Đọc hiểu Chúng ta đâu chỉ sống cho riêng mình (Dương Thùy) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Theo tác giả, một "cái Tôi" tù túng thường có những biểu hiện sau: Luôn kêu gào muốn người khác nghe mình, tôn trọng mình, phải để mình làm chỉ huy; khắc khoải mong được thừa nhận; thích chiến đấu hơn là nhún nhường; nói lý lẽ rất giỏi nhưng không chịu lắng nghe; cầm tù mình trong những vai trò, ranh giới, ẩn giấu bên trong là những lo toan, sợ hãi; đứng trước sự đối lập mới vội vàng nóng giận, cảm thấy bị đe dọa...

Giải thích:

Những biểu hiện trên cho thấy cái tôi tù túng luôn đặt bản thân ở vị trí trung tâm, muốn áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác và khó chấp nhận sự khác biệt. 

Các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn (3) của văn bản:

- Phép liệt kê:

Tác dụng: Diễn tả đầy đủ, rõ ràng những biểu hiện của "cái Tôi" tù túng để mọi người nhận biết rõ hơn sự phong phú, phức tạp của nó.

- Phép điệp từ, điệp ngữ: Một "cái Tôi", mình, ...

Tác dụng: Nhấn mạnh hơn sự thể hiện không tích cực của "cái Tôi" khi bị đẩy đến mức thái quá, cực đoan. Qua đó, bộc lộ thái độ không đồng tình, phê phán của tác giả trước "cái Tôi" tù túng; cũng như nhằm định hướng nhận thức, cách sống đúng đắn, tích cực...

Giải thích:

Phép liệt kê giúp cụ thể hóa những biểu hiện của cái tôi tù túng, còn phép điệp ngữ liên kết các biểu hiện ấy thành một chuỗi đặc điểm nổi bật. Qua đó, tác giả cho thấy khi quá đề cao bản thân, con người dễ trở nên cố chấp, thiếu thấu hiểu và khó tôn trọng sự tự do của người khác.

Việc đề cao "cái tôi" cá nhân có sự tác động nhiều chiều đến lối sống của thế hệ trẻ hôm nay:

- Ở chiều hướng tích cực: Việc đề cao "cái Tôi" cá nhân là nhu cầu mang tính nhân bản, nhân văn chính đáng. Nó giúp mỗi người trở nên khác biệt, nổi bật; khẳng định được giá trị và năng lực của bản thân; dám làm những điều mình muốn; tự tin, năng động hơn trong cuộc sống, độc lập hơn trong suy nghĩ...

- Ở chiều hướng tiêu cực: Không ít bạn trẻ đã bằng mọi cách thể hiện "cái Tôi" thái quá, tuyệt đối hóa, tôn sùng nó đến mức cực đoan. Từ đó, dẫn đến hàng loạt hệ lụy: làm xấu đi hình ảnh bản thân, nảy sinh bệnh ích kỷ, vô cảm, vô trách nhiệm, khiến xã hội lo ngại, mất niềm tin vào thế hệ trẻ ...

- Vì vậy, mỗi cá nhân phải biết đặt "cái Tôi" trong mối quan hệ với "cái ta", với cộng đồng; "cái Tôi" cần tuân theo chuẩn mực đạo lý, văn hóa; sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội…

Giải thích:

Cái tôi cá nhân giúp mỗi người nhận thức được giá trị và bản sắc riêng, nhưng khi bị đẩy đến mức cực đoan, nó có thể khiến con người chỉ quan tâm đến việc bảo vệ quan điểm và giành phần thắng. Điều này phù hợp với nội dung văn bản khi tác giả chỉ ra rằng cái tôi tù túng thường muốn được thừa nhận nhưng lại không chịu lắng nghe, từ đó khó thấu hiểu và tôn trọng người có lựa chọn khác biệt.

- Cần học cách tiết chế "cái Tôi" ích kỷ, biết lắng nghe và tôn trọng sự khác biệt của người khác thay vì luôn cố giành phần thắng trong mọi cuộc tranh luận.

+ Khi quá chú trọng thắng - thua, chúng ta thực chất chỉ đang nuôi dưỡng "cái Tôi" hiếu thắng, lo sợ và đóng sập cửa cửa tâm hồn trước góc nhìn của người khác.

+ Tôn trọng sự khác biệt và lắng nghe giúp giải tỏa những căng thẳng, mâu thuẫn không cần thiết, giúp bản thân mở rộng tri thức, xây dựng mối quan hệ chân thành và đạt được sự bình an trong tâm trí.

Đoạn văn tham khảo:

Qua văn bản trích từ tác phẩm Chúng ta đâu chỉ sống cho riêng mình của Dương Thùy, thông điệp có ý nghĩa nhất đối với em là: Hãy học cách lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt và biết buông bỏ "cái Tôi" hiếu thắng để hướng tới sự bình an trong tâm hồn. Trong cuộc sống, chúng ta rất dễ rơi vào bẫy của việc phân định đúng - sai rạch ròi rồi tốn hao năng lượng để áp đặt quan điểm của mình lên người khác. Nhưng chiến thắng trong một cuộc tranh luận không làm chúng ta lớn lên, mà đó chỉ là sự nuông chiều cho một "cái Tôi" tù túng, lo sợ và cố chấp. Khi biết hạ thấp cái Tôi, chấp nhận rằng mỗi người có một góc nhìn và hoàn cảnh riêng, ta mới có thể bao dung, biết thương và biết thấu hiểu. Việc tôn trọng sự tự do tư tưởng của người khác không phải là sự nhún nhường yếu đuối, mà là biểu hiện của một trí tuệ cởi mở và một tâm hồn trưởng thành.

Giải thích:

Thông điệp này có ý nghĩa vì văn bản chỉ ra rằng khi quá đề cao cái tôi, con người thường muốn người khác thừa nhận mình đúng nhưng lại không chịu lắng nghe hay thấu hiểu đối phương. Biết tiết chế cái tôi giúp mỗi người tránh những tranh chấp không cần thiết, mở rộng nhận thức và xây dựng các mối quan hệ dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau.