Đọc hiểu Đêm trở về (Xuân Quỳnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Yếu tố tượng trưng là cây cỏ và âm thanh của thiên nhiên (“xào xạc”, “tiếng thì thầm”). Chúng tượng trưng cho quê hương đang sống động, lên tiếng chào đón và nhận ra người con trở về. Sự “thì thầm” lan tỏa và câu hỏi “Có lẽ nào cây đã nhận ra tôi?” cho thấy thiên nhiên không còn là vật vô tri mà mang linh hồn, tình cảm của quê nhà.

Giải thích:

Câu hỏi “Có lẽ nào cây đã nhận ra tôi?” cho thấy nhân vật trữ tình cảm nhận thiên nhiên quê nhà như có sự giao cảm với mình. Vì thế, tiếng cây xào xạc không chỉ là âm thanh tự nhiên mà còn gợi tiếng gọi thân thương của quê hương.

- Cấu tứ của bài thơ được xây dựng xoay quanh hành trình tâm trạng của nhân vật trữ tình trong một đêm trở về quê cũ sau hai mươi năm xa cách, cụ thể:

+ Mở đầu: Khung cảnh đêm đầu tiên trở về với những cảm nhận cô đơn, xa lạ.

+ Phát triển: Sự thức tỉnh của các giác quan trước thiên nhiên quê nhà, dẫn đến sự đồng cảm, hòa nhập run rẩy.

+ Đỉnh điểm: Khát khao mãnh liệt được gặp lại con người và sự ý thức sâu sắc về giá trị của sự trở về

+ Kết thúc: Cảm xúc dâng trào, sự vỡ òa hạnh phúc khi cảm nhận trọn vẹn tình yêu thương, vòng tay đón nhận của quê hương và hình ảnh bình minh mới.

Giải thích:

Mạch thơ vận động cùng cảm xúc của nhân vật trữ tình: từ “chưa thấy mặt người thân” đến “cây đã nhận ra tôi”, từ “hai mươi năm mong nhớ” đến “nước mắt hoà với giọt mưa vui”. Sự vận động ấy làm nổi bật ý nghĩa thiêng liêng của cuộc trở về.

- Tập trung khai thác thế giới nội tâm, cảm xúc chủ quan: Bài thơ là dòng chảy của cảm xúc cá nhân khi trở về quê cũ.

- Thiên nhiên là đối tượng giao cảm, đồng điệu với tâm hồn con người: Thiên nhiên không được miêu tả khách quan mà được cảm nhận qua lăng kính tình cảm, có hồn và tương tác với con người

- Sử dụng nhiều hình ảnh tượng trưng, giàu sức gợi cảm: “khung cửa sổ”

- Ngôn ngữ giàu nhạc điệu, khơi gợi: Sự lặp lại các cụm từ, cấu trúc và các từ tượng thanh, tượng hình tạo nên âm hưởng da diết, thiết tha.

Giải thích:

Thiên nhiên trong bài không chỉ được miêu tả mà còn được cảm nhận bằng tâm hồn: cây “nhận ra” người trở về, những nhành cây như “bàn tay trìu mến” của quê nhà. Cách nhìn ấy cho thấy sự hòa quyện giữa cảnh vật và cảm xúc con người, một đặc điểm nổi bật của cảm hứng lãng mạn.

Dòng suy cảm chân thành và tinh tế của nhân vật trữ tình trong bài thơ đã chạm đến sợi dây tình cảm sâu kín nhất trong lòng người đọc về quê hương. Nó không chỉ khơi dậy nỗi nhớ da diết với khung cảnh, mùi hương và âm thanh thân thuộc của nơi chôn nhau cắt rốn, mà còn thức tỉnh một tình yêu thiêng liêng: tình yêu gắn bó máu thịt với từng hạt cát, tảng đá, nhành cây. Bài thơ nhắc nhở ta rằng, quê hương không chỉ là con người, mà còn là không gian sống đã nuôi dưỡng tâm hồn, đến mức thiên nhiên cũng mang hồn cốt, biết “thì thầm” và “nhận ra” người con xa trở về. Qua đó, ta thêm trân trọng từng khoảnh khắc được hòa mình vào quê hương, và thấm thía rằng: dù đi đâu, hành trang tinh thần vững chãi nhất chính là cảm giác được thuộc về nơi ấy.

Giải thích:

Nỗi “hai mươi năm mong nhớ” và niềm xúc động khi được “gặp quê nhà” cho thấy quê hương luôn có một vị trí sâu nặng trong tâm hồn con người. Từ đó, bài thơ đánh thức ở người đọc ý thức trân trọng và gìn giữ tình yêu đối với nơi mình thuộc về.