(3)Sáng mai raGánh hàng hoaXuống chợHoa Ngọc HàTrên đường rực nởHương bay xaThơm ngátĐường taNhớ nghe hoaNgười quét rácĐêm qua.Nhớ em ngheTiếng chổi treChị quétNhững đêm hèĐêm đông gió rétTiếng chổi treSớm tốiĐi vềGiữ sạch lềĐẹp lốiEm nghe!(Trích Thơ Tố Hữu, NXB Văn học, H, 2007)
Chú thích:
- Tố Hữu (1920 – 2002) là một nhà thơ lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Thơ ông theo sát những chặng đường lớn của cách mạng Việt Nam và thể hiện lẽ sống lớn, những tình cảm lớn của người công dân, người chiến sĩ cách mạng đối với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân, với Bác Hồ, … Thơ Tố Hữu mang giọng điệu tâm tình ngọt ngào và đậm đà tính dân tộc.
- Bài thơ Tiếng chổi tre ra đời vào tháng 6 năm 1960, in trong tập Gió lộng. Tập thơ gồm những bài thơ được Tố Hữu sáng tác từ năm 1955 tới năm 1961.
Câu 1
Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào từ ngữ xưng hô và chủ thể trực tiếp bộc lộ cảm xúc trong bài thơ.
Lời giải chi tiết
Nhân vật trữ tình là "tôi" (nhà thơ).
Giải thích:
Trong bài thơ, nhân vật xưng "tôi" là người trực tiếp quan sát, lắng nghe tiếng chổi tre và bày tỏ tình cảm, suy nghĩ về chị lao công.
Mở rộng
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Xác định đối tượng chính được nhắc đến trong bài thơ.
Lời giải chi tiết
Bài thơ viết về người lao công quét rác và công việc thầm lặng của họ.
Giải thích:
Qua hình ảnh chị lao công cần mẫn làm việc mỗi ngày, tác giả ca ngợi những con người lao động bình dị đang góp phần giữ gìn môi trường sạch đẹp.
Mở rộng
- Đề tài là lĩnh vực đời sống được nhà văn nhận thức, lựa chọn, khái quát, bình giá và thể hiện trong văn bản. Việc lựa chọn đề tài bước đầu bộc lộ khuynh hướng và ý đồ sáng tác của tác giả.
- Một số ví dụ về đề tài:
+ Đề tài của truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao) là người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
+ Đề tài của Truyện Kiều (Nguyễn Du) là cuộc đời và số phận bất hạnh của người phụ nữ trong bối cảnh xã hội phong kiến thối nát.
- Cách xác định đề tài: Căn cứ vào nội dung văn bản để xác định văn bản đang đề cập tới khía cạnh, vấn đề nào của đời sống.
Nhận xét về thái độ, tình cảm của nhà thơ thể hiện qua bài thơ.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào cảm xúc, lời nhắn gửi và hình ảnh được xây dựng trong bài thơ.
Lời giải chi tiết
Bài thơ thể hiện thái độ trân trọng, yêu mến, cảm phục và biết ơn của nhà thơ đối với chị lao công nói riêng và những người lao động thầm lặng nói chung.
Giải thích:
Nhà thơ ghi nhận những vất vả của chị lao công, qua đó nhắc mọi người biết ơn những người lao đang âm thầm lao động, giúp ích cho xã hội.
Mở rộng
- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.
- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...
- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.
Quan sát cách xuống dòng, ngắt nhịp và liên hệ với nội dung bài thơ.
Lời giải chi tiết
Cách ngắt nhịp ngắn, linh hoạt trong bài thơ giúp nhấn mạnh hình ảnh, âm thanh và cảm xúc của tác giả; đồng thời tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, đều đặn như tiếng chổi tre quét rác trong đêm.
Giải thích:
Những câu thơ ngắn được tách thành nhiều dòng nhỏ khiến người đọc cảm nhận rõ hơn âm thanh "xao xác" của tiếng chổi tre và sự cần mẫn của chị lao công trong công việc hằng ngày.
Câu 7
Những câu thơ “Tiếng chổi tre/Sớm tối/Đi về”gợi cho anh/chị suy nghĩ gì?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Liên hệ hình ảnh thơ với ý nghĩa biểu tượng của công việc lao động.
Lời giải chi tiết
Những câu thơ gợi cho em nghĩ đến sự cần cù, bền bỉ và âm thầm cống hiến của chị lao công. Dù ngày hay đêm, chị vẫn miệt mài làm việc để giữ gìn đường phố sạch đẹp cho mọi người.
Giải thích:
Các từ "sớm tối", "đi về" cho thấy công việc của chị diễn ra thường xuyên, liên tục. Qua đó, tác giả làm nổi bật tinh thần trách nhiệm và sự hi sinh thầm lặng của người lao động.
Câu 8
Hãy trình bày một số hành động cần thực hiện để góp phần bảo vệ môi trường.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Liên hệ thực tế và nêu những việc làm cụ thể, thiết thực.
Lời giải chi tiết
Gợi ý: Để góp phần bảo vệ môi trường, chúng ta cần không xả rác bừa bãi, bỏ rác đúng nơi quy định và tham gia dọn vệ sinh nơi công cộng. Bên cạnh đó, mọi người cần trồng thêm cây xanh, tiết kiệm điện, nước và hạn chế sử dụng túi ni-lông, đồ nhựa dùng một lần. Mỗi người cũng nên tuyên truyền, nhắc nhở mọi người cùng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Giải thích:
Các hành động trên giúp giảm ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe con người và giữ gìn cảnh quan sống trong lành.
Vươn mãi vào bề sâu
Cái rễ non tìm đường cho cây
Qua sỏi đá có khi tướp máu
Hướng mãi lên chiều cao
Cái cành non vượt mùa đông nắng hạ
Nảy chiếc lá như người sinh nở
Danh sách bình luận