Đọc hiểu Những câu hỏi (Nguyễn Đình Thi) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Chủ thể trữ tình là cái “tôi” suy tư, chiêm nghiệm của nhà thơ Nguyễn Đình Thi trước cuộc sống con người và xã hội.

Giải thích:

Hàng loạt câu hỏi về “công bằng”, “giải phóng”, “phẩm giá”, “tự do”, “bình đẳng”, “nhân nghĩa”, “hy vọng”, “hạnh phúc” cho thấy chủ thể trữ tình day dứt, tìm kiếm những giá trị nền tảng làm nên một đời sống có ý nghĩa. Việc hướng những giá trị lớn lao về “bát cơm mỗi nhà”, “việc làm”, “mạng sống con người”, “yêu và thương” cho thấy cái nhìn luôn đặt con người ở vị trí trung tâm.

- Điệp cấu trúc: “... đầu tiên là...”

- Tác dụng:

+ Tạo nhịp điệu đều đặn, giàu tính suy tưởng cho bài thơ.

+ Nhấn mạnh những giá trị nền tảng, căn bản nhất của con người và xã hội.

+ Làm nổi bật quan niệm nhân văn sâu sắc của tác giả: con người trước hết phải được bảo đảm những nhu cầu thiết yếu về vật chất, tinh thần và quyền sống.

Giải thích:

Cấu trúc “... đầu tiên là...” được lặp lại làm nổi bật cách tác giả xác lập thứ tự ưu tiên của các giá trị. Những điều tưởng như lớn lao, trừu tượng đều được bắt đầu từ những nhu cầu rất thiết thực và gần gũi với con người.

- Suy nghĩ tích cực, đúng đắn giúp con người nhận thức cuộc sống, hướng tới tương lai và tạo ra niềm hy vọng. Khi còn biết suy nghĩ, con người còn khả năng thay đổi và vươn lên.

- Yêu thương là nền tảng của hạnh phúc. Con người chỉ thực sự hạnh phúc khi biết quan tâm, sẻ chia và sống nhân ái với nhau.

- Hai câu thơ thể hiện quan niệm sống giàu tính nhân văn: muốn cuộc sống tốt đẹp hơn, con người cần có tư duy tích cực và tình yêu thương chân thành.

Giải thích:

Khi con người còn biết suy nghĩ, còn khả năng nhận thức và lựa chọn cách sống thì vẫn còn khả năng hướng tới điều tốt đẹp. Còn tình yêu thương tạo nên sự gắn kết và sẻ chia, giúp con người không sống cô độc, vì thế trở thành nền tảng của hạnh phúc.

Gợi ý:

- Giải thích ý nghĩa của những “câu hỏi” trong bài thơ.

- Phân tích các giá trị mà tác giả đề cập: công bằng, tự do, nhân nghĩa, hạnh phúc…

- Rút ra thông điệp nhân văn của tác phẩm.

Đoạn văn tham khảo:

Những “câu hỏi” trong bài thơ là những câu hỏi mang tính suy tư, chiêm nghiệm về những giá trị căn bản của đời sống con người. Qua các câu hỏi, tác giả lần lượt đặt ra những vấn đề thiết yếu: công bằng phải bắt đầu từ việc mỗi người có bát cơm; giải phóng phải bắt đầu từ việc thoát khỏi đói rét, ngu tối; phẩm giá gắn với việc có việc làm; tự do gắn với quyền được lựa chọn; bình đẳng thể hiện trước hết ở sự ngang nhau giữa nam và nữ; nhân nghĩa bắt đầu từ sự coi trọng mạng sống con người. Đến cuối bài, tác giả khẳng định hy vọng bắt nguồn từ suy nghĩ, hạnh phúc bắt nguồn từ yêu thương. Những câu hỏi ấy vì thế không nhằm tìm kiếm một câu trả lời cụ thể mà gợi người đọc tự nhìn lại cách mình hiểu và xây dựng cuộc sống.

Qua đó, bài thơ gửi gắm thông điệp: muốn xây dựng một cuộc sống tốt đẹp, cần bắt đầu từ việc bảo đảm những giá trị căn bản của con người, biết tôn trọng phẩm giá, tự do, bình đẳng và sự sống của mỗi người; đồng thời nuôi dưỡng suy nghĩ tích cực và tình yêu thương.

Giải thích:

Các câu hỏi được đặt cạnh những điều rất cụ thể như “bát cơm”, “việc làm”, “mạng sống”, rồi mở rộng đến những giá trị tinh thần như tự do, hy vọng, hạnh phúc. Cách đặt vấn đề ấy cho thấy tác giả nhìn những giá trị lớn lao từ đời sống thực tế của con người, qua đó nhắc mỗi người không nên chỉ nói về những lý tưởng cao xa mà cần bắt đầu từ việc chăm lo, tôn trọng và yêu thương con người.