Trang chủ

200+ đề đọc hiểu Văn 9 | Luyện đề đọc hiểu lớp 9

Đọc hiểu Chỉ có thể là mẹ (Đặng Minh Mai) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Nắng dần tắt trên con đường nhỏ Dáng mẹ gầy giẹo giọ liêu xiêu.

Quảng cáo

Câu hỏi

Đọc văn bản "Chỉ có thể là mẹ" của tác giả Đặng Minh Mai và trả lời các câu hỏi sau:

CHỈ CÓ THỂ LÀ MẸ – Đặng Minh Mai

Nắng dần tắt trên con đường nhỏ

Dáng mẹ gầy giẹo giọ liêu xiêu.

Mẹ về để nấu cơm chiều

Bữa cơm đạm bạc thương yêu ấm lòng.

Cả đời mẹ long đong vất và

Cho chồng con quên cả thân mình.

Một đời mẹ đã hy sinh

Tuổi xuân phai nhạt nghĩa tình đượm sâu

Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng

Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn.

Rụng rồi thương lắm hàm răng

Lưng còng chân yếu ánh trăng cuối trời.

Tình của mẹ sáng ngời dương thế

Lo cho con tấm bé đến giả.

Nghĩa tình son sắt cùng cha

Giản đơn dung dị mẹ là mẹ thôi.

Con đi khắp chân trời góc bể

Ân tình nào sánh xuể mọ yêu

Nghĩa dày độ lượng bao nhiêu

Có trong lòng mẹ sớm chiều bao dung.

Câu 1

Xác định nhân vật trữ tình và chủ đề bài thơ.

Phương pháp giải

- Xác định người bộc lộ cảm xúc trong bài thơ (qua đại từ, giọng điệu).

- Khái quát nội dung xuyên suốt để rút ra chủ đề

Lời giải chi tiết

Xác định nhân vật trữ tình và chủ đề bài thơ.
- Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người con, người đang thể hiện tình cảm sâu sắc và lòng biết ơn đối với mẹ của mình.
- Chủ đề của bài thơ là ca ngợi công ơn sinh thành, dưỡng dục của người mẹ và sự hy sinh thầm lặng của mẹ đối với con cái.

Giải thích:

Bài thơ có các cách xưng hô “con”, “mẹ” => người con là chủ thể bộc lộ cảm xúc

Bài thơ tập trung nói về sự vất vả, hi sinh và tình yêu của mẹ => chủ đề ca ngợi công ơn, tình mẫu tử.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

- Chủ đề là vấn đề chính hoặc ý tưởng trung tâm mà một tác phẩm văn học, nghệ thuật, hoặc bài viết muốn truyền tải đến người đọc hoặc người xem.
- Chủ đề thường phản ánh những suy nghĩ, cảm xúc, và quan điểm của tác giả về một vấn đề cụ thể trong cuộc sống hoặc xã hội.
- Để xác định chủ đề, thường phải trả lời câu hỏi: Vấn đề cơ bản mà tác phẩm nêu lên là gì? Cần phải hiểu rõ nội dung mới xác định đúng chủ đề của bài.
Link tham khảo:

Chủ đề và cách xác định chủ đề

Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Trong khổ thơ sau, hình ảnh người mẹ hiện lên qua những từ ngữ nào? Những từ ngữ đó giúp em hiểu gì về người mẹ?

“Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng

Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn.

Rụng rồi thương lắm hàm răng

Lưng còng chân yếu ánh trăng cuối trời."

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Xác định các từ ngữ miêu tả ngoại hình, trạng thái của mẹ trong khổ thơ.

- Từ đó suy ra ý nghĩa về cuộc đời, số phận người mẹ.

Lời giải chi tiết

“Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng
Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn.”
- Những từ ngữ “tóc trắng”, “bụi gian nan”, “nếp nhăn” cho thấy sự già nua, vất vả của người mẹ. Đây là những dấu hiệu của tuổi tác và cuộc sống khó khăn đã để lại trên thân thể của mẹ.
- Qua đó, ta thấy mẹ đã trải qua nhiều gian khổ, hy sinh trong suốt cuộc đời để chăm sóc, nuôi nấng con cái.

Giải thích:

Các từ “tóc trắng”, “nếp nhăn”, “rụng răng”, “lưng còng chân yếu” đều là dấu hiệu già nua. Kết hợp với “mưa và nắng”, “bụi gian nan” => mẹ đã trải qua nhiều vất vả, hi sinh nên mới hao mòn như vậy.

Mở rộng

Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 3

Em hãy xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong khổ thơ cuối bài.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Tìm yếu tố được đem ra so sánh và từ so sánh (nếu có hoặc so sánh ngầm).

- Phân tích xem việc so sánh nhằm làm nổi bật điều gì.

Lời giải chi tiết

“Nghĩa ấy đo lường bao nhiêu
Có trong lòng mẹ sớm chiều bao dung.”

- Biện pháp tu từ so sánh được sử dụng ở đây là so sánh giữa “nghĩa” và lòng mẹ bao dung. Ở câu thơ này, nghĩa tình của mẹ được so sánh với lòng bao dung của mẹ, một tình cảm sâu đậm và không thể đong đếm. Biện pháp so sánh này giúp làm nổi bật tình yêu thương vô bờ bến, sự hy sinh, và lòng bao dung của mẹ, khắc họa một tình yêu mà không có bất kỳ phép đo nào có thể đo lường được. Điều này khiến chúng ta cảm nhận rõ hơn sự vô tận của tình mẫu tử. Qua đó giúp câu thơ thêm sinh động, hấp dẫn gợi hình gợi cảm.

Giải thích:

Ý thơ “nghĩa… có trong lòng mẹ” đặt “nghĩa tình” trong “lòng mẹ” => ngầm so sánh tình mẹ là vô hạn, không đo đếm được.

Mở rộng

- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.

- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2

- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:

+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...

+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..

Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:

+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...

+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?

+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?

Một số link tham khảo:

Biện pháp So sánh

Bài tập trắc nghiệm Tìm hiểu biện pháp So sánh

Câu 4

Bài thơ đã gợi cho ta - những người làm con nhiều thông điệp ý nghĩa. Hãy viết những thông điệp mà em tâm đắc.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Dựa vào các chi tiết về sự hi sinh, tình yêu của mẹ trong bài thơ.

- Từ đó rút ra bài học, thông điệp hướng tới người đọc.

Lời giải chi tiết

Bài thơ gợi cho em thông điệp về sự trân trọng, biết ơn công ơn sinh thành và dưỡng dục của mẹ. Những hy sinh thầm lặng của mẹ là vô giá, và tình cảm của mẹ dành cho con không thể nào đo đếm được bằng bất kỳ đơn vị nào. Bài thơ cũng nhắc nhở em phải luôn trân trọng mẹ, yêu thương và chăm sóc mẹ khi có thể, vì công ơn của mẹ là điều quý giá nhất trong đời.

Giải thích:

Bài thơ liên tục nhấn mạnh sự “hi sinh”, “vất vả”, “bao dung” của mẹ => gợi nhắc con cái phải biết ơn và trân trọng.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

Câu 5

Nêu hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ được thể hiện trong những dòng thơ sau:

“Mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng

Bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn.”

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ, sau đó phân tích tác dụng của biện pháp đó trong việc khắc họa hình ảnh người mẹ và thể hiện tình cảm của tác giả.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ nhân hóa: “Mưa và nắng” biết “nhuộm” tóc mẹ.

- Tác dụng:

+ Gợi sự vất vả, lam lũ của mẹ qua những biến đổi về ngoại hình.

+ Thể hiện sự hi sinh thầm lặng của mẹ.

+ Khắc họa tình cảm thương yêu, xót xa của người con dành cho mẹ.

Giải thích:

Hình ảnh “mưa và nắng nhuộm màu tóc trắng”, “bụi gian nan đọng lắng nếp nhăn” cho thấy thời gian và những nhọc nhằn của cuộc sống đã làm mẹ già đi, qua đó làm nổi bật sự tần tảo, hi sinh của mẹ dành cho gia đình.

Mở rộng

- Nhân hoá là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối,… trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

- Có ba kiểu nhân hoá thường gặp là:

+ Dùng những từ ngữ vốn gọi người để gọi vật.

+ Dùng những từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động, tính chất của vật.

+ Trò chuyện, xưng hô với vật như đối với người.

Link tham khảo: Biện pháp tu từ nhân hoá

Câu 6

Trong bài thơ trên, tấm lòng yêu thương, biết ơn dành cho mẹ của tác giả đã được gửi gắm trong những dòng thơ chứa chan cảm xúc. Là người con, em sẽ hiện thực hóa sự quan tâm, yêu thương ấy bằng cách nào?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Rút ra bài học từ tình yêu thương và sự hi sinh của mẹ được thể hiện trong bài thơ; từ đó liên hệ bản thân để nêu những việc làm cụ thể thể hiện lòng yêu thương, biết ơn đối với mẹ.

Lời giải chi tiết

Là người con, em sẽ luôn yêu thương, kính trọng và biết ơn mẹ. Em sẽ chăm chỉ học tập, ngoan ngoãn, vâng lời cha mẹ, tích cực giúp đỡ mẹ những công việc phù hợp trong gia đình. Bên cạnh đó, em sẽ thường xuyên quan tâm, hỏi han, chia sẻ với mẹ để mẹ vui lòng và bớt vất vả. Em cũng sẽ cố gắng sống có trách nhiệm, trở thành người có ích để không phụ công lao dưỡng dục và những hi sinh thầm lặng của mẹ.

Giải thích:

Bài thơ ca ngợi sự hi sinh, tình yêu thương bao la của mẹ dành cho con. Vì vậy, mỗi người con cần thể hiện lòng biết ơn thông qua lời nói và những hành động thiết thực trong cuộc sống hằng ngày.