Đọc hiểu Cuối rễ đầu cành (Bế Kiến Quốc) | Luyện đề đọc hiểu Văn 9
Vươn mãi vào bề sâu
Cái rễ non tìm đường cho cây
Qua sỏi đá có khi tướp máu
Hướng mãi lên chiều cao
Cái cành non vượt mùa đông nắng hạ
Nảy chiếc lá như người sinh nở
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
CUỐI RỄ ĐẦU CÀNH
Bế Kiến Quốc
Vươn mãi vào bề sâu
Cái rễ non tìm đường cho cây
Qua sỏi đá có khi tướp máu
Hướng mãi lên chiều cao
Cái cành non vượt mùa đông nắng hạ
Nảy chiếc lá như người sinh nở
Ai đang ngồi hát trước mùa xuân
Cuộc đời như thế tự nhiên xanh
Chỉ có đất yêu cây thì đất biết
Những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành...
(Những mảnh ghép của huyền thoại, Nguyễn Thanh Tâm tuyển chọn - giới thiệu 141 tác giả thơ Việt Nam đương đại, NXB Văn học, 2024, tr.45)
Câu 1
Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của văn bản.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Quan sát số tiếng trong mỗi dòng thơ, cách ngắt nhịp và cách trình bày các dòng thơ.
Lời giải chi tiết
- Thể thơ tự do
- Dấu hiệu nhận biết: số chữ trong các dòng thơ không đều nhau, nhịp thơ ngắt linh hoạt, …
Giải thích:
Các dòng thơ không thống nhất về số tiếng, cách ngắt nhịp cũng thay đổi tùy theo mạch cảm xúc của tác giả. Đây là những đặc điểm tiêu biểu của thể thơ tự do.
Mở rộng
Thơ tự do là thể thơ không có quy định bắt buộc về số dòng trong bài, số chữ ở mỗi dòng, về vần, luật bằng trắc và nhịp điệu. Tất cả các yếu tố này đều có thể thay đổi tuỳ thuộc vào mục đích của người viết.
Phân tích ý nghĩa của nhan đề gắn với nội dung bài thơ. Chỉ ra sự độc đáo của cách đặt nhan đề và vai trò của nhan đề trong việc gợi mở chủ đề tác phẩm.
Lời giải chi tiết
- Nhan đề ấn tượng: sử dụng hình ảnh đối lập của một cái cây ("cuối rễ" sâu trong lòng đất và "đầu cành" chót vót trên cao).
- Cách đặt nhan đề rất giàu sức gợi, khái quát toàn bộ hành trình sống, sự nỗ lực âm thầm của cây để dâng hiến sự sống cho đời.
- Qua đó, nhan đề gợi mở chủ đề của bài thơ: muốn trưởng thành và phát triển phải trải qua đau đớn, thử thách.
Giải thích:
Nhan đề "Cuối rễ đầu cành" mang nghĩa gốc là gọi tên hai bộ phận của cây, nhưng ẩn sâu trong đó là toàn bộ quá trình sinh trưởng của cây từ dưới lòng đất đến ngọn cành vươn cao. Hình ảnh này giúp người đọc liên tưởng đến những khó khăn, đau đớn mà cả rễ và cành đều phải trải qua để cây có thể xanh tốt. Vì vậy, nhan đề vừa ngắn gọn, độc đáo vừa góp phần làm nổi bật thông điệp của bài thơ về sự trưởng thành và cống hiến.
Mở rộng
Nhan đề là tên của văn bản, thường do tác giả đặt. Có những nhan đề có ý nghĩa gắn với chủ đề của văn bản, gợi mở cho người đọc nhiều suy nghĩ,…
Giải thích ý nghĩa của hình ảnh thơ trong ngữ cảnh, từ đó làm rõ thông điệp mà tác giả gửi gắm về những hi sinh, gian khó phía sau sự sống và sự trưởng thành.
Lời giải chi tiết
- Chỉ những ai thật sự yêu thương, gắn bó mới thấu hiểu những gian khổ, hi sinh mà người khác trải qua.
- Đằng sau sự lớn lên và vẻ xanh tươi luôn là những nỗ lực âm thầm, những đau đớn ít ai nhìn thấy.
=> Hai câu thơ ca ngợi sự hy sinh thầm lặng và lòng biết ơn, sự thấu hiểu trong cuộc đời.
Giải thích:
Hình ảnh "đất yêu cây" ý chỉ đất luôn âm thầm nuôi dưỡng cây nên chỉ đất mới hiểu được những "cơn đau nơi cuối rễ đầu cành" - những khó khăn mà cây phải trải qua trong quá trình sinh trưởng. Qua đó, nhà thơ muốn khẳng định rằng chỉ có tình yêu thương mới giúp con người cảm nhận, chia sẻ được những hi sinh, vất vả của nhau.
Câu 5
Từ hành trình sinh tồn của rễ non và cành non được thể hiện trong văn bản, em hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân (trình bày khoảng 5 đến 7 dòng).
Xem lời giải
Phương pháp giải
Liên hệ từ hành trình của rễ non và cành non để rút ra bài học về lẽ sống
Lời giải chi tiết
- Không đầu hàng trước nghịch cảnh. Sẵn sàng đương đầu với mọi khó khăn, thử thách.
- Biết trân trọng những hi sinh thầm lặng của những người luôn yêu thương, nâng đỡ mình.
- …
Giải thích:
Bài học được rút ra từ chính hành trình của rễ non và cành non trong bài thơ. Cũng như cây phải vượt qua sỏi đá, mưa nắng và những "cơn đau" để lớn lên, con người muốn trưởng thành cũng cần kiên cường đối mặt với thử thách, đồng thời biết ghi nhớ công lao của những người đã âm thầm giúp đỡ mình.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Theo anh/chị những hình ảnh: sỏi đá, tướp máu, cái cành non vượt mưa đông nắng hạ, Nảy chiếc lá như người sinh nở, Những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành có ý nghĩa gì?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Phân tích ý nghĩa biểu tượng của các hình ảnh thơ trong mạch cảm xúc của văn bản, từ đó làm rõ thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.
Lời giải chi tiết
Những hình ảnh "sỏi đá", "tướp máu", "cái cành non vượt mùa đông nắng hạ", "nảy chiếc lá như người sinh nở", "những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành" đều mang ý nghĩa biểu tượng:
- "Sỏi đá", "tướp máu" tượng trưng cho những khó khăn, thử thách, đau đớn trên hành trình trưởng thành.
- "Cành non vượt mùa đông nắng hạ", "nảy chiếc lá như người sinh nở" gợi sự bền bỉ, sức sống mãnh liệt và quá trình vươn lên đầy gian nan để tạo nên sự sống mới.
- "Những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành" biểu tượng cho những hi sinh, nỗ lực âm thầm phía sau sự trưởng thành và thành quả của mỗi con người.
Giải thích:
Các hình ảnh đều ẩn dụ cho hành trình sống của con người. Muốn trưởng thành, đạt được thành công và cống hiến cho cuộc đời, con người phải biết vượt qua gian khó, chấp nhận hi sinh và bền bỉ vươn lên.
Mở rộng
- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.
- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.
Bài học ý nghĩa nhất với anh/chị rút ra cho bản thân sau khi đọc văn bản trên là gì?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Liên hệ nội dung và thông điệp của văn bản với bản thân để rút ra bài học phù hợp.
Lời giải chi tiết
Bài học ý nghĩa nhất em rút ra là phải luôn kiên trì, bản lĩnh trước những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Mỗi thành công đều phải đánh đổi bằng sự cố gắng, nỗ lực và đôi khi là những hi sinh thầm lặng.
Giải thích:
Thông điệp của bài thơ là nhắc nhở chúng ta muốn vươn tới những giá trị tốt đẹp thì cần có ý chí vượt qua nghịch cảnh và biết trân trọng những hi sinh âm thầm của những người luôn đồng hành, nâng đỡ mình.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Có một nhà thơ đi mãi vào cánh đồng buổi chiều
Lởm chởm gốc rạ sau mùa cấy gặt
Mùi thơm lúa khoai thân thuộc
Nói gì, hở tiếng reo cỏ may
Mùa thu vừa trở lại?
Nhờ thày dẫn con đi dưới bóng tre làng
Để cả tuổi ấu thơ lung linh miền cổ tích
Giếng nước gặp thần, hiên chùa gặp bụt
Cô tiên ở sân đình cho chiếc túi ba gang ...
Danh sách bình luận