Đọc hiểu Mở sách ra là thấy (Cao Xuân Sơn) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12
Bao la và bí ẩn
Như biển xa rừng sâu
Mở ra một cuốn sách
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
MỞ SÁCH RA LÀ THẤY
Bao la và bí ẩn
Như biển xa rừng sâu
Mở ra một cuốn sách
Một thế giới bắt đầu
Ẩn hiện sau mặt chữ
Là bao gương mặt người
Có long lanh nước mắt
Có rạng rỡ miệng cười
Có ngày mưa tháng nắng
Mùa xuân và mùa đông
Cô Tấm và cô Cám
Thạch Sanh và Lý Thông
Có địa ngục, thiên đường
Có quỷ, ma, tiên, Phật
Có bác gấu dữ dằn
Có cô nai nhút nhát…
Đôi khi kẻ độc ác
Lại không là cọp beo
Cũng đôi khi đói nghèo
Chưa hẳn người tốt bụng
Trăm sông dài, biển rộng
Nghìn núi cao, vực sâu
Cả bốn biển, năm châu
Mở sách ra là thấy
Lật một trang sách mới
Như vung cây đũa thần
Thấy sao Kim, sao Hỏa
Thấy ngàn xưa Lý - Trần…
Ta “đi” khắp thế gian
Chỉ bằng đôi con mắt
Sẽ “cận thị” suốt đời
Những ai không đọc sách
(Theo Cao Xuân Sơn, Hỏi lá hỏi hoa, NXB Kim Đồng, 2017)
Câu 1
Em hãy xác định chủ đề của bài thơ.
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Đọc kĩ đoạn thơ.
- Căn cứ vào nhan đề, các sự kiện, nhân vật,...
Lời giải chi tiết
Chủ đề của bài thơ: Sách mở ra cho ta cả thế giới của loài người.
Giải thích:
Các hình ảnh “một thế giới bắt đầu”, “trăm sông dài, biển rộng”, “cả bốn biển, năm châu”, “đi khắp thế gian” cho thấy sách đem đến cho con người cơ hội khám phá thế giới rộng lớn mà không bị giới hạn bởi không gian, thời gian.
Mở rộng
- Chủ đề là vấn đề chính hoặc ý tưởng trung tâm mà một tác phẩm văn học, nghệ thuật, hoặc bài viết muốn truyền tải đến người đọc hoặc người xem.
- Chủ đề thường phản ánh những suy nghĩ, cảm xúc, và quan điểm của tác giả về một vấn đề cụ thể trong cuộc sống hoặc xã hội.
- Để xác định chủ đề, thường phải trả lời câu hỏi: Vấn đề cơ bản mà tác phẩm nêu lên là gì? Cần phải hiểu rõ nội dung mới xác định đúng chủ đề của bài.
Những truyện cổ tích nào được nhắc đến trong bài thơ trên?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Tìm những tên nhân vật, cặp nhân vật xuất hiện trong bài thơ và xác định tác phẩm cổ tích tương ứng.
Lời giải chi tiết
Những truyện cổ tích được nhắc đến: Thạch Sanh và Lí Thông, Tấm Cám…
Giải thích:
Đây đều là những nhân vật quen thuộc trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, được tác giả đưa vào bài thơ để gợi ra thế giới phong phú của văn học mà người đọc có thể khám phá qua sách.
Mở rộng
- Truyện cổ tích là thể loại truyện kể dân gian, kết quả của trí tưởng tượng dân gian, xoay quanh cuộc đời, số phận của một số kiểu nhân vật.
- Truyện cổ tích thể hiện cách nhìn, cách nghĩ của người xưa đối với cuộc sống, đồng thời nói lên ước mơ về một xã hội công bằng, tốt đẹp.
Hãy chỉ ra và nêu tác dụng biện pháp tu từ trong 4 câu thơ sau :
“Bao la và bí ẩn
Như biển xa rừng sâu
Mở ra một cuốn sách
Một thế giới bắt”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định từ ngữ có quan hệ so sánh và phân tích đặc điểm của đối tượng được làm nổi bật.
Lời giải chi tiết
- BPTT so sánh, “bao la và bí ẩn / như biển xa rừng sâu” so sánh giữa thế giới trong sách và thiên nhiên rộng lớn, sâu thẳm..
- Tác dụng:
+ Làm nổi bật sự phong phú, rộng lớn và kỳ diệu của tri thức trong sách, gợi cho người đọc cảm giác thích thú, tò mò, muốn khám phá thế giới tri thức mênh mông ẩn chứa trong từng trang sách.
+ Làm cho câu thơ trở nên sinh động, gợi hình, gợi cảm, giúp người đọc cảm nhận rõ sự rộng lớn, bí ẩn và hấp dẫn của thế giới trong sách
+ Thể hiện tình yêu và sự trân trọng của tác giả đối với việc đọc sách.
Giải thích:
Hình ảnh so sánh làm nổi bật sự rộng lớn, sâu xa, phong phú và bí ẩn của thế giới tri thức trong sách. Cách diễn đạt giàu hình ảnh giúp câu thơ trở nên sinh động, đồng thời khơi gợi ở người đọc sự tò mò, thích thú và mong muốn khám phá những điều mới mẻ qua từng trang sách.
Mở rộng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Hình ảnh “Lật một trang sách mới / Như vung cây đũa thần” gợi cho em liên tưởng đến điều gì?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Giải thích ý nghĩa của hình ảnh so sánh dựa vào những điều được mở ra sau mỗi trang sách
Lời giải chi tiết
Hình ảnh“Lật một trang sách mới / Như vung cây đũa thần” gợi liên tưởng đến phép màu nhiệm của tri thức và trí tưởng tượng. Mỗi trang sách giống như một phép biến hóa kỳ diệu, có thể đưa người đọc đến những vùng đất xa xôi, gặp gỡ con người và thời đại khác nhau, khám phá bao điều mới lạ của cuộc sống và vũ trụ. Qua đó, tác giả ca ngợi sức mạnh diệu kỳ của sách trong việc mở mang tâm hồn và trí tuệ con người.
Giải thích:
“Cây đũa thần” vốn gắn với phép màu; so sánh việc lật trang sách với “vung cây đũa thần” cho thấy sách có khả năng mở ra trước mắt người đọc một thế giới rộng lớn: “sao Kim, sao Hỏa”, “ngàn xưa Lý - Trần”, “bốn biển, năm châu”.
Mở rộng
Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.
Theo em đoạn thơ sau muốn nhắc nhở chúng ta điều gì? Qua đó tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì đến chúng ta:
"Đôi khi kẻ độc ác
Lại không là cọp beo
Cũng đôi khi đói nghèo
Chưa hẳn người tốt bụng"
Xem lời giải
Phương pháp giải
Giải thích trực tiếp ý nghĩa của hai cặp câu thơ, sau đó rút ra lời nhắc nhở và thông điệp.
Lời giải chi tiết
Theo em, đoạn thơ muốn nhắc nhở chúng ta không nên đánh giá con người chỉ qua vẻ bề ngoài hay hoàn cảnh của họ. Người độc ác chưa chắc đã có hình dạng dữ tợn như “cọp beo”, và người nghèo khổ cũng chưa chắc đã là người tốt.Qua đó, tác giả khuyên chúng ta cần nhìn nhận, đánh giá con người một cách công bằng, sâu sắc, dựa vào hành động và tấm lòng thực sự, chứ không nên phiến diện hoặc định kiến.
Đoạn văn tham khảo:
Đoạn thơ trên đã mang đến một bài học nhân sinh về cách nhìn nhận và đánh giá con người trong cuộc sống. Bằng hình ảnh so sánh đầy gợi hình, tác giả nhắc nhở chúng ta không nên nhìn nhận bất kỳ ai qua vẻ bề ngoài hay hoàn cảnh sống của họ. Thực tế, cái ác không phải lúc nào cũng hiện hữu qua dáng vẻ hung tợn như “cọp beo”, mà đôi khi lại ẩn nấp sau sự đạo mạo, hoa mỹ; ngược lại, sự nghèo khổ hay lam lũ cũng không hoàn toàn đồng nghĩa với sự thiện lương, chân thật. Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp vô cùng ý nghĩa: hãy xóa bỏ những định kiến phiến diện và nhìn nhận con người một cách thấu đáo, công bằng. Giá trị thực sự của mỗi cá nhân không nằm ở diện mạo hay địa vị kinh tế, mà được thể hiện qua chính tấm lòng, nhân cách và những hành động thiết thực đối với cộng đồng.
Giải thích:
Tác giả đặt cạnh nhau hai cách nhìn dễ gây định kiến: “kẻ độc ác” không nhất thiết là “cọp beo” và “đói nghèo” chưa chắc đồng nghĩa với “người tốt bụng”. Qua cách đối lập này, bài thơ nhắc người đọc phải biết nhìn sâu vào bản chất thay vì chỉ nhìn biểu hiện bên ngoài.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Trong “Bản Tuyên bố về quyền của người dùng”, Facebook cho biết: “Bạn sở hữu tất cả nội dung và thông tin bạn đăng lên Facebook, và bạn có thể kiểm soát cách thông tin được
Danh sách bình luận