Đọc hiểu Căn nhà xưa (Vũ Quần Phương) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12
Căn nhà thân thuộc.
Tôi đứng nghe hơi thở của từng viên gạch cũ.
Dãy phố xưa cây bàng đã chết rồi.
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
CĂN NHÀ XƯA
Căn nhà thân thuộc.
Tôi đứng nghe hơi thở của từng viên gạch cũ.
Dãy phố xưa cây bàng đã chết rồi.
Nhựa đường phủ chỗ bóng cây tỏa mát.
Quán cà phê choán chỗ trẻ con chơi.
Cảnh vật đổi thay sao lòng tôi như cũ.
Tôi đọc lại hồn tôi như đọc sử.
Sử một quốc gia ký ức một tâm hồn.
Chiếc dây phơi mẹ tôi phơi đứng kiễng
Hai mươi mốt năm rồi đâu còn nghe tiếng mẹ.
Chiếc dây còn thì cũng hóa xa xôi.
Lửa hôm nay soi lên ngày dĩ vãng.
Căn nhà già nua nghe tiếng reo của trẻ bây giờ.
Nó đứng đó che cho giấc ngủ,
tạo ấm êm, ngăn dông bão bên ngoài.
Tôi không ở thì hồn tôi vẫn ở.
Người đến ở sau tôi, tôi thấy họ thân gần.
Căn nhà tạo nên hồn của phố,
Phố tạo nên hồn của thủ đô.
Viên gạch mới reo vui, viên gạch cũ nặng lòng.
Đất lặng lẽ âm thầm dưới móng
Ai đã nghĩ rộng xa trong căn nhà hẹp cũ,
Xin chớ bị hẹp lòng khi ở chốn thênh thang.
Người ăn xin không dám bấm chuông.
Cho tôi đứng chút thôi trước căn nhà cũ ấy
Sáng mai thôi nó hóa thân rồi.
Cho tôi nghe tiếng rì rầm của bức tường long lở,
của mái ngói rêu phong,
của ấu thơ bàn tay đầy mực tím.
Tôi từ giã bao lần những áo quần mặc chật,
những nỗi buồn cho tôi lớn lên.
Nhưng lần này trước căn nhà cũ nát,
trái tim tôi thành viên gạch trong tường.
19 - 11 - 1999
(Vũ Quần Phương ,dẫn theo https://www.thivien.net/Vũ-Quần-Phương/Căn-nhà-xưa/ Poem-CANW9nkmnyynyaMMxJiEeQ)
Câu 1
Xác định chủ thể trữ tình trong bài thơ trên.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào đại từ xưng hô, những từ ngữ trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của người nói trong bài thơ để xác định chủ thể trữ tình.
Lời giải chi tiết
Chủ thể trữ tình trong bài thơ trên là "Tôi" (người con, người hoài niệm về căn nhà xưa/tác giả).
Giải thích:
Đại từ “tôi” được sử dụng xuyên suốt qua các câu thơ như “Tôi đứng nghe”, “Tôi đọc lại hồn tôi”, “Tôi không ở”, “Cho tôi đứng chút thôi”, “Tôi từ giã...”. Đây là người trực tiếp cảm nhận, hồi tưởng và bộc lộ cảm xúc trước căn nhà xưa.
Mở rộng
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Tìm trong văn bản những tính từ miêu tả đặc điểm “căn nhà”.
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Tìm các từ chỉ đặc điểm, tính chất, trạng thái của sự vật.
- Đọc kỹ từng dòng thơ có xuất hiện từ “căn nhà” hoặc các từ đồng nghĩa/bộ phận của căn nhà để lọc ra các tính từ miêu tả đặc điểm của nó.
Lời giải chi tiết
Các tính từ miêu tả đặc điểm “căn nhà” (hoặc các bộ phận gắn liền với căn nhà) trong bài thơ là:
Thân thuộc (Căn nhà thân thuộc)
Cũ (viên gạch cũ, căn nhà hẹp cũ, căn nhà cũ ấy)
Già nua (Căn nhà già nua)
Hẹp (căn nhà hẹp cũ)
Long lở (bức tường long lở)
Rêu phong (mái ngói rêu phong)
Cũ nát (căn nhà cũ nát)
Giải thích:
Các từ ngữ trên lần lượt xuất hiện trong những hình ảnh “căn nhà thân thuộc”, “viên gạch cũ”, “căn nhà già nua”, “căn nhà hẹp cũ”, “bức tường long lở”, “mái ngói rêu phong”, “căn nhà cũ nát”. Chúng khắc họa một căn nhà đã cũ kỹ, xuống cấp nhưng lại vô cùng thân thuộc và giàu giá trị ký ức đối với nhân vật “tôi”.
Mở rộng
Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.
Nêu tác dụng của biện pháp tu từ tương phản được sử dụng nhiều lần trong bài thơ.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định các hình ảnh, trạng thái có sự đối lập trong bài thơ, từ đó làm rõ tác dụng của sự đối lập ấy đối với nội dung và cảm xúc.
Lời giải chi tiết
- Trong bài thơ, biện pháp tu từ tương phản được sử dụng nhiều lần qua các cặp hình ảnh: cảnh vật đổi thay / lòng tôi như cũ; viên gạch mới reo vui / viên gạch cũ nặng lòng; căn nhà hẹp cũ / chốn thênh thang,...
- Tác dụng:
+ Giữa một bên là sự vận động, đổi thay, hiện đại hóa của phố phường và một bên là sự già nua, lụi tàn của quá khứ.
+ Khẳng định dù dòng đời có biến chuyển đến đâu thì tấm lòng hoài niệm, sự trân trọng những giá trị xưa cũ, tình yêu thương kính trọng dành cho mẹ và tuổi thơ vẫn vẹn nguyên, không hề thay đổi.
+ Nhắc nhở con người khi được sống trong điều kiện mới tốt đẹp, rộng mở hơn , thì tuyệt đối không được quên đi những gian khổ, những ân tình và nền tảng nghĩa tình thuở cơ hàn. Đồng thời tăng sức gợi hình, gợi cảm và tạo chiều sâu suy tưởng cho bài thơ.
Giải thích:
Các hình ảnh tương phản đặt hiện tại bên cạnh quá khứ, cái mới bên cạnh cái cũ, không gian rộng lớn bên cạnh căn nhà chật hẹp. Sự đối lập ấy làm nổi bật một nghịch lí giàu ý nghĩa: cảnh vật có thể thay đổi nhưng tình cảm con người với những gì đã gắn bó thì không dễ đổi thay. “Căn nhà hẹp cũ” tuy nhỏ bé, thiếu thốn nhưng lại là nơi lưu giữ những ký ức, tình thân và giá trị tinh thần lớn lao.
Mở rộng
- Đối: là biện pháp tu từ, theo đó người viết (người nói) xếp đặt những từ ngữ hoặc câu có đặc điểm ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp tương tự hoặc tương phản nhau ở những vị trí đối xứng trong câu hoặc trong văn bản để gợi ra một nội dung hoàn chỉnh, làm nổi bật một ý nghĩa nhất định
- Tác dụng: tạo nên vẻ đẹp cân xứng, hài hoà cho lời thơ, câu văn
Chủ thể trữ tình đã gửi gắm tình cảm gì qua hồi ức về “căn nhà xưa”?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Dựa vào những hình ảnh, từ ngữ và cảm xúc của nhân vật “tôi” khi hồi tưởng về căn nhà để xác định những tình cảm được gửi gắm.
Lời giải chi tiết
Qua hồi ức về “căn nhà xưa”, chủ thể trữ tình đã gửi gắm những tình cảm cảm động:
- Nỗi hoài niệm thiết tha và lòng biết ơn sâu sắc đối với quá khứ.
- Tình cảm gắn bó máu thịt, thủy chung với căn nhà cũ.
- Nỗi xót xa, tiếc nuối tiếc nuối khôn nguôi.
- Tấm lòng bao dung, rộng mở và sự gắn kết giữa các thế hệ.
Giải thích:
Nhân vật “tôi” xúc động trước từng dấu vết của căn nhà: “chiếc dây phơi mẹ tôi phơi đứng kiễng”, “bức tường long lở”, “mái ngói rêu phong”, “ấu thơ bàn tay đầy mực tím”. Những hình ảnh ấy gợi lại bóng dáng người mẹ, tuổi thơ và những năm tháng đã qua. Câu thơ “trái tim tôi thành viên gạch trong tường” cho thấy sự gắn bó sâu nặng: căn nhà đã trở thành một phần trong tâm hồn và ký ức của nhân vật “tôi”.
Mở rộng
- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.
- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...
- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.
Từ ý thơ: Ai đã nghĩ rộng xa trong căn nhà hẹp cũ / Xin chớ bị hẹp lòng khi ở chốn thênh thang,anh/chị rút ra bài học gì cho bản thân về lẽ sống?
Xem lời giải
Phương pháp giải
- Phân tích nghĩa hai câu thơ.
- Rút ra bài học ý nghĩa.
Lời giải chi tiết
- Hai câu thơ gửi gắm bài học sâu sắc về lòng biết ơn và lối sống thủy chung, nghĩa tình.
+ Chúng ta cần trân trọng quá khứ gian khổ và biết ơn những thế hệ đi trước.
+ Đồng thời, bài thơ nhắc nhở bản thân khi bước đến một tương lai tươi sáng hơn, có điều kiện vật chất tốt đẹp hơn, tuyệt đối không được sống ích kỷ, thực dụng hay quên đi cội nguồn, mà phải giữ cho tâm hồn luôn rộng mở, bao dung và giàu tình yêu thương.
Đoạn văn tham khảo:
Hai câu thơ của Vũ Quần Phương: "Ai đã nghĩ rộng xa trong căn nhà hẹp cũ / Xin chớ bị hẹp lòng khi ở chốn thênh thang" đã để lại cho em một bài học sâu sắc về lẽ sống thủy chung và lòng biết ơn. "Căn nhà hẹp cũ" là biểu tượng cho quá khứ gian khó, thiếu thốn nhưng lại là nơi nuôi dưỡng những tâm hồn "nghĩ rộng xa", thế hệ cha anh với những lý tưởng cao đẹp và tình yêu thương vô bờ bến. Đối lập với nó là "chốn thênh thang", cuộc sống hiện đại, đủ đầy và rộng mở ngày hôm nay. Qua lời nhắn nhủ đầy tha thiết, tác giả nhắc nhở mỗi chúng ta về thái độ sống "uống nước nhớ nguồn". Khi may mắn được thừa hưởng một cuộc sống tốt đẹp hơn, ta không được phép để lòng mình trở nên "hẹp" đi bởi sự ích kỷ, vô cảm hay thói thực dụng. Sự mở rộng của không gian vật chất phải luôn đi đôi với sự bao dung và rộng mở của tâm hồn. Nhận thức được điều đó, bản thân em tự răn dạy mình phải luôn trân trọng những giá trị xưa cũ, ghi nhớ công lao của thế hệ đi trước và nỗ lực sống cống hiến, sẻ chia, giữ trọn vẹn nghĩa tình dẫu cuộc đời có đổi thay.
Giải thích:
“Căn nhà hẹp cũ” gợi cuộc sống quá khứ tuy chật hẹp, thiếu thốn về vật chất nhưng con người trong đó vẫn có thể “nghĩ rộng xa”, nghĩa là có tâm hồn lớn, biết hướng tới những giá trị tốt đẹp. Ngược lại, “chốn thênh thang” tượng trưng cho cuộc sống hiện đại, rộng mở, đủ đầy hơn. Vì vậy, lời thơ “Xin chớ bị hẹp lòng” là lời nhắc nhở: vật chất có thể ngày càng đầy đủ nhưng con người không được vì thế mà trở nên vô tình, ích kỉ, quên quá khứ và cội nguồn.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Xem lời giải
Chia sẻ
Bình luận
Danh sách bình luận