗi buồn của con người.

+ Nhấn mạnh nỗi đau, mất mát và những khổ cực của người dân trước thiên tai.

+ Thể hiện niềm xót thương, đồng cảm sâu sắc của tác giả với những số phận đang chịu cảnh lũ lụt.

Giải thích:

“Mưa” vốn là hiện tượng tự nhiên nhưng qua cách nhân hóa, mưa như mang theo “nỗi buồn nhân thế”, khiến cảnh thiên nhiên không còn vô tri mà trở thành sự cộng hưởng với nỗi đau của con người. 

Người dân sống giữa thiên tai trong bài thơ phải đối mặt với mưa lũ dữ dội, nước dâng khắp nơi, nhà cửa bị ngập, cuộc sống bị đảo lộn và tính mạng bị đe dọa. Đặc biệt, trẻ nhỏ phải chịu cảnh “màn trời chiếu nước”, các cụ già “rét mướt tái xanh”, những người gặp nạn phải “kêu cứu” trong tuyệt vọng. Thiên tai khiến con người rơi vào cảnh đau khổ, thiếu thốn và bất lực trước sức mạnh của tự nhiên. Qua đó, bài thơ thể hiện niềm thương cảm đối với đồng bào vùng lũ, đồng thời gợi nhắc mọi người biết đoàn kết, sẻ chia và giúp đỡ nhau khi hoạn nạn.

Giải thích:

Các hình ảnh “bàn tay kêu cứu”, “thò qua mái ngói”, “trẻ nhỏ màn trời chiếu nước”, “các cụ già rét mướt tái xanh” cho thấy người dân phải chịu những hoàn cảnh vô cùng khắc nghiệt. Họ bị mất đi sự bình yên trong cuộc sống, thậm chí đứng trước nguy cơ mất mát về tài sản, sức khỏe và tính mạng. Tuy nhiên, trong hoạn nạn, tình người lại được đánh thức, đúng như câu thơ “Người mình chia sẻ đã thành bản năng!”.