Đọc hiểu Tôi chẳng muốn kỷ niệm về tôi là một điệu hát buồn (Lưu Quang Vũ) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9

Qua 5 câu thơ đầu, tác giả đã cảm nhận cuộc sống:

- Những âm thanh cuộc sống: tiếng khóc của những con chim gẫy cánh, tiếng đau rên của ngôi nhà đổ sập; tiếng con thuyền không về được bờ quen; tiếng mưa rơi trên ngọn cỏ yếu mềm.

- Cuộc sống qua cảm nhận của nhân vật trữ tình đều mang âm điệu buồn, thể hiện những đau thương, khốn khổ.

- Cách cảm nhận đó thể hiện sự nhạy cảm, tinh tế, giàu trắc ẩn nhưng có phần tiêu cực, phiến diện.

Giải thích:

Các hình ảnh “chim gẫy cánh”, “ngôi nhà đổ sập”, “con thuyền không về được bờ quen”, “ngọn cỏ yếu mềm” đều gợi trạng thái tổn thương, mất mát và bất lực. Việc liên tiếp sử dụng từ “tiếng” khiến những nỗi đau ấy như vang lên, bao phủ cảm nhận của nhân vật “tôi” về cuộc sống. 

- Hình ảnh ẩn dụ: bài ca của mùa hạ nắng, bài ca của người gieo hạt. ⇒ chỉ niềm vui, sự phấn khởi, lạc quan, niềm tin vào sự tốt đẹp của cuộc sống.

- Tác dụng: làm cho cách diễn đạt về sự lựa chọn của tác giả trở nên hàm súc, làm tăng tính gợi hình, gợi cảm, sinh động, hấp dẫn.

Giải thích:

Sau khi nhắc đến những “bài ca” buồn của cuộc đời, nhân vật “tôi” khẳng định “Tôi chọn” một “bài ca” khác: bài ca của nắng và của người gieo hạt. “Mùa hạ nắng” gợi ánh sáng, sức sống; “người gieo hạt” gợi hành động tạo dựng, vun trồng cho tương lai. Vì thế, hai hình ảnh ẩn dụ làm nổi bật sự lựa chọn chủ động của nhân vật trữ tình: dù biết cuộc đời có khổ đau, vẫn chọn sống tích cực và gieo hi vọng.

- Sự thay đổi về hình thức của hai câu thơ thể hiện ở cách sắp xếp các từ ngữ, hình ảnh: kỉ niệm về tôi, một điệu hát buồn.

- Dụng ý nghệ thuật: nhấn mạnh, xoáy sâu vào sự lựa chọn của nhân vật trữ tình - từ bỏ lối sống bi quan, buồn chán để hướng đến lối sống tích cực, lạc quan.

Giải thích:

Câu đầu đặt “kỷ niệm về tôi” trước “một điệu hát buồn”, còn câu sau đảo lại thành “điệu hát buồn” trước “kỷ niệm về tôi”. Sự đảo đổi này khiến hai hình ảnh liên tục vang lại, làm nổi bật ý “chẳng muốn”. Đặc biệt, câu cuối lặp lại gần như nguyên vẹn ý câu trước tạo cảm giác như một lời khẳng định dứt khoát về cách sống mà nhân vật trữ tình lựa chọn.

Gợi ý: Dù cuộc sống có nhiều đau thương, mất mát, con người vẫn có quyền lựa chọn cách sống tích cực, lạc quan. Tác giả không muốn bị nhớ đến như một con người buồn bã hay bi lụy, mà muốn sống và để lại dấu ấn như một người gieo niềm vui, hy vọng, như "bài ca mùa hạ nắng", "bài ca của người gieo hạt".

Giải thích:

Thông điệp được thể hiện rõ qua sự chuyển biến trong cảm xúc của nhân vật “tôi”: từ việc nghe thấy những “bài ca” đau thương đến quyết định “Tôi chọn niềm vui” và “người gieo hạt”. Điều đó cho thấy tác giả không phủ nhận khổ đau, nhưng vẫn muốn con người chủ động lựa chọn thái độ sống tích cực trước khổ đau, biến cuộc đời mình thành một “bài ca” có ý nghĩa và đem lại niềm vui cho những người xung quanh.