Đọc hiểu Cuốc kêu cảm hứng (Nguyễn Khuyến) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

- Ba từ ngữ diễn tả tâm trạng, cảm xúc của chủ thể trữ tình:

+ “khắc khoải”

+ “nhớ”

+ “ngẩn ngơ”

Giải thích:

“Khắc khoải” gợi nỗi buồn day dứt; “nhớ” thể hiện nỗi nhớ nước; “ngẩn ngơ” diễn tả trạng thái bàng hoàng, đau xót. Những từ ngữ này góp phần làm nổi bật tâm trạng nặng trĩu của nhân vật trữ tình.

- Phép đối:

+ “Năm canh” - “Sáu khắc”

+ “máu chảy” - “hồn tan”

+ “đêm hè vắng” - “bóng nguyệt mờ”

- Hiệu quả:

+ Tạo sự cân xứng, hài hòa cho câu thơ, làm cho lời thơ giàu nhạc điệu và sức biểu cảm

+ Nhấn mạnh âm thanh da diết, khắc khoải của tiếng chim cuốc giữa đêm khuya

+ Gợi nỗi đau đớn, xót xa của tác giả trước cảnh nước mất, nhà tan

Giải thích:

Các hình ảnh “máu chảy”, “hồn tan” đều gợi trạng thái đau đớn, kết hợp với “năm canh”, “sáu khắc” cho thấy nỗi đau kéo dài suốt đêm. Không gian “đêm hè vắng”, “bóng nguyệt mờ” càng làm nổi bật sự cô đơn, u uất của tâm trạng.

- Qua bài thơ, có thể hình dung Nguyễn Khuyến là:

+ Một con người yêu nước sâu nặng, luôn đau đáu trước vận mệnh dân tộc

+ Người có tấm lòng thủy chung với quê hương, đất nước

+ Mang tâm trạng đau xót, bất lực trước thực trạng nước mất nhà tan

Giải thích:

Hình ảnh chim cuốc gắn với điển tích vua Thục nhớ nước được Nguyễn Khuyến sử dụng để gửi gắm nỗi lòng của mình. Những từ ngữ như “khắc khoải”, “máu chảy”, “hồn tan”, “nhớ nước”, “ngẩn ngơ” cho thấy nhà thơ luôn mang nặng nỗi đau trong lòng về tình thế nguy cấp của đất nước.

- Học sinh có thể có nhiều cách trình bày khác nhau, có thể triển khai theo một số gợi ý sau:

+ Biết trân trọng, gìn giữ những thành quả mà cha ông đã hi sinh để bảo vệ.

+ Có lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước.

+ Chăm chỉ học tập, rèn luyện đạo đức và kĩ năng để góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh.

+ Sống có lí tưởng, có khát vọng cống hiến cho cộng đồng.

+ Đấu tranh chống lại những hành động gây tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc.

Đoạn văn tham khảo:

Từ bài thơ, em nhận thấy thế hệ trẻ hôm nay cần có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước. Chúng ta cần biết ơn những thế hệ cha anh đã hi sinh để bảo vệ độc lập dân tộc. Là học sinh, em cần chăm chỉ học tập, rèn luyện đạo đức và sống có lí tưởng đẹp. Đồng thời, chúng ta cần nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý thức giữ gìn những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Mỗi người trẻ hôm nay phải biết sống trách nhiệm, đoàn kết và sẵn sàng cống hiến để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp hơn.

Giải thích:

Nỗi đau “nhớ nước” của Nguyễn Khuyến cho thấy tình yêu nước gắn với trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc. Trong hoàn cảnh hôm nay, trách nhiệm ấy được thể hiện trước hết qua việc học tập, lao động và góp phần xây dựng đất nước.