Đọc hiểu Nghĩ về mẹ (Lâm Thị Mỹ Dạ) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9
Mẹ yêu con như dòng sông biết hát
Cho những ngôi sao biết soi mặt đất cười
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi:
NGHĨ VỀ MẸ
Lâm Thị Mỹ Dạ
Mẹ yêu con như dòng sông biết hát
Cho những ngôi sao biết soi mặt đất cười
Một tiếng gà sang canh mẹ lo con thức giấc
Một buổi xa nhà mẹ nhớ con khôn nguôi
Mẹ thương con như đường kim mũi chỉ
Theo bàn tay mẹ nối ấm lành
Còn một kẻ thù chân con chưa thể nghỉ
Bởi mẹ đêm dài chưa trọn giấc năm canh
Nếu lòng con là một khoảng trời xanh
Thì ngôi sao sáng nhất là tình yêu của mẹ
Ngôi sao sáng giữa đêm dài lặng lẽ
Từ buổi đi xa nay con hiểu ra rồi
Qua giá buốt mới thấy mùa xuân đẹp
Qua nhỏ nhắn của một lòng nôi hẹp
Mẹ đã cho con thành người lính dạn dày
Có gì nhớ hơn khi lòng con nhớ mẹ
Nghe xa xôi vời vợi một câu hò
Con lại về trong lời ru thuở bé
Như mẹ theo con trên mỗi chặng đường xa.
Lệ Thủy, 12 - 1968
Câu 1
Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên
Xem lời giải
Phương pháp giải
Quan sát số tiếng trong các dòng thơ và cách gieo vần của bài thơ.
Lời giải chi tiết
Thể thơ tự do.
Giải thích:
Các dòng thơ trong bài có số tiếng dài ngắn không đều, cách ngắt nhịp và gieo vần linh hoạt, không tuân theo khuôn mẫu của các thể thơ truyền thống nên đây là thể thơ tự do.
Mở rộng
Thơ tự do là thể thơ không có quy định bắt buộc về số dòng trong bài, số chữ ở mỗi dòng, về vần, luật bằng trắc và nhịp điệu. Tất cả các yếu tố này đều có thể thay đổi tuỳ thuộc vào mục đích của người viết.
Hình ảnh nào được sử dụng để ví tình yêu của mẹ trong khổ 1?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Tìm chi tiết cụ thể trong khổ thơ đầu, chú ý các hình ảnh ẩn dụ được ví với tình mẹ.
Lời giải chi tiết
Dòng sông biết hát, ngôi sao soi mặt đất cười.
Giải thích:
Tác giả ví tình yêu của mẹ với “dòng sông biết hát” và những “ngôi sao biết soi mặt đất cười” nhằm làm nổi bật sự dịu dàng, bao la và nguồn sống mà tình mẹ mang đến cho con.
Mở rộng
Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.
Dựa vào nội dung khổ thơ thứ hai để lí giải nguyên nhân..
Lời giải chi tiết
Vì mẹ còn lo lắng, chăm lo cho con, thậm chí khi đất nước còn giặc thù thì con chưa được nghỉ ngơi, và mẹ cũng vậy.
Giải thích:
Câu thơ cho thấy sự hi sinh thầm lặng của người mẹ. Mẹ luôn dõi theo con, lo cho con từng ngày nên dù đêm dài mẹ vẫn không thể ngủ ngon giấc.
Câu 4
Em hiểu như thế nào về hình ảnh “ngôi sao sáng nhất là tình yêu của mẹ”?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Giải nghĩa hình ảnh ẩn dụ và liên hệ với nội dung bài thơ.
Lời giải chi tiết
Đó là hình ảnh ẩn dụ thể hiện tình mẹ như ánh sáng dẫn đường, là thứ tình cảm cao quý, thiêng liêng và luôn hiện diện trong cuộc sống của con.
Giải thích:
Trong “khoảng trời xanh” của cuộc đời người con, tình yêu của mẹ là “ngôi sao sáng nhất”, luôn soi sáng, nâng đỡ và tiếp thêm sức mạnh để con vượt qua những khó khăn trong cuộc sống.
Mở rộng
Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.
Bài thơ giúp em nhận ra tình mẹ là tình yêu bao la, bền bỉ, luôn đồng hành, hi sinh vì con. Qua đó, em thấy mình cần biết ơn, trân trọng và yêu thương mẹ nhiều hơn.
Cách giải:
Bài thơ giúp em nhận ra tình mẹ là tình yêu bao la, bền bỉ, luôn đồng hành, hi sinh vì con. Qua đó, em thấy mình cần biết ơn, trân trọng và yêu thương mẹ nhiều hơn.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng trong đoạn thơ:
“Nếu lòng con là một khoảng trời xanh
Thì ngôi sao sáng nhất là tình yêu của mẹ
Ngôi sao sáng giữa đêm dài lặng lẽ
Như nỗi nhớ thương mẹ gửi về con”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định từ ngữ được lặp lại và phân tích tác dụng biểu đạt của chúng.
Lời giải chi tiết
- Điệp ngữ: “ngôi sao sáng”.
- Tác dụng:
+ Nhấn mạnh tình yêu thương của mẹ là điều đẹp đẽ, cao quý và có ý nghĩa nhất trong cuộc đời con.
+ Làm nổi bật vai trò của mẹ như ánh sáng soi đường, tiếp thêm sức mạnh cho con trên hành trình cuộc sống.
+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu thơ.
Giải thích:
Việc lặp lại hình ảnh “ngôi sao sáng” giúp khắc sâu vẻ đẹp của tình mẫu tử. Trong cảm nhận của người con, tình yêu của mẹ luôn tỏa sáng, dẫn dắt và sưởi ấm tâm hồn, ngay cả trong những lúc khó khăn hay xa cách.
Mở rộng
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
Nhận xét tình cảm, cảm xúc của nhân vật con dành cho mẹ được thể hiện trong văn bản.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào những hình ảnh, từ ngữ thể hiện cảm xúc của người con đối với mẹ trong toàn bài thơ.
Lời giải chi tiết
Tình cảm của người con dành cho mẹ là tình yêu thương sâu sắc, lòng biết ơn, kính trọng và nỗi nhớ da diết. Người con luôn cảm nhận được sự hi sinh, chăm lo của mẹ, đồng thời trân trọng tình mẫu tử thiêng liêng đã nâng đỡ mình trưởng thành.
Giải thích:
Qua những hình ảnh như “ngôi sao sáng nhất là tình yêu của mẹ”, “con hiểu ra rồi”, “lòng con nhớ mẹ”, “mẹ theo con trên mỗi chặng đường xa”, người con bộc lộ niềm yêu thương, biết ơn và nỗi nhớ khôn nguôi đối với mẹ. Càng trưởng thành và trải qua gian khó, người con càng thấu hiểu công lao, sự hi sinh và tình yêu bao la của mẹ.
Mở rộng
- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.
- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...
- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.
Xác định nhân vật trữ tình và đối tượng trữ tình trong bài thơ
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào chủ thể phát ngôn để xác định nhân vật trữ tình, và đối tượng đón nhận tâm tư ấy để xác định đối tượng trữ tình.
Lời giải chi tiết
- Nhân vật trữ tình: người con
- Đối tượng trữ tình: người mẹ
Giải thích:
Toàn bộ bài thơ là dòng bộc lộ tâm tư, tình cảm và nỗi nhớ thương da diết của "con" hướng về "mẹ"
Mở rộng
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Đối tượng trữ tình (hay còn gọi là nhân vật trong thơ trữ tình) là những hình ảnh, sự vật, con người, kỷ niệm, hoặc tình cảm mà nhân vật trữ tình (chủ thể) hướng tới để bày tỏ cảm xúc, tâm tư, nỗi nhớ hoặc suy ngẫm.
Tìm những hình ảnh thiên nhiên trong khổ thơ thứ ba của bài thơ
Xem lời giải
Phương pháp giải
Đọc quét khổ thơ thứ ba để bóc tách các danh từ, tính từ chỉ các hiện tượng, sự vật thuộc về thế giới tự nhiên, vũ trụ, thời tiết.
Lời giải chi tiết
- Hình ảnh thiên nhiên:
+ ngôi sao sáng
+ khoảng trời xanh
Giải thích:
Tác giả đưa các yếu tố thiên nhiên vào khổ thơ này để làm chất liệu so sánh, ẩn dụ nghệ thuật nhằm diễn tả thế giới nội tâm
Mở rộng
Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.
Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong những câu thơ sau:
“Mẹ yêu con như dòng sông biết hát
Cho những ngôi sao biết soi mặt đất cười”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định biểu hiện của biện pháp và nêu tác dụng
Lời giải chi tiết
- Biện pháp tu từ: So sánh "Mẹ yêu con" được so sánh với "dòng sông biết hát"
- Tác dụng:
+ Làm cho câu thơ sinh động, gợi hình, gợi cảm
+ Cho thấy tình yêu thương mẹ dành cho con bao la, dạt dào vô tận; tình mẹ vừa dịu dàng, êm đềm vừa thiết tha trong trẻo, luôn mang đến cho con niêm vui hạnh phúc.
+ Tình cảm của tác giả: biết ơn, hạnh phúc... (hoặc: yêu thương, trân trọng, xúc động...)
Giải thích:
Cụ thể hóa tình mẹ bao la, êm đềm như dòng sông, đồng thời nhấn mạnh khả năng kỳ diệu của tình yêu ấy trong việc sưởi ấm, làm bừng sáng thế giới tâm hồn con.
Mở rộng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Bài thơ “Nghĩ về mẹ” đã khơi gợi trong lòng mỗi người nhiều cảm xúc. Hãy chia sẻ về một cảm xúc tích cực mà em luôn dành cho những người thân yêu trong gia đình mình và cho biết vì sao em luôn có cảm xúc đó (viết khoảng 5 -7 dòng)
Xem lời giải
Phương pháp giải
Nêu một cảm xúc tích cực (biết ơn, hạnh phúc, an tâm, kính trọng...) và lý giải nguyên nhân dựa trên trải nghiệm thực tế mang tính cá nhân, chú ý giới hạn dung lượng từ 5 đến 7 dòng.
Lời giải chi tiết
Gợi ý:
Một cảm xúc tích cực mà em luôn dành cho những người thân yêu trong gia đình chính là sự biết ơn sâu sắc và niềm hạnh phúc vô bờ. Đối với em, gia đình luôn là tổ ấm bình yên nhất, nơi có bố mẹ luôn yêu thương, che chở và sẵn sàng bao dung cho mọi lỗi lầm của em mà không đòi hỏi điều kiện. Mỗi khi đối mặt với áp lực học tập hay những biến cố trong cuộc sống, việc nghĩ về gia đình hay được trò chuyện cùng người thân luôn giúp em cảm thấy an tâm và nạp lại năng lượng tinh thần. Chính vì tình yêu thương vô điều kiện và sự hy sinh thầm lặng của bố mẹ mà em luôn tự nhủ phải nỗ lực hơn từng ngày để xứng đáng với niềm tin yêu ấy.
Giải thích:
Đoạn văn xác định cụ thể trạng thái tình cảm tích cực (biết ơn, hạnh phúc), lý giải logic nguyên nhân xuất phát từ sự bao dung, chở che của gia đình
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Danh sách bình luận