Đọc hiểu Gieo hạt (Bùi Minh Vũ) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

- Chủ thể trữ tình trong bài thơ là “tôi” - người con đang hồi tưởng và bày tỏ cảm xúc, suy tư về mẹ.

Giải thích: Chủ thể trữ tình là chủ thể phát ngôn, thường là tác giả hoặc người đại diện cho quan điểm thẩm mĩ và tư tưởng thời đại về một vấn đề nào đó trong cuộc sống; đây là con người cảm xúc, suy tư trong tác phẩm nhưng không nên đồng nhất đơn giản giữa chủ thể trữ tình với tác giả.

- Hình ảnh biểu tượng trong khổ thơ (1) (Chọn một trong hai hình ảnh sau)

+ “gieo hạt vào giấc mơ”: diễn tả việc người mẹ gửi gắm niềm tin, niềm hi vọng vào những ước mơ của con.

+ “lúa sẽ mọc lên từ những lời ru”: “lúa” tượng trưng cho những thành quả, “lời ru” biểu tượng cho tình yêu thương, sự chăm lo của mẹ.

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ (2):

+“đi giữa đồng sâu”

+ “lưng áo bạc màu sương muối”

+ “mẹ cấy xuống ruộng đêm”

+ “những ngón tay run”

+ “bùn đất ôm lấy mẹ”

- Hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ (3) của văn bản:

(sử dụng từ ngữ mới lạ, kết hợp từ bất thường)

+ “gánh thời gian”

+ “giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi”

-Tác dụng:

+ Làm nổi bật hình ảnh người mẹ trong cảm nhận của chủ thể trữ tình. Cụ thể, cụm từ “gánh thời gian” gợi những tháng năm đằng đẵng mẹ đã trải qua để lo toan cho cuộc sống và tương lai của các con; “giọt mồ hôi” là hình ảnh hoán dụ cho sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ trong lao động mưu sinh; từ “trổ bông” ẩn dụ cho những thành quả mẹ đã gieo trồng. Có thể thấy, hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ đã khắc họa bức chân dung người mẹ vất vả, tảo tần, hi sinh cả đời vì con.

+ Thể hiện xúc động tình yêu thương, sự biết ơn của nhân vật trữ tình trước sự hi sinh của mẹ.

+ Tạo nên cách diễn đạt mới mẻ, sáng tạo, làm lời thơ trở nên sâu sắc, gợi liên tưởng phong phú cho người đọc; tăng tính gợi hình gợi cảm cho đoạn thơ.

Giải thích:

- Quy tắc ngôn ngữ là những chuẩn mực chung về cách phát âm, dùng từ, cấu tạo cụm từ, cấu tạo câu, dấu câu.... được mọi người trong cộng đồng thống nhất sử dụng.

- Hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường là hiện tượng người nói và người viết phá vỡ có chủ ý một số quy tắc để thể hiện những sự vật, hiện tượng, cảm xúc, nhận xét đặc biệt nhằm tăng cường hiệu quả giao tiếp. Một số trường hợp như:

+Tách rời các tiếng trong từ: Dù ai nói ngả nói nghiêng

+ Kết hợp từ bất bình thường: Tiết kiệm nụ cười

+ Chuyển từ loại: Những câu thơ của Bác vừa rất thơ, vừa rất thép

+ Thay đổi trật tự từ: Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

+ Sử dụng câu đặc biệt: Chập tối. Gió ở bến sông Châu thổi quằn quặn

+ …

- “Gieo hạt” là một nhan đề giàu ý nghĩa:

+ Ở nghĩa thực, nhan đề bài thơ miêu tả công việc lao động quen thuộc của người nông dân trên đồng ruộng. Từ đó, gợi lên sự vất vả, tảo tần, lặng lẽ của mẹ trong cuộc mưu sinh.

+ Ở nghĩa biểu tượng:

* “gieo hạt” ẩn dụ cho những niềm tin, niềm hi vọng mẹ gửi gắm ở các con; “hạt” ở đây còn là những điều tốt đẹp mẹ mang đến cho cuộc đời của con.

* Hai chữ “gieo hạt” cũng mang ý nghĩa triết lí sâu sắc: muốn hái quả thì phải gieo hạt, muốn gặt hái thành công thì phải bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, phải bỏ công sức, trải qua những gian nan, khó nhọc.

- Có thể nói, “gieo hạt” là một nhan đề hàm súc, giàu hình ảnh, thể hiện rõ chủ đề bài thơ: ca ngợi vẻ đẹp của người mẹ giàu đức hi sinh, đồng thời thể hiện tình yêu thương, biết ơn của người con đối với công lao của người mẹ.

- Trong bài thơ, hình ảnh người mẹ được khắc họa vô cùng chân thực và cảm động:

+ Đó là người mẹ nông dân lam lũ, vất vả, tảo tần, chịu thương chịu khó. Cuộc đời mẹ gắn với đất đai, ruộng đồng, với việc mưu sinh để lo cho các con: “mẹ đi giữa đồng sâu”, “lưng áo bạc màu sương muối”, “mẹ cấy xuống ruộng đêm”

+ Người mẹ hiện lên với đức hi sinh cao cả để mang những điều tốt đẹp cho tương lai các con: mẹ “gánh thời gian trên đôi vai gầy”, “mỗi bước chân là một mùa lúa chín” , “mỗi nếp nhăn là một cánh đồng xa”.

+ Mẹ luôn đặt niềm tin, niềm hi vọng ở các con của mình: “Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ”, “tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm”

- Có thể thấy, hình ảnh người mẹ trong bài thơ là một người phụ nữ bình dị, vất vả cả đời hi sinh cho con cái. Dù nhọc nhằn, lam lũ là thế nhưng mẹ luôn nghĩ đến những điều tốt đẹp, luôn đặt niềm tin, niềm hi vọng vào tương lai của các con. “Mẹ” là hiện thân đẹp đẽ nhất của tình mẫu tử thiêng liêng, bất tận.

- Hai dòng thơ sử dụng biện pháp tu từ so sánh: “chạm vào lúa” như “chạm vào mẹ”.

+Trong tình cảm của con, “lúa” không chỉ là thành quả lao động mà còn là hiện thân cho “mẹ” - người đã vất vả âm thầm gieo cấy, chăm chút cho từng hạt mầm bằng tất cả tình yêu thương, niềm hi vọng.

+ Chữ “chạm” thể hiện sự kết nối để cảm nhận, thấu hiểu.

+ “giấc mơ xanh” biểu tượng cho những ước vọng đẹp đẽ về những mùa màng trù phú, về một cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc, về tương lai tươi đẹp của các con.

- Hai dòng thơ thật giản dị mà sâu lắng, thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc những hi sinh và ước vọng của mẹ qua từng cây lúa mẹ gieo hạt, vun trồng. Từ đó, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị mà lớn lao của mẹ, đồng thời thể hiện tình yêu thương, sự biết ơn và niềm xúc động chân thành của người con trước tình mẫu tử lớn lao.

Đoạn văn tham khảo:

Hai dòng thơ dùng biện pháp so sánh tinh tế: “chạm vào lúa như chạm vào mẹ” gợi nên mối liên hệ mật thiết giữa cây lúa và người mẹ. Với người con, lúa không chỉ là sản phẩm lao động mà còn hiện thân của mẹ — người âm thầm chăm sóc, vun vén cho gia đình. Động từ “chạm” diễn tả cử chỉ nhẹ nhàng, đầy trân trọng và cảm nhận, như một hành động thấu hiểu, đền đáp. Cụm “giấc mơ xanh” tượng trưng cho ước vọng mộc mạc nhưng bền vững: mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ và tương lai tươi sáng. Hai câu thơ giản dị mà sâu lắng, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị nhưng vĩ đại của người mẹ và tình cảm biết ơn, yêu thương chân thành của người con.

Bài thơ “Gieo hạt” của Bùi Minh Vũ khắc họa hình ảnh người mẹ nông dân tảo tần, lặng lẽ gieo hạt nơi ruộng đồng và cũng là gieo vào đời con những giá trị bền vững: tình yêu thương, niềm tin và những giấc mơ về một tương lai tươi sáng. Từ đó, tôi nhận ra rằng: niềm tin và hi vọng mà cha mẹ “gieo hạt” cho con cái có ý nghĩa thật lớn lao. Đó là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp con vượt qua khó khăn, là động lực để con dám ước mơ và hiện thực hóa ước mơ của mình. Niềm tin, hi vọng của cha mẹ chính là hành trang đạo đức giúp con sống nhân hậu, biết yêu thương và sẻ chia, đồng thời thể hiện tình yêu bền bỉ và vô điều kiện mà cha mẹ dành cho con, giúp con tự tin bước vào đời. Vì vậy, trân trọng niềm tin, hi vọng mà cha mẹ gửi gắm là ta phải biết sống yêu thương và trách nhiệm để thắp sáng mãi những “ước mơ xanh”.