Đọc hiểu Những thách thức của toàn cầu hóa đối với bảo tồn văn hóa (Bùi Hoài Sơn) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

NHỮNG THÁCH THỨC CỦA TOÀN CẦU HÓA ĐỐI VỚI BẢO TỒN VĂN HÓA

[1] Toàn cầu hóa là một xu thế tất yếu, một dòng chảy lớn cuốn theo các luồng tư tưởng, sản phẩm, phong cách sống và hệ giá trị từ khắp nơi trên thế giới. Nó mang lại cho nhân loại nhiều cơ hội phát triển vượt bậc, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ và giao lưu quốc tế. Nhưng đồng thời, toàn cầu hóa cũng đặt ra những thách thức lớn lao, đặc biệt với các quốc gia đang tìm cách gìn giữ bản sắc văn hóa trong thế giới phẳng. Và với một dân tộc có chiều sâu văn hóa như Việt Nam, với một thế hệ trẻ đang sống trong guồng quay hội nhập, những thách thức ấy trở nên phức tạp, đa tầng và nhiều chiều hơn bao giờ hết.

[2] Thách thức đầu tiên, và cũng là sâu sắc nhất, chính là sự xâm nhập mạnh mẽ của các giá trị ngoại lai, làm lu mờ bản sắc dân tộc. Trong kỷ nguyên kỹ thuật số, văn hóa không còn bị giới hạn bởi biên giới quốc gia. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh kết nối internet, người trẻ có thể tiếp cận ngay lập tức với âm nhạc US-UK, phim ảnh Hàn Quốc, thời trang Nhật Bản, ẩm thực Trung Hoa, lối sống phương Tây... Những sản phẩm ấy thường được sản xuất chuyên nghiệp, truyền thông mạnh mẽ, bắt kịp thị hiếu và thị trường, nên dễ dàng chinh phục giới trẻ. Trong khi đó, các sản phẩm văn hóa nội địa – nhất là những giá trị truyền thống - lại chưa có hình thức thể hiện hấp dẫn, chưa có chiến lược lan tỏa hiện đại, nên nhanh chóng bị lép vế.

[3] Không hiếm bạn trẻ thuộc làu các bộ truyện tranh Nhật Bản, các dòng nhạc quốc tế, những show truyền hình Hàn Quốc, nhưng lại không thể hát trọn vẹn một bài dân ca của quê hương, không nhận diện được các biểu tượng văn hóa Việt, hoặc không nhớ rõ Tết Nguyên đán có những phong tục gì. Trong sự "thất thế" ấy, văn hóa truyền thống đang bị đẩy lùi ra sau, chỉ còn tồn tại trong các lễ hội theo mùa, những tiết học giáo dục công dân, hoặc trong các bảo tàng và di tích – nơi mà giới trẻ thường ít lui tới.

[4] Thách thức thứ hai đến từ chính những chuyển động của truyền thông và mạng xã hội. Trong thời đại số, ai nắm được kênh truyền thông, người đó kiểm soát được thị hiếu và xu hướng. Mỗi ngày, thanh niên tiếp nhận hàng trăm video giải trí, tin tức, trào lưu từ khắp thế giới. Họ bị cuốn theo những xu hướng "viral", đôi khi rất nhất thời và vô thưởng vô phạt, đôi khi lại có tác động định hướng mạnh mẽ tới lối sống, thị hiếu và hệ giá trị. Nếu văn hóa dân tộc không được đưa vào "dòng chảy chủ lưu" của mạng xã hội, không trở thành nội dung phổ biến trong hệ sinh thái số, thì nguy cơ bị quên lãng, bị thay thế là điều không thể tránh khỏi.

[5] Thách thức thứ ba, và cũng là điều chúng ta cần đặc biệt lưu tâm, đó là sự đứt gãy trong truyền thừa các giá trị truyền thống giữa các thế hệ. Trong quá khứ, văn hóa dân tộc được duy trì thông qua đời sống làng xã, qua những câu chuyện ông bà kể lại, qua những lễ hội được tổ chức thường xuyên trong cộng đồng. Nhưng ngày nay, nhịp sống đô thị hóa, cơ cấu gia đình thu hẹp, thời gian dành cho văn hóa cộng đồng ngày càng ít đi. Thanh niên sống trong môi trường học tập và làm việc gấp gáp, chịu ảnh hưởng mạnh từ cá nhân hóa, từ thế giới ảo, nên ít có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các "người mang văn hóa" – tức là các nghệ nhân, thầy giáo, già làng, nhà nghiên cứu – những người nắm giữ tinh hoa truyền thống. [...]

(Trích Thế hệ mang sứ mệnh "vừa giữ lửa vừa thắp sáng", Bùi Hoài Sơn, https://special.nhandan.vn)