Đọc hiểu Ngọn lửa tuổi thơ (Xuân Quỳnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9
Đêm liên hoan, ngọn lửa sáng lên rồi
Các anh hát những bài ca chiến dịch:
“Đây Tây Bắc núi ngàn trùng tít tắp
Pháo vượt đèo trấn thủ đẫm mồ hôi
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
NGỌN LỬA TUỔI THƠ
Xuân Quỳnh (1)
Đêm liên hoan, ngọn lửa sáng lên rồi
Các anh hát những bài ca chiến dịch:
“Đây Tây Bắc núi ngàn trùng tít tắp
Pháo vượt đèo trấn thủ đẫm mồ hôi
Điện Biên(2) xa lúa chín rực bên đồi
Những điệu xòe rập rờn trên đồng ruộng
Đá núi gập ghềnh, đèo cao chót vót...”
Thương đôi giày rách nát các anh tôi.
Một tình thương không nói được nên lời
Của đứa trẻ gầy còm nhút nhát
Nấp sau cột lặng thầm theo tiếng hát
Cháy bao điều khao khát mãi khôn nguôi.
Đêm liên hoan ngọn lửa sáng lên rồi
Xanh tiếng hát, xanh áo màu bộ đội
Ngọn lửa xanh lá ngụy trang vẫy gọi
Tới những miền vời vợi nhớ thương xa.
Các anh đi các anh có đâu ngờ
Bài hát vẫn dạt dào như sóng vỗ
Trong mắt trẻ bao dòng sông kỳ lạ
Bao nẻo đường hoang dã, những màu mây...
Tôi gặp các anh ở khắp đó đây
Các anh trồng rau, các anh lau súng
Anh bộ đội tôi gọi trong thầm lặng
Ước ao mình được nắm dải ba lô.
Biết bao làng các anh đã đi qua
Bao thành phố, bao nhiêu trẻ nhỏ
Làm sao biết - mà các anh đâu nhớ
Đứa trẻ gầy nấp sau cột hôm nao.
Năm tháng qua tôi đã đổi thay nhiều
Các anh xưa, tóc bây giờ chắc bạc
Nhưng ngọn lửa đã bừng lên tiếng hát
Vẫn diệu kỳ trong suốt tuổi thơ tôi.
1984
(Trích Thơ Xuân Quỳnh, NXB Văn học, 2009, tr. 37-39)
Chú thích:
(1) Xuân Quỳnh (1942 - 1988) là một trong những nhà thơ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại. Sáng tác của bà bao gồm cả thơ và văn xuôi, trong đó tình yêu, hạnh phúc gia đình và trẻ em là các đề tài chiếm vị trí nổi bật. Thơ Xuân Quỳnh là tiếng lòng của một tâm hồn phụ nữ nhiều trắc ẩn, vừa hồn nhiên, tươi tắn vừa chân thành đằm thắm và luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc đời thường bình dị.
(2) Điện Biên: một tỉnh miền núi thuộc vùng Tây Bắc của Việt Nam.
Câu 1
Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản trên.
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Đọc kĩ văn bản, xác định người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ.
- Chú ý các đại từ xưng hô như “tôi”, “ta”, “em”, “anh”… để nhận diện nhân vật trữ tình.
Lời giải chi tiết
Nhân vật trữ tình: “tôi” (tác giả)
Giải thích:
Nhân vật trữ tình được thể hiện qua đại từ xưng hô “tôi” trong các câu thơ như: “Tôi gặp các anh ở khắp đó đây”, “Vẫn diệu kỳ trong suốt tuổi thơ tôi”. Đây là người trực tiếp hồi tưởng những kỉ niệm tuổi thơ, bày tỏ tình cảm yêu mến, ngưỡng mộ và biết ơn đối với các anh bộ đội.
Mở rộng
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Sự kiện lịch sử nào được nhắc đến trong những dòng thơ in đậm?
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Đọc các dòng thơ in đậm, chú ý từ ngữ, địa danh, hình ảnh gắn với lịch sử.
- Liên hệ kiến thức lịch sử để xác định sự kiện được nhắc đến.
Lời giải chi tiết
Sự kiện lịch sử: Chiến dịch Điện Biên Phủ
Giải thích:
Các hình ảnh: “Tây Bắc”, “Pháo vượt đèo”, “Điện Biên xa lúa chín rực bên đồi” gợi nhắc đến Chiến dịch Điện Biên Phủ - chiến dịch quân sự lớn của quân và dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Mở rộng
- Chiến dịch Điện Biên Phủ được chia làm 3 đợt:
+ Đợt 1 (từ ngày 13 đến 17/3/1954): tiêu diệt cụm cứ điểm Him Lam và toàn bộ phân khu Việt Bắc.
+ Đợt 2 (từ ngày 30/3 đến 26/4/1954): đồng loạt tiến công các phân khu Trung tâm, chiếm hầu hết các cứ điểm của Pháp, tạo điều kiện không chế, chia cắt lực lượng của Pháp.
+ Đợt 3 (từ ngày 1/5 đến 7/5/1954): đồng loạt tiến công phân khu Trung tâm và phân khu Nam, tiêu diệt các cứ điểm còn lại của Pháp.
- Chiến thắng Điện Biên Phủ mang tầm vóc thời đại, góp phần to lớn vào phong trào đấu tranh vì hòa bình, tiến bộ của nhân loại.
Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong hai dòng thơ:
“Các anh đi các anh có đâu ngờ
Bài hát vẫn dạt dào như sóng vỗ”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định hình ảnh so sánh, sau đó phân tích ý nghĩa và tác dụng biểu đạt của biện pháp tu từ đó.
Lời giải chi tiết
- Biện pháp so sánh: ví “bài hát” với tiếng “sóng vỗ”
- Tác dụng:
+ Làm cho tiếng hát, cảm xúc trở nên sinh động, giàu hình ảnh.
+ Gợi sự mạnh mẽ, dào dạt, lan tỏa không ngừng của những bài hát về người lính
+ Thể hiện niềm xúc động, sự biết ơn và nỗi nhớ của nhân vật trữ tình đối với các anh bộ đội; khẳng định những ký ức đẹp vẫn ngân vang mãi trong tâm hồn.
Giải thích:
Hình ảnh “sóng vỗ” gợi sự liên tiếp, không ngừng nghỉ và lan tỏa rộng khắp. Khi so sánh “bài hát” với “sóng vỗ”, nhà thơ Xuân Quỳnh muốn khẳng định rằng những bài ca của các anh bộ đội đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm hồn đứa trẻ năm nào. Dù các anh đã đi xa và thời gian đã trôi qua, âm hưởng của những bài hát ấy vẫn sống động, ngân vang trong ký ức, trở thành một phần đẹp đẽ của tuổi thơ và nuôi dưỡng tình yêu, sự ngưỡng mộ đối với người lính.
Mở rộng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Em hiểu như thế nào về nội dung câu thơ: “Thương đôi giày rách nát các anh tôi.”?
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Phân tích hình ảnh, từ ngữ trọng tâm trong câu thơ (“đôi giày rách nát”).
- Hiểu nghĩa tả thực → liên hệ hoàn cảnh chiến tranh để rút ra nghĩa biểu tượng, ý nghĩa sâu xa
Lời giải chi tiết
“Đôi giày rách nát” gợi sự gian khổ, thiếu thốn, vất vả của người lính trong chiến tranh. Qua đó cho thấy sự hi sinh thầm lặng, tinh thần vượt khó của các anh vì đất nước và tình cảm trân trọng của tác giả đối với họ. Câu thơ thể hiện niềm thương yêu, cảm phục của tác giả dành cho những người lính chiến sĩ.
Giải thích:
Câu thơ không chỉ nói về một đôi giày đã cũ, đã rách mà còn gợi cả cuộc sống chiến đấu đầy gian lao của người lính. Qua hình ảnh ấy, người đọc cảm nhận được những mất mát, hi sinh mà các anh đã trải qua vì độc lập, tự do của dân tộc. Đồng thời, câu thơ cho thấy tấm lòng hồn nhiên nhưng chân thành của đứa trẻ trước những người lính, từ đó làm nổi bật tình cảm yêu mến, kính trọng và biết ơn sâu sắc của tác giả dành cho họ.
Mở rộng
Hình ảnh trong trữ tình là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì về ý nghĩa của kỉ niệm tuổi thơ trong cuộc đời mỗi người?
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Giải thích khái niệm “kỉ niệm tuổi thơ”.
- Nêu ý nghĩa của kỉ niệm tuổi thơ đối với cuộc sống con người.
- Liên hệ bản thân hoặc mở rộng bài học nhận thức, hành động.
Lời giải chi tiết
- Kỉ niệm tuổi thơ là kí ức về những sự kiện từng diễn ra trong tuổi thơ mỗi người, mang ý nghĩa vô cùng đặc biệt.
- Ý nghĩa:
+ Là hành trang tinh thần nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người trưởng thành
+ Lưu giữ những tình cảm đẹp về gia đình, bạn bè, thầy cô, quê hương…
+ Tạo động lực giúp con người vượt qua khó khăn, mệt mỏi
+ Giúp con người biết trân trọng quá khứ, sống biết ơn hơn
+ …
Giải thích:
Trong bài thơ, hình ảnh đêm liên hoan cùng tiếng hát của các anh bộ đội đã trở thành một kỉ niệm đẹp, in đậm trong tâm hồn nhân vật trữ tình suốt nhiều năm tháng. Dù thời gian trôi qua, “ngọn lửa” của tuổi thơ vẫn cháy sáng trong kí ức, nuôi dưỡng tình yêu, lòng biết ơn và những khát vọng đẹp. Điều đó cho thấy kỉ niệm tuổi thơ có sức sống bền lâu, góp phần hình thành nhân cách và định hướng cuộc sống của mỗi người.
Mở rộng
- Thông điệp của tác phẩm văn học là điều mà tác giả muốn gửi đến người đọc qua hình tượng nghệ thuật. Đó là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà văn bản văn học muốn truyền đến người đọc
- Tư tưởng của tác phẩm văn học: là nhận thức, quan niệm, thái độ, cách lí giải về các vấn đề đời sống và khát vọng của tác giả được thể hiện trong tác phẩm.
Danh sách bình luận