200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

Đọc hiểu ChatGPT: Cơ hội hay thách thức| Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Dưới góc nhìn của TS. Nguyễn Sỹ Dũng ChatGPT là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang gây sốt trên toàn cầu. Nó là một sản phẩm của Công ty OpenAI được ra mắt ngày 30/11/2022.

Quảng cáo

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

CHAT GPT: CƠ HỘI HAY THÁCH THỨC

Dưới góc nhìn của TS. Nguyễn Sỹ Dũng

ChatGPT là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang gây sốt trên toàn cầu. Nó là một sản phẩm của Công ty OpenAI được ra mắt ngày 30/11/2022. Để có 100 triệu người dùng ChatGPT chỉ cần 2 tháng, TikTok cần 9 tháng và Instagram mất tới 2,5 năm.

Về bản chất, ChatGPT là công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên được điều khiển bởi công nghệ AI. Nó có thể trả lời các câu hỏi, tham gia đàm thoại về các chủ đề khác nhau, tạo văn bản theo yêu cầu, tổng hợp các văn bản dài, dịch từ một ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác, thực hiện các tính toán và nhiều thứ khác nữa.

Khi tôi đề nghị kể một chuyện cười về AI, thì ChatGPT lập tức trả lời:

“Được thôi! Nó đây:

- Tại sao AI lại đi qua đường?

- Thì là để đi sang phía bên kia của thuật toán”.

Rất hóm! Tuy nhiên, có sự chênh lệch khá lớn về chất lượng các câu trả lời cũng như các mẫu soạn thảo giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Khi tôi đề nghị ChatGPT soạn thảo một bài phát biểu tại nghị trường về cải cách thể chế, thì phiên bản tiếng Việt chỉ khá ổn, còn phiên bản tiếng Anh đúng là xuất sắc. […]Điều đáng nói là ChatGPT được lập trình để tuân thủ cả các chuẩn mực về đạo đức. Khi có người hỏi về cách kiếm tiền mà không phải làm gì cả, AI này đã từ chối trả lời, nó cho rằng đây là một câu hỏi vi phạm đạo đức.

Chắc sẽ cần có thêm thời gian để thấy hết tác động của ChatGPT, nhưng một số cơ hội và thách thức cũng đã dễ dàng nhận biết.

Về cơ hội, chúng ta có thể tận dụng các tính năng của ChatGPT để phục vụ công việc và đời sống của mình. Chúng ta có thể tương tác với ChatGPT để học tập, nâng cao kiến thức.

Những khái niệm phức tạp về nhà nước pháp quyền, về cải cách thể chế, về kinh tế vĩ mô... đều được ChatGPT trả lời khá mạch lạc, sáng tỏ và dễ hiểu. Học qua ChatGPT không khéo dễ dàng hơn học qua sách giáo khoa.

Chúng ta có thể sử dụng ChatGPT như một trợ lý ảo. Khả năng cung cấp thông tin, phân tích, tính toán và dự thảo văn bản của AI này là khá ổn, đề bài cho càng cụ thể, nó càng có thể soạn thảo hay hơn.

Tất nhiên, phương án ChatGPT dự thảo được sử dụng đến đâu là quyền của người dùng, hoàn toàn có thể bổ sung, sửa đổi cho phù hợp ngữ cảnh và phong cách của mình. Rất tiếc, đến thời điểm này, ChatGPT chỉ mới xuất sắc trong soạn thảo các bài phát biểu như vậy bằng tiếng Anh.

Chúng ta có thể tương tác với ChatGPT để nhờ tư vấn. Lời khuyên của AI này về việc làm thế nào để vượt qua trạng thái cô đơn có vẻ thuyết phục và chuyên nghiệp. Chúng ta có thể tương tác với ChatGPT chỉ đơn giản để giải trí. AI này có thể kể chuyện cười, làm thơ, trao đổi ý kiến với chúng ta. Điều đáng nói là nó luôn luôn lịch sự và nhã nhặn.

Thách thức ChatGPT mang lại không ít.

Trước hết, thông tin, ý kiến tư vấn mà ChatGPT đưa ra có thể không chính xác. Google chỉ dẫn nguồn thông tin, chúng ta tự mình tìm hiểu và lựa chọn, còn ChatGPT tự xử lý dự liệu ngôn ngữ và đưa ra câu trả lời. Chúng ta không biết nguồn thông tin lấy từ đâu và cũng không chắc chắn thông tin AI này cung cấp chính xác đến đâu.

Thứ hai, ChatGPT có thể tạo điều kiện cho sự gian lận trong học tập và nghiên cứu. Một sinh viên đã nhờ ChatGPT viết luận án tốt nghiệp và đã “bảo vệ xuất sắc”, chứ không phải do mình viết.

Thứ ba, quá phụ thuộc vào ChatGPT có thể làm suy giảm năng lực tư duy. Tình trạng thay vì tự suy nghĩ, tìm tòi và đề ra giải pháp, cái gì chúng ta cũng hỏi ChatGPT quả thực sẽ là một khởi đầu cho quá trình suy thoái về trí tuệ.

Ngoài ra, người Việt với ChatGPT và người Việt không có ChatGPT có thể không bình đẳng với nhau. Trước đây, chúng ta nói nhiều về sự phân cách số, giờ đây có lẽ cần bắt đầu nhắc tới sự phân cách về AI.

Cuối cùng, cơ hội và thách thức là hai mặt của một tấm huân chương và ChatGPT cũng vậy. Vấn đề là chúng ta phải biết tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức của mọi tấm huân chương.

(https://specialnhandan.vn/chatGPT-co-hoi-hay-thach-thuc/index.html)

Câu 1

Xác định thông tin cơ bản của văn bản

Phương pháp giải

Dựa vào nhan đề, nội dung chính và các vấn đề được triển khai xuyên suốt văn bản để xác định thông tin cơ bản.

Lời giải chi tiết

Thông tin cơ bản của văn bản là Cơ hội và thách thức của CHATGPT.

Giải thích:

Văn bản tập trung làm rõ những cơ hội mà ChatGPT đem lại trong học tập, công việc, tư vấn, giải trí và những thách thức như thông tin có thể thiếu chính xác, tạo điều kiện cho gian lận, làm suy giảm năng lực tư duy và gây ra sự phân cách về AI.

Mở rộng

Luận đề trong văn bản nghị luận là vấn đề chính (về tác phẩm, tác giả, thể loại,…) được bàn luận trong văn bản, thường thể hiện ở nhan đề, phần mở đầu hoặc được suy luận từ toàn bộ văn bản.

Một số link tham khảo:

Văn bản nghị luận là gì? Các yếu tố cơ bản trong văn bản nghị luận

Luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản nghị luận

Câu 2

Chỉ ra phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong phần mở đầu của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Quan sát cách trình bày ở phần mở đầu, chú ý các yếu tố không phải nội dung từ ngữ thông thường như số liệu, kiểu chữ, cách in.

Lời giải chi tiết

Phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng trong phần mở đầu của văn bản là: số liệu và phần chữ in đậm ở đầu văn bản.

Giải thích:

Các số liệu “100 triệu người dùng”, “2 tháng”, “9 tháng”, “2,5 năm” giúp người đọc hình dung cụ thể tốc độ phát triển của ChatGPT; phần chữ in đậm tạo điểm nhấn, giúp thông tin quan trọng ở phần mở đầu nổi bật và thu hút sự chú ý.

Mở rộng

Trong một văn bản, đặc biệt là văn bản thông tin, người viết thường sử dụng tranh, ảnh, hình vẽ, sơ đồ, bảng biểu, kí hiệu… phối hợp với lời văn (phương tiện ngôn ngữ) để cung cấp thông tin cho người đọc. Các phương tiện đó được gọi là phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ; trong đó, tranh, ảnh là phương tiện được sử dụng nhiều hơn cả.

Link tham khảo: Yếu tố trong văn bản thông tin

Câu 3

Dữ liệu được văn bản sử dụng là dữ liệu sơ cấp hay thứ cấp? Giá trị của việc sử dụng dữ liệu đó?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào nguồn hình thành dữ liệu để xác định dữ liệu được tác giả trực tiếp trải nghiệm hay được lấy từ nguồn có sẵn; sau đó xác định tác dụng của dữ liệu đối với việc làm rõ vấn đề.

Lời giải chi tiết

- Dữ liệu trong văn là dữ liệu sơ cấp, vì tác giả đã trải nghiệm khám phá những tiện ích của ChatGPT

+ “Khi tôi đề nghị một chuyện cười”

+ “Khi tôi đề nghị ChatGPT soạn thảo”

- Giá trị của việc sử dụng dữ liệu đó là:

+ Giúp chúng ta hình dung được những trải nghiệm của người viết về ChatGPT, về bản chất cơ hội, đồng thời cả những thách thức của nó đối với trí tuệ của con người.

+ Mang đến những thông tin thú vị, mới mẻ với người đọc về ChatGPT.

Giải thích:

Những trường hợp tác giả trực tiếp yêu cầu ChatGPT kể chuyện cười, soạn bài phát biểu và nhận xét về chất lượng câu trả lời đều xuất phát từ trải nghiệm của người viết. Vì vậy, đây là dữ liệu sơ cấp. Việc đưa những trải nghiệm cụ thể vào văn bản khiến thông tin về ChatGPT trở nên trực quan, sinh động.

Mở rộng

- Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu được người viết thu thập một cách trực tiếp qua hoạt động quan sát, phỏng vấn, điều tra, thí nghiệm,… Dữ liệu sơ cấp có thể tồn tại dưới dạng các bản ghi chép, nhật kí, số liệu điều tra, kết quả khảo sát, thực nghiệm, bản vẽ, ảnh chụp tại hiện trường,… Dữ liệu sơ cấp có giá trị thực tiễn, giúp người đọc hình dung ra hiện trạng của vấn đề, sự việc, tuy nhiên có thể hàm chứa thiên kiến của người thu thập.

- Dữ liệu thứ cấp là dữ liệu được khai thác bằng con đường gián tiếp, sử dụng lại những nguồn thông tin đã có từ trước. Dữ liệu thứ cấp mang lại cái nhìn đa dạng, nhiều chiều hơn về vấn đề, song độ tin cậy của dữ liệu thứ cấp lại phụ thuộc vào nguồn thông tin gốc.

Link tham khảo: Dữ liệu sơ cấp và dữ liệu thứ cấp

Câu 4

Nhận xét về sự phù hợp giữa nhan đề với nội dung của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Đối chiếu nội dung nhan đề với những vấn đề được triển khai trong văn bản để nhận xét mức độ phù hợp.

Lời giải chi tiết

- Nhan đề đã nêu rõ đề tài và thông tin của văn bản, những cơ hội và thách thức của ChatGPT. Nhan đề định hướng bố cục của văn bản, giúp cho người đọc tiếp cận thông tin dễ dàng hơn.

- Nội dung làm rõ đề tài đã nêu ở nhan đề:

+ Về bản chất, ChatGPT là công cụ xử lí ngôn ngữ tự nhiên được điều khiển bởi công nghệ AI

+ Về cơ hội, chúng ta có thể tận dụng các tính năng của ChatGPT để phục vụ công việc và đời sống, tương tác với ChatGPT để học tập , nâng cao kiến thức, sự hiểu biết về công nghệ đang phát triển mạnh mẽ.

+ Về thách thức, ChatGPT cũng mang lại những nguy cơ giảm năng lực tư duy, lười suy nghĩ, suy thoái về trí tuệ, mất bình đẳng…

Giải thích:

Nhan đề nêu trực tiếp hai phương diện “cơ hội” và “thách thức”, đồng thời phần nội dung phía sau lần lượt triển khai đầy đủ cả hai phương diện này. Vì vậy, nhan đề phù hợp, khái quát chính xác nội dung và giúp người đọc dễ định hướng vấn đề được bàn luận.

Mở rộng

Nhan đề là tên của văn bản, thường do tác giả đặt. Có những nhan đề có ý nghĩa gắn với chủ đề của văn bản, gợi mở cho người đọc nhiều suy nghĩ,…

Link tham khảo: Nhan đề và cách đặt nhan đề văn bản văn học

Câu 5

Theo em, chúng ta cần làm gì để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức mà ChatGPT mang lại?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Từ những cơ hội và thách thức được nêu trong văn bản, rút ra cách ứng xử phù hợp của con người khi sử dụng ChatGPT.

Lời giải chi tiết

- Chúng ta cần học cách làm chủ công nghệ, tận dụng nó để phát triển bản thân và xã hội.

Đoạn văn tham khảo:

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, nhiều người lo ngại rằng với những tính năng ưu việt của mình, ChatGPT và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ thay thế con người. Tuy nhiên, tôi tin rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế hoàn toàn con người. Trước hết, con người có tư duy sáng tạo và cảm xúc, còn AI chỉ hoạt động dựa trên dữ liệu có sẵn. Một nhà thơ có thể viết ra những vần thơ lay động lòng người, một bác sĩ có thể chữa bệnh bằng cả kiến thức lẫn sự đồng cảm, nhưng AI thì không. Lịch sử chứng minh, những tác phẩm nghệ thuật vĩ đại như “Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh hay “Bản giao hưởng số 9” của Beethoven đều xuất phát từ tâm hồn và cảm xúc chân thật, điều mà AI không thể có. Hơn nữa, AI thiếu đạo đức và trách nhiệm, trong khi con người không chỉ làm việc bằng lý trí mà còn bằng tình cảm, sự tận tâm và lòng nhân ái. Tuy nhiên, chúng ta cũng không thể phủ nhận vai trò quan trọng của AI trong cuộc sống hiện đại, giúp con người tối ưu hóa công việc, hỗ trợ giáo dục, y tế và sản xuất. Nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ con người, chứ không phải thay thế con người. Vì vậy, thay vì lo sợ AI chiếm chỗ, chúng ta cần học cách làm chủ công nghệ, tận dụng nó để phát triển bản thân và xã hội. Một thế giới lý tưởng không phải là nơi những cỗ máy vô hồn thống trị, mà là nơi con người biết sử dụng trí tuệ nhân tạo như một công cụ để nâng cao giá trị của chính mình.

Giải thích:

Đoạn văn vừa khẳng định những lợi ích của ChatGPT, vừa ý thức rõ các nguy cơ được văn bản nêu như thông tin thiếu chính xác, gian lận và suy giảm năng lực tư duy. Vì vậy, cách phù hợp là tận dụng ChatGPT như một công cụ hỗ trợ, đồng thời luôn giữ vai trò chủ động và tư duy độc lập.