content-pc content-tablet content-mobile

Đọc hiểu Sống dưới bom (Xuân Phượng) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Hà Nội những năm 1966-1967. Cũng như mọi gia đình khác, chúng tôi bắt đầu cuộc sơ tán.

Quảng cáo
Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

SỐNG DƯỚI BOM

(Đoạn trích là một phần thuộc tác phẩm Gánh gánh gồng gồng của nhà văn - đạo diễn, phóng viên chiến trường Xuân Phượng. Tác phẩm là chuỗi kí ức trải mấy chục năm của bà, từ năm 1930-khi bà còn là cô con gái nhỏ sống yên ấm trong vòng tay cha mẹ- cho tới ngày nay. Cuốn sách đã vượt lên trên những tự sự, ghi chép về cuộc đời của một cá nhân để soi chiếu một cách chân thực, sinh động gương mặt của cả dân tộc trong những thời kì lịch sử đáng nhớ nhất.)

“Hà Nội những năm 1966-1967. Cũng như mọi gia đình khác, chúng tôi bắt đầu cuộc sơ tán. Con trai lớn cùng đi với chồng tôi theo trường Đại học Bách Khoa sơ tán ở Lạng Sơn, hai cháu nhỏ sơ tán theo cơ quan Ủy ban Liên lạc Văn hóa với Nước ngoài. Tôi trực một mình ở Hà Nội. Rất nhiều nhà cửa đóng then cài. Có thể đọc những mảnh giấy dán vội trên cửa: “Tôi đang đi về Bắc Giang. Tìm tôi ở đấy”, “Mẹ ơi, con đã trở về. Mẹ không có nhà. Không biết tìm mẹ ở đâu?”. Một lá thư được đóng đinh vào cửa: “Thư này đã đến ngày hôm nay. Nếu ai biết được địa chỉ của chủ nhân, xin yêu cầu chuyển tiếp giúp”.

Mỗi sáng chủ nhật, tôi và năm, sáu chị em cùng cơ quan đạp xe đi thăm các cháu nơi sơ tán. Phía sau xe chất đầy mì, gạo, trái cây, củi... toàn những thứ phải dành dụm cả tuần cả tháng cho các con. Gặp hôm trời mưa, những con đường trên đê trơn trượt, bánh xe đạp bị đất sét chẹt cứng lại. Thế là một, hai, ba, cả xe và những món hàng quý báu được đưa lên vai, chống gậy dò đi từng bước, không khác thời chống Pháp vác xe đạp đi trên cầu khỉ hay lội qua suối của mười lăm năm trước.

Mấy chục cây số nhọc nhằn rồi cũng qua. Trên bờ đê, lố nhố mấy cái đầu trẻ con, chúng chờ đợi bố mẹ từ sớm tinh mơ. Tiếng cười lại vang lên, tan hết mệt nhọc. Các cháu chấp nhận cuộc sống xa cha mẹ một cách nhẹ nhàng. Sau giờ học (hoặc trốn học) Phương, Phong ra sông câu cá. Có đặc tài sát cá, nên lần nào cũng đem được về vài con. Lúc thì bán, lúc thì bác chủ nhà "vay cá" và trả lại bằng mít, ổi, mía của vườn. Chúng tôi lên thăm, đem thêm gạo, mì làm bữa cơm ăn chung với chủ nhà, đầm ấm và ngon lành. Các cháu học khá giỏi mà nghịch cũng vào loại xuất sắc.

Buổi chiều là buồn nhất. Phong hỏi: "Bao giờ má lại lên?". Không dám trả lời con vì không biết bom đạn Mỹ trong mấy ngày đến có chừa mình hay không. Quãng đường trở về, chúng tôi không trao đổi với nhau một câu nào. Hình ảnh hai anh em ôm nhau đứng trên đê làng nhìn theo còn ám ảnh rất lâu..."

(Trích Gánh gánh gồng gồng, Xuân Phượng, NXB Tổng hợp Thành Phố Hồ Chí Minh, 2001, tr.182 - 183)

Câu 1

Nêu 01 dấu hiệu đặc trưng nhận biết thể loại của văn bản.

Xem lời giải
Phương pháp giải

- Xác định thể loại của văn bản

- Chỉ ra dấu hiệu đặc trưng của thể loại đó biểu hiện trong văn bản

Lời giải chi tiết

- Văn bản thuộc thể loại Hồi kí

- Dấu hiệu nhận biết:

+ Đoạn trích kể lại những kỉ niệm của tác giả về Hà Nội những năm 1966–1967 trong thời kì chiến tranh

+ Các chi tiết như: sơ tán, đi thăm con, cảnh nhà cửa đóng kín… đều mang tính hồi ức và sự kiện có thật xảy ra với cuộc đời nhân vật

Giải thích:

Tác giả trực tiếp tham gia và chứng kiến những sự việc được kể như cuộc sơ tán, việc ở lại Hà Nội, đi thăm các con và những ngày tháng sống trong chiến tranh. Đây là đặc điểm tiêu biểu của hồi kí.

Mở rộng

Hồi kí là thể loại thuộc loại hình kí, có giá trị tư liệu cao, kể lại từ điểm nhìn chủ quan về những sự kiện, biến cố đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là nhân vật trung tâm hoặc là người tham dự, chứng kiến.

=> Nói cách khác, hồi kí là ghi lại những sự kiện đã xảy ra trong quá khứ mà tác giả là người trực tiếp tham gia hoặc chứng kiến.

Link tham khảo: Khái niệm thể loại hồi kí

Câu 2

Tìm những hình ảnh, chi tiết thể hiện cuộc sống của những đứa trẻ ở nơi sơ tán.

Xem lời giải
Phương pháp giải

- Đọc kĩ đoạn văn.

- Xác định những chi tiết miêu tả trực tiếp cuộc sống, sinh hoạt của các em nhỏ trong thời gian sơ tán

Lời giải chi tiết

- Những hình ảnh, chi tiết thể hiện cuộc sống của những đứa trẻ ở nơi sơ tán:

+ đứng trên bờ đê chờ bố mẹ từ sớm tinh mơ.

+ câu được cá đem bán hoặc đổi lấy mít, ổi, mía của vườn nhà chủ.

+ ăn cơm chung với bố mẹ và gia đình chủ nhà khi bố mẹ lên thăm.

+ Học khá giỏi nhưng cũng nghịch ngợm.

+ Khi mẹ về, hai anh em ôm nhau đứng trên đê làng nhìn theo.

Giải thích:

Những chi tiết trên cho thấy cuộc sống của trẻ em nơi sơ tán thiếu thốn, xa cha mẹ nhưng vẫn hồn nhiên, thích nghi với hoàn cảnh.

Mở rộng

Chi tiết là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội dung sự việc hoặc hiện tượng.

Link tham khảo: Định nghĩa chi tiết

Câu 3

Tác dụng của việc sử dụng yếu tố phi hư cấu trong đoạn trích.

Xem lời giải
Phương pháp giải

- Nhận diện yếu tố phi hư cấu (sự việc có thật, địa điểm, thời gian cụ thể, trải nghiệm cá nhân).

- Xác định tác dụng của yếu tố này trong văn bản kí.

Lời giải chi tiết

Việc sử dụng yếu tố phi hư cấu có tác dụng:

- Làm cho câu chuyện chân thực, sinh động, tăng độ tin cậy.

- Giúp người đọc hiểu rõ hơn tinh thần kiên cường, sự hi sinh thầm lặng của người dân trong chiến tranh.

- Tăng chiều sâu cảm xúc, lay động lòng người khi thấy được những mất mát, gian khó từng trải qua là thật.

Giải thích:

Những mốc thời gian “1966 - 1967”, những địa điểm như Hà Nội, Bắc Giang, những công việc cụ thể như sơ tán, đạp xe thăm con, mang gạo, mì, củi... khiến câu chuyện hiện lên như những trải nghiệm có thật. Vì vậy, người đọc cảm nhận rõ hơn sự khốc liệt của chiến tranh qua đời sống thường ngày.

Mở rộng

Tính phi hư cấu trong kí:

- Là cách phản ánh hiện thực theo nguyên tắc đề cao tính xác thực

- Bằng cách “gọi thẳng tên và miêu tả càng chính xác càng tốt những con người và sự kiện có thực”

- Đặc biệt là đối với các chi tiết, sự kiện mang thông tin xác định, có thể kiểm chứng (gọi là “thành phần xác định”) như:

+ Tên tuổi, lai lịch, ngoại hình, nguồn gốc gia đình, ngọn nguồn văn hoá, quan hệ gia đình – xã hội,… của nhân vật

+ Thời gian, không gian, địa điểm,… thuộc bối cảnh của câu chuyện hay diễn biến của sự việc

Link tham khảo Tính phi hư cấu và hư cấu trong kí

Câu 4

Hình ảnh hai anh em ôm nhau đứng trên đê làng nhìn theo người mẹ ra về, gợi cho anh/chị suy nghĩ gì?

Xem lời giải
Phương pháp giải

- Phân tích ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh.

- Liên hệ với tình cảm gia đình và hoàn cảnh chiến tranh.

Lời giải chi tiết

- Gợi cảm giác xót xa, xúc động, cho thấy tình mẫu tử thiêng liêng, sự thiếu thốn tình cảm gia đình trong hoàn cảnh chiến tranh.

- Càng thấm thía hơn nỗi hi sinh âm thầm của những đứa trẻ và nỗi lo âu của người mẹ giữa bom đạn, sinh ly tử biệt.

Giải thích:

Hai đứa trẻ phải đứng nhìn mẹ trở về sau một cuộc thăm nom ngắn ngủi. Cử chỉ “ôm nhau” cho thấy sự lưu luyến và nương tựa vào nhau; còn hình ảnh người mẹ ra về trong khi “không biết bom đạn Mỹ trong mấy ngày đến có chừa mình hay không” khiến cuộc chia tay càng trở nên xót xa, bất an.

Mở rộng

Chi tiết tiêu biểu là những chi tiết chọn lọc, có giá trị biểu đạt và thẩm mĩ vượt trội trong truyện, có thể mang lại sự bất ngờ, gây chú ý hoặc sự thích thú đối với người đọc và góp phần quan trọng trong việc thể hiện tư tưởng chủ đề của truyện.

=> Nói cách khác, chi tiết tiêu biểu là chi tiết đặc sắc, tập trung thể hiện rõ nét sự việc tiêu biểu.

Link tham khảo: Yếu tố trong truyện

Câu 5

Từ đoạn trích, anh/ chị hãy rút ra thông điệp có ý nghĩa nhất và lý giải.

Xem lời giải
Phương pháp giải

- Khái quát ý nghĩa nội dung của đoạn trích.

- Lựa chọn một thông điệp tiêu biểu và giải thích ngắn gọn.

Lời giải chi tiết

Đoạn văn tham khảo:

Chiến tranh không chỉ là bom đạn mà còn là những mất mát âm thầm, lặng lẽ trong từng mái nhà, từng trái tim con người. Qua đoạn trích, thông điệp khiến em xúc động nhất chính là sự hi sinh thầm lặng và lòng kiên cường của người mẹ cũng như những đứa trẻ trong hoàn cảnh chiến tranh. Họ phải chia xa, sống thiếu vắng tình thân, chịu đựng gian khổ và nỗi nhớ da diết, nhưng vẫn giữ tinh thần lạc quan, yêu thương và gắn bó. Hình ảnh hai anh em đứng ôm nhau trên đê nhìn theo bóng mẹ khuất dần không chỉ là chi tiết xúc động, mà còn là biểu tượng cho hàng triệu nỗi chia ly của cả dân tộc trong thời bom đạn. Đoạn văn giúp em nhận ra giá trị của hòa bình, và càng thêm biết ơn những người đã hi sinh để đem lại cuộc sống yên bình cho thế hệ hôm nay.

Giải thích:

Thông điệp này xuất phát trực tiếp từ hoàn cảnh của người mẹ và những đứa trẻ trong đoạn trích. Chiến tranh làm con người phải xa nhau, còn hòa bình giúp gia đình được sống gần gũi, bình yên. 

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì? 

Group ôn Thi ĐGNL & ĐGTD Miễn Phí

BÌNH LUẬN

Danh sách bình luận

Đang tải bình luận...
close