Đọc hiểu Người đánh trống trường (Ma Văn Kháng) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Từ láy trong hai khổ đầu 
Hai khổ thơ đầu của bài thơ chứa các từ láy sau:

-Từ láy tượng thanh:
    -  "Ríu rít" - Gợi âm thanh trong trẻo, vui tươi của tiếng chim, tạo không khí sống động cho khung cảnh.

-Từ láy tượng hình:
    *   "Mong manh" - Diễn tả sự mỏng, yếu ớt, dễ vỡ của làn sương.
    *   "Vững chãi" - Diễn tả sự chắc chắn, kiên cố, không lay chuyển của bức tường thành.
    *   "Thăm thẳm" - Gợi tả chiều sâu, sự mênh mông, xa xôi của thời gian và không gian.
    *   "Mung lung" - Diễn tả cảnh vật chập chờn, không rõ ràng, mờ ảo trong ánh chiều tà.

Giải thích:

- “Ríu rít” gợi âm thanh vui tươi, trong trẻo của tiếng chim nơi núi rừng, làm cho không gian trở nên sống động và gần gũi.

- “Mong manh” gợi vẻ nhẹ nhàng, mờ ảo của làn sương.

- “Vững chãi” làm nổi bật sự chắc chắn, kiên cường như bức trường thành nơi biên cương.

- “Thăm thẳm”, “mung lung” gợi không gian sâu rộng, xa xôi và mờ ảo của núi rừng chiều tà

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên 

Bài thơ thể hiện một mối quan hệ hài hòa và tương hỗ giữa con người (người lính) và thiên nhiên.

*   **Thiên nhiên bao dung, che chở:** Làn sương "mong manh" được hóa thành "trường thành vững chãi", ráng vàng "cùng đến ở" với "núi non". Thiên nhiên như hòa mình, đồng hành cùng người lính, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ, vừa ấm áp.
*   **Con người hòa mình vào thiên nhiên:** Người lính "ngự giữa đỉnh trời", canh giữ "vùng biên ải". Họ cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của "hoàng hôn", "ráng vàng", lắng nghe "tiếng chim ríu rít". Sự hiện diện của họ trở thành một phần không thể tách rời của cảnh vật nơi biên cương.
*   **Thiên nhiên làm nền cho tâm trạng con người:** Những "mùa đi thăm thẳm", "mung lung chiều tà" không chỉ là cảnh vật mà còn là phông nền, gợi lên những suy tư, hoài niệm về thời gian, tuổi trẻ và những biến đổi của cuộc đời người lính.

Giải thích:

- Hình ảnh “Ta ngự giữa đỉnh trời / Canh một vùng biên ải” cho thấy con người làm chủ thiên nhiên, hiên ngang giữa đất trời rộng lớn.

- Thiên nhiên hiện lên gần gũi qua “làn sương mong manh”, “ráng vàng”, “núi non”, “tiếng chim ríu rít”. Những hình ảnh ấy như đồng hành, sẻ chia với người lính.

- Thiên nhiên còn phản chiếu tâm trạng con người: sự mênh mang của núi rừng gợi nỗi cô đơn, nhớ thương và những suy tư về thời gian, tuổi trẻ.

Hình ảnh vầng trăng xa 

Hình ảnh "vầng trăng xa" ở cuối bài thơ mang nhiều tầng ý nghĩa:

*   **Biểu tượng của vẻ đẹp lý tưởng, xa vời:** Vầng trăng thường tượng trưng cho sự thanh khiết, vẻ đẹp dịu dàng và có phần huyền bí. "Vầng trăng xa" có thể là biểu tượng cho những ước mơ, hoài bão đẹp đẽ, cao cả mà con người luôn hướng tới nhưng đôi khi khó chạm tới.
*   **Sự biến đổi, hóa thân đầy bất ngờ:** Cô gái xuất hiện như "xòa ô thăm ta" rồi "bàng hoàng, xô tung cửa" hóa ra là "vầng trăng xa". Đây là một sự hóa thân đầy thi vị, có thể hiểu như vẻ đẹp của người con gái, sự ngây thơ, trong sáng đã mang đến sự bừng tỉnh, bất ngờ cho người lính, xóa tan đi những suy tư, muộn phiền.
*   **Sự kết nối giữa thực tại và mơ mộng:** Vầng trăng xa là hình ảnh đẹp đẽ, thoát ly khỏi thực tại khắc nghiệt nơi biên ải, mang đến cho người lính một khoảnh khắc lãng mạn, bay bổng, xoa dịu đi những tâm tư bộn bề.

Giải thích:

- “Em xòa ô thăm ta” tạo cảm giác như có bóng dáng người con gái xuất hiện giữa núi rừng. Nhưng cuối cùng “hóa ra vầng trăng xa”, nghĩa là hình ảnh ấy vừa thực vừa mơ, mang vẻ đẹp lãng mạn và huyền ảo.

- Trăng trong thơ thường tượng trưng cho sự thủy chung, vẻ đẹp tinh khôi và nỗi nhớ. Vì vậy, “vầng trăng xa” còn thể hiện nỗi nhớ quê hương, nhớ người thân yêu của người lính.

- Hình ảnh ấy giúp kết thúc bài thơ bằng một dư âm nhẹ nhàng, sâu lắng và giàu chất thơ.

Trách nhiệm của tuổi trẻ đối với đất nước

Hai dòng thơ "Ta ngự giữa đỉnh trời / Canh một vùng biên ải" không chỉ mô tả nhiệm vụ của người lính mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân, đặc biệt là tuổi trẻ, đối với đất nước.

*   **Tinh thần cảnh giác và bảo vệ Tổ quốc:** "Canh một vùng biên ải" là hành động trực tiếp bảo vệ sự bình yên của đất nước. Tuổi trẻ hôm nay, dù không trực tiếp cầm súng nơi biên cương, vẫn mang trong mình trách nhiệm **cảnh giác, giữ gìn sự đoàn kết, chống lại các âm mưu phá hoại, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ** trên mọi phương diện.
*   **Xây dựng và phát triển đất nước:** Trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc "canh giữ" mà còn là **cống hiến sức trẻ, trí tuệ, tài năng** để xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh. Mỗi hành động học tập, lao động, sáng tạo, đóng góp cho xã hội đều là cách tuổi trẻ thể hiện tình yêu và trách nhiệm với quê hương.
*   **Nâng cao ý thức công dân:** "Ngự giữa đỉnh trời" đòi hỏi tầm nhìn xa, sự hiểu biết và ý thức trách nhiệm cao cả. Tuổi trẻ cần **không ngừng trau dồi kiến thức, rèn luyện đạo đức, hiểu rõ lịch sử, văn hóa dân tộc** để trở thành những công dân có ích, có đủ năng lực và bản lĩnh để gánh vác sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.

Giải thích:

Hai câu thơ khắc họa hình ảnh người lính hiên ngang nơi biên cương, ngày đêm canh giữ đất nước. Điều đó nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay phải có trách nhiệm tiếp nối truyền thống yêu nước, góp phần bảo vệ và phát triển quê hương bằng những hành động thiết thực.