Viết bài văn phân tích một tác phẩm truyện mà em yêu thích

Dàn ý

I. Mở bài

- Dẫn dắt: Giới thiệu vài nét về tác giả Nguyễn Thành Long và phong cách sáng tác của ông (thường hướng tới vẻ đẹp con người lao động trong công cuộc xây dựng đất nước).

- Giới thiệu tác phẩm: Nêu hoàn cảnh ra đời, xuất xứ của truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa" (kết quả chuyến đi thực tế Lào Cai năm 1970).

- Nêu vấn đề cần phân tích: Khái quát ấn tượng chung về tác phẩm (cốt truyện nhẹ nhàng, chất thơ đậm đà, ca ngợi vẻ đẹp của những con người lao động thầm lặng mà tiêu biểu là nhân vật anh thanh niên).

II. Thân bài

1. Khái quát chung

- Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1970, in trong tập "Giữa trong xanh" – thời điểm miền Bắc đang sôi nổi thi đua lao động sản xuất và chi viện cho tiền tuyến miền Nam.

- Cốt truyện: Xoay quanh cuộc gặp gỡ tình cờ giữa bác lái xe, ông họa sĩ già và cô kỹ sư trẻ với anh thanh niên làm công tác khí tượng kiêm vật lý địa cầu trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m.

- Chủ đề: Ca ngợi vẻ đẹp của những con người lao động bình dị đang ngày đêm cống hiến thầm lặng cho Tổ quốc, đồng thời khẳng định ý nghĩa của những công việc thầm lặng.

2. Phân tích nhân vật anh thanh niên (Trung tâm tác phẩm)

a. Hoàn cảnh sống và làm việc:

- Sống một mình trên đỉnh núi cao 2600m, cô độc hoàn toàn, quanh năm suốt tháng chỉ làm bạn với mây mù, cỏ cây và đất trời Sa Pa.

- Công việc gian khổ: Đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, đúng giờ phải ốp máy gọi về trạm (kể cả giữa đêm khuya mưa gió). $\rightarrow$ Đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tinh thần trách nhiệm cao.

b. Vẻ đẹp tâm hồn và phẩm chất:

- Tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nghề: Vượt lên sự cô đơn, anh luôn yêu mến công việc của mình. Anh quan niệm: "Công việc của cháu tẻ nhạt thật. Nhưng người ta chỉ suy nghĩ kỹ, mới thấy đấy là công việc quan trọng. Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao lại gọi là một mình được?".

- Lối sống đẹp, khoa học và tinh tế:

+ Biết sắp xếp ngôi nhà nhỏ gàng, ngăn nắp; trồng hoa, đọc sách để làm phong phú đời sống tinh thần.

+ Tự giác làm việc không cần ai giám sát, luôn xem việc cống hiến cho cách mạng là lẽ sống.

- Sự cởi mở, lòng hiếu khách và chân thành:

+ Vồ vập, mừng rỡ khi có đoàn khách ghé thăm; cắt cả vườn hoa rực rỡ để tặng cô kỹ sư trẻ, biếu bác lái xe củ tam thất.

+ Khiêm tốn khi ông họa sĩ muốn phác họa chân dung mình (từ chối vì nghĩ mình chưa xứng đáng, nhiệt tình giới thiệu những người khác đáng vẽ hơn).

3. Khái quát vẻ đẹp của các nhân vật phụ (làm nổi bật chủ đề tác phẩm)

- Ông họa sĩ già: Người nghệ sĩ khao khát cái đẹp, nhạy cảm trước ánh sáng nghệ thuật và thấu hiểu lẽ đời. Cuộc gặp gỡ với anh thanh niên giúp ông tìm thấy nguồn cảm hứng sáng tác mới.

- Cô kỹ sư trẻ: Đại diện cho thế hệ trẻ tri thức dấn thân, từ bỏ cuộc sống thành thị để lên miền núi công tác. Cuộc gặp gỡ với anh thanh niên chính là bài học thực tế đầu đời sâu sắc về lý tưởng sống.

- Bác lái xe: Người dẫn chuyện tự nhiên, nhiệt tình, kết nối các nhân vật lại với nhau.

4. Đánh giá nghệ thuật

- Xây dựng tình huống truyện độc đáo, tự nhiên (cuộc gặp gỡ bất ngờ).

- Nghệ thuật miêu tả nhân vật sinh động qua hành động, lời nói, qua cái nhìn của các nhân vật khác.

Sự kết hợp hài hòa giữa tự sự, trữ tình và bình luận.

- Ngôn ngữ giàu chất thơ, miêu tả thiên nhiên Sa Pa thơ mộng, rực rỡ.

III. Kết bài

- Tổng kết: Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện ngắn "Lặng lẽ Sa Pa".

- Cảm xúc/Bài học rút ra:

+ Tác phẩm đã truyền cảm hứng mạnh mẽ về lẽ sống đẹp, tinh thần cống hiến thầm lặng cho tuổi trẻ và thế hệ hôm nay.

+ Liên hệ bản thân: Cần sống có trách nhiệm, yêu lao động và cống hiến hết mình cho đất nước.

Bài siêu ngắn Mẫu 1

Mỗi trang văn hay đều để lại trong lòng người đọc những dư âm sâu lắng, và "Lặng lẽ Sa Pa" của Nguyễn Thành Long là một tác phẩm như thế. Truyện ngắn không cốt truyện kịch tính nhưng lại làm rung động trái tim người đọc bởi bức tranh thiên nhiên thơ mộng và trên hết là vẻ đẹp cao cả của con người lao động mới, tiêu biểu là nhân vật anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.

Anh thanh niên hiện lên trước hết trong hoàn cảnh sống và làm việc đầy khắc nghiệt. Sống một mình trên đỉnh núi cao 2600 mét, quanh năm suốt tháng đối mặt với mây mù, gió tuyết và sự cô độc tuyệt đối, công việc của anh đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và tinh thần trách nhiệm cao độ: đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây và gọi về trạm đúng giờ bất kể ngày đêm. Thế nhưng, vượt lên trên tất cả sự thiếu thốn ấy, anh lại tỏa sáng rực rỡ bởi một lý tưởng sống cao đẹp. Anh không hề xem công việc của mình là tẻ nhạt mà trái lại, anh tìm thấy niềm vui và ý nghĩa lớn lao trong đó: "Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao lại gọi là một mình được?".

Không chỉ yêu nghề, anh còn có một lối sống vô cùng khoa học, phong phú và đầy tình người. Ngôi nhà nhỏ của anh luôn ngăn nắp, có sách báo để trau dồi tri thức, có vườn hoa rực rỡ sắc màu để làm bạn. Đặc biệt, sự cởi mở, lòng hiếu khách chân thành và đức tính khiêm tốn của anh đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng ông họa sĩ già và cô kỹ sư trẻ. Anh từ chối để ông họa sĩ vẽ chân dung mình không phải vì hờ hững, mà vì cảm thấy bản thân chưa xứng đáng, còn nhiều người khác đáng ca ngợi hơn.

 Qua nhân vật này, Nguyễn Thành Long không chỉ ca ngợi những con người lao động thầm lặng cống hiến tuổi thanh xuân cho đất nước, mà còn gửi gắm bài học sâu sắc về lẽ sống: Sống là phải có ích, biết gắn bó máu thịt với công việc và âm thầm tỏa sáng bằng cả tấm lòng chân thành.

Bài siêu ngắn Mẫu 2

Nhắc đến thơ ca cách mạng Việt Nam, không thể không nhắc đến tập "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong đó "Chiều tối" (Chiều hôm) là một bài thơ tứ tuyệt kiệt tác. Tác phẩm không chỉ phác òa bức tranh thiên nhiên vùng sơn cước lúc hoàng hôn mà còn ngời sáng vẻ đẹp tâm hồn, ý chí kiên cường và tinh thần lạc quan của người chiến sĩ cách mạng vĩ đại dẫu đang ở trong chốn lao tù ngục tối.

Mở đầu bài thơ là bức tranh thiên nhiên chiều tối được miêu tả qua nét bút cổ điển nhưng vô cùng chân thực:

"Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,

 Mây trôi nhẹ giữa tầng không."

Giữa không gian mênh mông của núi rừng phương Bắc lúc chiều tà, cánh chim sau một ngày kiếm ăn mỏi mệt đang vội vã bay về tổ, những đám mây cô đơn lững lờ trôi trôi giữa tầng không cao rộng. Bằng nghệ thuật chấm phá tinh tế, Bác đã gợi lên một nỗi buồn hiu hắt của không gian. Thế nhưng, đằng sau sự mỏi mệt của cánh chim và sự lững lờ của làn mây chính là sự đồng điệu từ tâm hồn nhạy cảm của người thi sĩ – người tù. Dù bị giam cầm trong xiềng xích, Người vẫn dành một khoảng không gian trong tâm hồn để giao cảm với thiên nhiên, nâng niu từng chuyển động nhỏ của đất trời.

Nếu như nửa phần đầu bài thơ đượm buồn thì hai câu cuối lại bừng sáng một sức sống mãnh liệt, chuyển hóa đột ngột nhưng vô cùng tự nhiên:

"Cô em xóm núi xay ngô tối, 

Xay hết, lò than đã rực hồng."

Chữ "hồng" xuất hiện ở cuối bài thơ chính là "nhãn tự" (mắt thơ), là điểm sáng nghệ thuật làm bừng sáng toàn bộ thi phẩm. Hình ảnh cô gái xóm núi miệt mài bên cối xay ngô và đặc biệt là ánh lửa hồng tỏa ấm không gian xua tan đi cái lạnh lẽo của màn đêm đang buông xuống. Bức tranh cuộc sống đời thường ấy đã kéo người tù trở về với thực tại ấm áp của tình người. Đáng quý hơn cả, qua hình ảnh ấy, ta thấy rõ tinh thần thép của Bác: vượt lên trên cảnh ngục tù tăm tối, cái đói và sự mỏi mệt, hướng nhìn của Người luôn hướng về sự sống, về ánh sáng và tương lai tươi đẹp.

Khép lại bài thơ ngắn ngủi chỉ bốn câu, Hồ Chí Minh đã để lại cho đời một bức chân dung tự họa tuyệt đẹp về bản lĩnh kiên cường và tấm lòng nhân ái bao la. "Chiều tối" không chỉ là khúc ca về thiên nhiên mà còn là biểu tượng rực rỡ cho vẻ đẹp của ý chí cách mạng không bao giờ chùn bước trước nghịch cảnh.

Bài siêu ngắn Mẫu 3

Thế Lữ là một trong những nhà thơ tiên phong của phong trào Thơ mới (1930 - 1945), người đã thổi một làn gió Âu tây mới mẻ vào thi ca truyền thống. Tiêu biểu cho hồn thơ lãng mạn đầy nhiệt huyết của ông là bài thơ "Nhớ rừng". Tác phẩm mượn lời con hổ bị nhốt trong vườn bách thú để giãi bày nỗi uất hận nghìn thu, qua đó gửi gắm kín đáo tâm sự yêu nước thầm kín của thế hệ trí thức Tây học đương thời đang chìm đọng trong cảnh mất nước nô lệ.

Ngay từ những câu thơ đầu tiên, không gian ngột ngạt và sự bất lực của con hổ trong chiếc cũi sắt đã hiện lên đầy ám ảnh:

"Gặm mối hờn căm trong cũi sắt,

 Ta nằm dài, trông ngày tháng qua."

Động từ mạnh "gặm" kết hợp với hình ảnh "mối hờn căm" diễn tả nỗi đau đớn, uất ức âm ỉ kéo dài từng ngày từng giờ. Từ vị chúa sơn lâm uy quyền lẫy lừng của muôn thú, giờ đây hổ ta phải chịu cảnh bị giam cầm trong không gian chật hẹp, tầm thường, ngang hàng với những loài thú bị thuần hóa mua vui cho thiên hạ:

 "Cảnh sửa sang, tầm thường, giả dối 

Chịu ngang bầy với thứ cận ơn con".

Chính hoàn cảnh tù túng đó đã làm trỗi dậy trong lòng con hổ nỗi nhớ khôn nguôi về chốn đại ngàn hoang sơ, hùng vĩ:

"Nào đâu những đêm trăng mộng hội, 

Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan? 

Nào đâu những ngày mưa chuyển ngàn, 

Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?"

Một loạt câu hỏi tu từ vang lên dồn dập như tiếng kêu xé lòng, gọi về một thời hoàng kim oanh liệt. Đó là thế giới của tự do tuyệt đối, nơi chúa sơn lâm ngự trị trên đỉnh cao uy quyền với những cảnh tượng hoành tráng, dữ dội và nên thơ. Khung cảnh thiên nhiên ấy vừa mang tính hoang dã, vừa đẹp đến nao lòng, làm nổi bật sự đối lập phũ phàng giữa thực tại tù túng và quá khứ huy hoàng.

Bài thơ khép lại bằng một tiếng kêu thiết tha hướng về "giang sơn bóng ta xưa":

"Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!"

Tiếng kêu ấy chính là hiện thân của lòng yêu nước thầm kín, là tâm trạng "vượt thoát" đầy bi phẫn của lớp người tiểu tư sản yêu nước lúc bấy giờ: bất mãn với thực tại ngột ngạt, khao khát tự do đến tột cùng. "Nhớ rừng" vì thế đã đánh thức ý thức cá nhân và khơi gợi ngọn lửa yêu nước tiềm ẩn trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người Việt Nam.

Bài tham khảo Mẫu 1

Có những cuộc gặp gỡ chỉ kéo dài trong khoảnh khắc nhưng đủ khiến người ta nhớ suốt một đời. Có những tiếng gọi tưởng như bình thường mà khi cất lên lại mang theo cả một trời thương nhớ. Và cũng có những món quà nhỏ bé đến mức tưởng chừng không đáng kể nhưng lại trở thành nơi gửi gắm một tình yêu lớn lao hơn cả sự sống. Trong thế giới của văn chương, “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng là một câu chuyện như thế. Qua cuộc gặp gỡ đầy éo le giữa ông Sáu và bé Thu, nhà văn đã chạm đến nơi sâu kín nhất của tâm hồn con người: tình phụ tử. Đoạn trích không chỉ kể một câu chuyện về chiến tranh mà còn khiến người đọc nhận ra rằng, giữa những năm tháng khốc liệt nhất, tình yêu thương vẫn có thể nảy mầm, lớn lên và bất tử.

Nguyễn Quang Sáng là cây bút gắn bó sâu nặng với mảnh đất Nam Bộ và với những con người đã đi qua chiến tranh. Văn chương của ông không cầu kì về hình thức nhưng luôn có sức lay động bởi sự chân thành. “Chiếc lược ngà” được xây dựng trên một tình huống đầy nghịch lí: ông Sáu sau nhiều năm xa nhà trở về với khát vọng được gặp con, được nghe con gọi một tiếng “ba”; nhưng trớ trêu thay, đứa con gái bé bỏng lại không nhận ra ông. Chính tình huống ấy đã làm nên chiều sâu bi kịch cho câu chuyện và đồng thời mở ra vẻ đẹp cảm động của tình cha con.

Sau tám năm xa cách, ông Sáu trở về với một niềm mong đợi giản dị mà tha thiết. Ông khao khát được nhìn thấy con, được ôm con vào lòng, được nghe tiếng gọi thân thương mà chiến tranh đã cướp mất của mình suốt bao năm. Nhưng khi chiếc xuồng vừa cập bến, bé Thu nhìn ông với ánh mắt xa lạ. Đứa trẻ không những không chạy đến mà còn hoảng sợ, bỏ chạy. Niềm vui của người cha lập tức bị phủ lên một lớp buồn đau. Ta có thể hình dung được sự hụt hẫng của một người cha sau bao năm mong nhớ, nay trở về mà lại bị chính đứa con mình yêu thương nhất từ chối.

Nhưng điều đáng nói là ông Sáu không hề trách con. Ông kiên nhẫn tìm cách gần gũi, chăm sóc, yêu thương bé Thu. Mỗi hành động của ông đều xuất phát từ tình phụ tử sâu nặng. Chính sự nhẫn nại ấy khiến hình ảnh ông Sáu trở nên vô cùng đẹp đẽ. Ông hiểu rằng con còn nhỏ, chưa thể hiểu được những mất mát mà chiến tranh gây ra. Ông chỉ lặng lẽ chịu đựng sự lạnh nhạt của con, bởi trong trái tim người cha, tình yêu luôn lớn hơn nỗi tổn thương.

Về phía bé Thu, sự cứng cỏi và bướng bỉnh của em thoạt nhìn tưởng như vô tình nhưng thực chất lại là biểu hiện của một tình yêu cha rất sâu sắc. Em chỉ nhận người có khuôn mặt giống hệt người cha trong tấm ảnh mà em vẫn giữ trong tâm trí. Vết sẹo chiến tranh trên khuôn mặt ông Sáu khiến em không thể nhận ra cha mình. Vì thế, bé Thu kiên quyết không gọi ông là ba. Sự từ chối ấy, xét đến cùng, lại bắt nguồn từ chính sự thủy chung của một đứa trẻ với hình bóng người cha trong trái tim mình.

Đặc biệt, khoảnh khắc bé Thu nhận ra cha là một trong những đoạn văn xúc động nhất của tác phẩm. Khi được bà ngoại giải thích về nguyên nhân của vết sẹo, mọi nghi ngờ trong lòng em được tháo bỏ. Đến lúc ông Sáu chuẩn bị lên đường, tiếng gọi “Ba...a...a...ba!” bật lên như một tiếng khóc. Nó không chỉ là tiếng gọi mà còn là sự vỡ òa của tình yêu bị dồn nén suốt bao ngày. Bé Thu chạy đến ôm chặt lấy cha, hôn lên tóc, lên cổ, lên vai và cả vết sẹo trên mặt ông. Nếu trước đó em cố gắng đẩy cha ra xa bao nhiêu thì giờ đây em lại muốn níu giữ ông bấy nhiêu.

Tiếng gọi “ba” đến muộn nhưng lại đẹp đến đau lòng. Nó xuất hiện đúng vào lúc ông Sáu phải trở về đơn vị. Hạnh phúc vừa tìm thấy đã lập tức đứng trước nguy cơ mất đi. Chính nghịch cảnh ấy khiến tình cha con trong truyện trở nên ám ảnh. Người đọc không chỉ xúc động trước tình yêu của bé Thu mà còn thương ông Sáu bởi ông đã phải chờ đợi quá lâu để nghe tiếng gọi thiêng liêng ấy.

Nếu bé Thu là hiện thân của tình yêu con dành cho cha thì ông Sáu lại là biểu tượng cho sự hi sinh thầm lặng của người cha. Trở lại chiến trường, ông luôn nhớ đến con. Tất cả tình cảm không thể trao gửi trực tiếp được ông gửi vào chiếc lược ngà. Ông tỉ mỉ làm từng chiếc răng lược, nâng niu nó bằng tất cả tình yêu thương. Món quà ấy không chỉ được làm bằng đôi tay của người cha mà còn được làm bằng nỗi nhớ, niềm mong đợi và cả những tháng ngày xa cách.

Chiếc lược ngà vì thế mang một ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nó là vật nhỏ bé nhưng chứa đựng một tình yêu lớn lao. Nó là lời hứa của người cha với con, là sự tiếp nối của tình thân giữa chiến trường khốc liệt. Đau đớn nhất là ông Sáu chưa kịp trao chiếc lược cho bé Thu thì đã hi sinh. Nhưng trước lúc ra đi, ông vẫn cố gửi lại chiếc lược cho người đồng đội. Có thể nói, ông không thể hoàn thành việc trao quà, nhưng ông đã hoàn thành việc giữ gìn tình yêu của mình.

Thành công của Nguyễn Quang Sáng còn nằm ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện đầy nghịch lí. Nhà văn đặt cha con ông Sáu vào một hoàn cảnh mà càng yêu thương lại càng dễ gây tổn thương cho nhau. Khi xa nhau, họ nhớ nhau; khi gặp nhau, họ lại không nhận ra nhau; đến khi nhận ra nhau thì cũng là lúc phải chia lìa. Chính sự éo le ấy khiến câu chuyện có sức ám ảnh đặc biệt. Bên cạnh đó, ngôi kể qua lời người đồng đội giúp câu chuyện vừa chân thực vừa giàu chất hồi tưởng. Ngôn ngữ Nam Bộ tự nhiên, mộc mạc cũng góp phần làm cho nhân vật gần gũi và sống động.

Đọc “Chiếc lược ngà”, ta không chỉ nhìn thấy một gia đình bị chiến tranh chia cắt mà còn nhìn thấy vẻ đẹp của con người trong chiến tranh. Bom đạn có thể làm biến dạng khuôn mặt người cha, có thể cướp đi sự đoàn tụ, thậm chí cướp đi mạng sống, nhưng không thể hủy diệt tình yêu thương.

Có lẽ vì thế mà sau khi trang sách khép lại, hình ảnh còn ở lại lâu nhất không phải là chiến trường hay tiếng súng, mà là một tiếng gọi “ba” nghẹn ngào và một chiếc lược ngà nhỏ bé. Đó chính là nơi tình phụ tử tìm được hình hài. Và cũng từ đó, Nguyễn Quang Sáng gửi đến người đọc một chân lí giản dị mà sâu xa: có những tình yêu càng bị chiến tranh vùi dập càng trở nên bất tử; có những con người dù đã khuất nhưng tình yêu họ để lại vẫn còn sống mãi trong lòng người ở lại.

Bài tham khảo Mẫu 2

Chiến tranh thường được nhắc đến bằng những khái niệm lớn lao: bom đạn, chiến trường, hi sinh, mất mát. Nhưng phía sau những biến động tưởng như thuộc về lịch sử ấy lại là những số phận rất đỗi bình thường: một người mẹ chờ chồng, một đứa trẻ mong cha, một người lính nhớ mái nhà nhỏ của mình. Bởi vậy, khi viết về chiến tranh, văn học chân chính không chỉ ghi lại sự khốc liệt của hiện thực mà còn phải đi sâu vào những gì chiến tranh đã làm với trái tim con người. “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng là một tác phẩm như vậy. Qua đoạn trích kể về cuộc gặp gỡ giữa ông Sáu và bé Thu, nhà văn đã làm nổi bật vẻ đẹp thiêng liêng của tình cha con, đồng thời cho thấy sức tàn phá khủng khiếp của chiến tranh đối với hạnh phúc đời thường.

Điểm đặc sắc đầu tiên của đoạn trích nằm ở tình huống truyện đầy nghịch lí. Ông Sáu xa con tám năm, vì vậy ngày trở về đáng lẽ phải là ngày đoàn tụ hạnh phúc nhất. Ông mang theo tất cả nỗi nhớ và niềm mong đợi của một người cha. Thế nhưng, trớ trêu thay, người mà ông khao khát được gặp nhất lại không nhận ra ông. Bé Thu nhìn người đàn ông trước mặt bằng sự xa lạ và sợ hãi. Tình huống ấy tạo nên một nghịch cảnh đầy đau đớn: người cha càng yêu con bao nhiêu thì càng đau khổ trước sự lạnh nhạt của con bấy nhiêu.

Nhưng chính trong nghịch cảnh ấy, vẻ đẹp của tình phụ tử được bộc lộ rõ nhất. Ông Sáu không trở về với tư thế của một người chiến thắng mà trở về với tư thế của một người cha. Sau những năm tháng chiến đấu, điều ông mong mỏi không phải là những lời ca ngợi hay những phần thưởng, mà chỉ là một tiếng gọi “ba”. Chi tiết ấy khiến nhân vật trở nên gần gũi và cảm động. Đằng sau người lính gan góc nơi chiến trường là một người cha có trái tim vô cùng mềm yếu trước đứa con gái nhỏ.

Ông Sáu tìm mọi cách để được gần con. Ông gọi con, chăm sóc con, cố gắng tạo ra một sợi dây gắn kết. Nhưng bé Thu càng tránh né, ông càng đau. Đỉnh điểm là khi ông không kiềm chế được cảm xúc và đánh con. Đây là một khoảnh khắc rất đời thường nhưng có sức ám ảnh mạnh. Ông đánh con không phải vì không yêu con mà chính bởi quá yêu, quá mong chờ và quá bất lực trước khoảng cách đang tồn tại giữa hai cha con. Sau hành động ấy, ông càng đau khổ hơn. Qua đó, Nguyễn Quang Sáng không xây dựng một người cha hoàn hảo theo kiểu lí tưởng hóa mà xây dựng một con người rất thật: yêu thương, nóng nảy, ân hận, day dứt và giàu lòng hi sinh.

Nếu ông Sáu đại diện cho tình yêu của người cha thì bé Thu lại là một thế giới tâm hồn trẻ thơ đầy cá tính. Em không gọi ông Sáu là ba, không chịu nghe lời, thậm chí phản ứng quyết liệt trước sự chăm sóc của ông. Tuy nhiên, điều đáng quý là nhà văn không để người đọc nhìn bé Thu như một đứa trẻ vô lễ. Ngược lại, càng hiểu nguyên nhân, ta càng thấy em đáng thương và đáng yêu.

Trong tâm trí bé Thu, hình ảnh người cha được xác định rất rõ qua tấm ảnh cũ. Người cha ấy không có vết sẹo trên mặt. Vì vậy, khi ông Sáu trở về với khuôn mặt bị chiến tranh làm biến dạng, em không thể chấp nhận người đàn ông ấy là cha mình. Bé Thu chưa đủ lớn để hiểu chiến tranh đã thay đổi diện mạo của cha, nhưng em đủ nhạy cảm để bảo vệ hình ảnh người cha mà mình yêu thương. Sự cứng đầu của em, vì thế, lại trở thành một dạng tình yêu. Em thà không gọi một người xa lạ là ba còn hơn gọi nhầm người không giống cha mình.

Bởi vậy, khoảnh khắc bé Thu nhận ra cha có sức lay động đặc biệt. Khi biết sự thật về vết sẹo, mọi khoảng cách trong lòng em lập tức tan biến. Tiếng gọi “ba” bật lên trong giờ phút chia tay giống như một cánh cửa được mở tung sau những ngày dài khép kín. Bé Thu không còn giữ sự lạnh lùng mà cuống quýt ôm lấy cha, hôn lên khuôn mặt ông, hôn cả vết sẹo mà trước đó em từng sợ hãi. Chi tiết ấy có ý nghĩa đặc biệt: vết sẹo từng là nguyên nhân chia cách hai cha con giờ đây lại trở thành nơi em trao gửi yêu thương.

Nếu câu chuyện kết thúc ở cuộc chia tay, người đọc đã đủ xúc động. Nhưng Nguyễn Quang Sáng còn đẩy bi kịch lên một tầng sâu hơn khi để ông Sáu trở lại chiến trường và gửi tình yêu của mình vào chiếc lược ngà. Từ đây, chiếc lược trở thành một biểu tượng nghệ thuật. Nó không đơn thuần là món quà ông Sáu muốn tặng con mà là vật chứa đựng toàn bộ tình phụ tử.

Ông Sáu làm chiếc lược với sự chăm chút đặc biệt. Mỗi chiếc răng lược được ông tỉ mỉ gọt giũa. Trong những ngày chiến đấu đầy hiểm nguy, người cha vẫn có thể ngồi làm một món quà cho con. Điều đó cho thấy tâm hồn ông luôn hướng về mái ấm. Nếu chiến trường là nơi ông chiến đấu vì đất nước thì chiếc lược ngà là nơi ông gìn giữ phần đời riêng tư nhất của mình.

Đau đớn thay, ông Sáu không thể trao tận tay món quà ấy cho con. Cái chết khiến lời hứa của người cha dang dở. Nhưng cũng chính sự dang dở ấy làm cho chiếc lược trở nên bất tử. Nó được người đồng đội giữ lại và trao cho bé Thu sau này, như một sự tiếp nối của tình yêu. Người cha đã mất nhưng tình yêu của ông vẫn tìm được đường trở về với con gái.

Qua đó, tác phẩm còn đặt ra một vấn đề có ý nghĩa nhân văn sâu sắc: chiến tranh không chỉ cướp đi mạng sống mà còn cướp đi quyền được sống một cuộc đời bình thường của con người. Ông Sáu đáng lẽ có thể ở bên con, nhìn con trưởng thành, trao cho con một món quà giản dị. Bé Thu đáng lẽ có thể được gọi cha mỗi ngày. Nhưng chiến tranh đã biến những điều bình thường nhất thành những ước mơ xa xỉ. Chính vì thế, tình cha con trong truyện càng trở nên đáng quý.

Về nghệ thuật, Nguyễn Quang Sáng đã thành công khi xây dựng một tình huống truyện độc đáo, giàu kịch tính nhưng không khiên cưỡng. Nhà văn đặc biệt tinh tế trong việc miêu tả tâm lí trẻ thơ, từ sự sợ hãi, bướng bỉnh đến khoảnh khắc vỡ òa cảm xúc. Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, đậm màu sắc Nam Bộ, cùng những chi tiết chọn lọc đã tạo nên sức chân thực cho tác phẩm. Đặc biệt, hình ảnh chiếc lược ngà vừa có giá trị hiện thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng, trở thành sợi dây nối liền những tâm hồn bị chiến tranh chia cắt.

“Chiếc lược ngà” vì thế không chỉ là câu chuyện về một người cha và một đứa con. Đó còn là câu chuyện về những điều bình dị mà con người luôn muốn gìn giữ giữa một thế giới đầy biến động. Đọc tác phẩm, ta hiểu rằng tình thân không cần những lời lẽ lớn lao. Đôi khi, nó chỉ nằm trong một tiếng gọi, một cái ôm, một món quà nhỏ bé. Nhưng chính những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại có thể trở thành phần sâu bền nhất của một đời người.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất của đoạn trích nằm ở chỗ nó khiến người đọc biết trân trọng hơn những phút giây đoàn tụ của chính mình. Bởi khi chiến tranh đi qua, những vết thương có thể dần lành; nhưng những người đã mất, những tiếng gọi chưa kịp nói, những cái ôm chưa kịp trao thì không bao giờ có thể trở lại. Chiếc lược ngà vì thế mãi là biểu tượng đẹp đẽ của một tình yêu đã vượt qua khoảng cách, thời gian và cả cái chết.

Bài tham khảo Mẫu 3

Nếu có một thứ âm thanh có thể làm mềm đi những năm tháng khốc liệt của chiến tranh, có lẽ đó là tiếng gọi “ba” của một đứa trẻ. Nếu có một vật nhỏ bé đủ sức mang theo cả một đời thương nhớ, có lẽ đó là chiếc lược ngà trong câu chuyện của Nguyễn Quang Sáng. Giữa khói lửa chiến tranh, nhà văn không lựa chọn những trận đánh để làm trung tâm của câu chuyện mà hướng ngòi bút vào một mái nhà, một người cha, một đứa con và một tình yêu tưởng như giản dị nhưng lại có sức lay động vô cùng lớn. Đoạn trích “Chiếc lược ngà” vì thế giống như một khoảng lặng trong bản nhạc chiến tranh: càng lặng, càng khiến nỗi đau và tình yêu ngân lên sâu sắc.

Ông Sáu trở về sau tám năm xa cách. Tám năm là một khoảng thời gian đủ dài để một đứa trẻ từ lúc còn thơ bé lớn lên với một khoảng trống trong tâm hồn. Trong tám năm ấy, bé Thu chỉ biết cha qua tấm ảnh. Vì vậy, cuộc trở về của ông Sáu chất chứa biết bao hi vọng. Ông muốn được bù đắp những tháng ngày đã mất, muốn được nghe con gọi mình bằng tiếng gọi thân thương nhất. Nhưng cuộc đời lại không trao cho ông niềm hạnh phúc ấy một cách dễ dàng.

Khoảnh khắc bé Thu không nhận cha chính là nút thắt đau đớn nhất của câu chuyện. Người cha bước đến với tất cả yêu thương, còn đứa con lại lùi xa trong sợ hãi. Một bên là tình yêu đã được nuôi dưỡng bằng tám năm xa cách; một bên là sự ngờ vực được tạo nên bởi một khuôn mặt đã thay đổi. Khoảng cách giữa họ chỉ là vài bước chân, nhưng về tâm lí lại xa như hai thế giới.

Điều khiến người đọc thương ông Sáu chính là sự bất lực của ông trước chính tình yêu của mình. Ông có thể đối mặt với chiến trường, có thể chịu đựng những vết thương, nhưng lại không biết phải làm gì trước ánh mắt xa lạ của con. Ông càng cố gần gũi thì bé Thu càng né tránh. Ông càng muốn nghe tiếng “ba” thì tiếng gọi ấy càng trở nên xa vời.

Nguyễn Quang Sáng đã rất tinh tế khi không biến bé Thu thành một đứa trẻ vô lễ. Đằng sau vẻ ngang bướng ấy là một tâm hồn giàu tình cảm. Bé Thu không chấp nhận người đàn ông có vết sẹo trên mặt bởi em chỉ biết một người cha trong tấm ảnh. Với em, cha phải là người có khuôn mặt quen thuộc ấy. Sự kiên quyết của em cho thấy trẻ thơ đôi khi yêu bằng một cách rất tuyệt đối: đã tin thì tin hoàn toàn, đã thương thì thương đến tận cùng.

Vì thế, sự thay đổi của bé Thu ở cuối cuộc gặp càng trở nên xúc động. Khi biết người đàn ông ấy thực sự là cha mình, em không còn giữ khoảng cách. Tình cảm bị dồn nén suốt những ngày qua bất ngờ trào ra. Tiếng gọi “Ba...a...a...ba!” vang lên trong khoảnh khắc chia tay không chỉ là lời xác nhận quan hệ cha con mà còn giống như tiếng lòng của một đứa trẻ vừa tìm thấy thứ mình tưởng đã mất.

Em chạy đến ôm cha, hôn cha, hôn cả vết sẹo trên khuôn mặt ông. Chi tiết này khiến người đọc đặc biệt ám ảnh. Trước đó, chính vết sẹo là nguyên nhân khiến em không nhận ra cha. Nhưng khi tình yêu đã được xác nhận, vết sẹo không còn đáng sợ nữa. Nó trở thành một phần của người cha mà em yêu thương. Có thể nói, bằng tình yêu, bé Thu đã nhìn xuyên qua dấu vết của chiến tranh để nhận ra con người thật phía sau nó.

Thế nhưng, cuộc đời không cho họ nhiều thời gian. Ông Sáu phải trở lại chiến trường. Tiếng gọi “ba” mà ông chờ đợi suốt tám năm chỉ đến khi cuộc chia tay đã cận kề. Đây chính là nét đau đớn nhất của câu chuyện: hạnh phúc xuất hiện đúng lúc người ta sắp mất nó.

Nhưng nếu cuộc chia tay ấy chỉ mang đến đau thương thì “Chiếc lược ngà” chưa thể trở thành một tác phẩm đẹp đến vậy. Trở lại chiến trường, ông Sáu đã tìm một cách khác để ở bên con. Ông làm chiếc lược ngà. Từ một khúc ngà voi, ông gửi vào đó tất cả những gì không thể nói thành lời.

Hình ảnh người cha ngồi tỉ mẩn làm chiếc lược giữa chiến trường có sức gợi rất lớn. Xung quanh ông là bom đạn và hiểm nguy, nhưng trong tâm trí ông lại hiện lên hình ảnh cô con gái nhỏ. Ông làm từng chiếc răng lược như thể đang vuốt ve mái tóc của con. Ông nâng niu chiếc lược như nâng niu một phần máu thịt của mình. Từ đây, chiếc lược trở thành vật hóa thân của tình yêu.

Bi kịch lại một lần nữa xảy đến khi ông Sáu hi sinh trước khi trao chiếc lược cho bé Thu. Nhưng cái chết không thể kết thúc tình yêu ấy. Chiếc lược được trao lại cho người đồng đội, rồi cuối cùng trở về với bé Thu. Nó giống như một lời nhắn gửi vượt qua ranh giới của sự sống: cha không còn nhưng tình yêu của cha vẫn còn.

Có thể nói, chiếc lược ngà chính là “nhân vật” đặc biệt của tác phẩm. Nó không nói, không khóc, không hành động, nhưng lại kể được câu chuyện về một tình phụ tử sâu nặng. Nó là chứng nhân của cuộc đoàn tụ ngắn ngủi, là kỉ vật của người cha, là lời hứa chưa kịp thực hiện và cũng là sợi dây nối người đã khuất với người còn sống.

Bên cạnh giá trị nội dung, đoạn trích còn cho thấy tài năng nghệ thuật của Nguyễn Quang Sáng. Nhà văn xây dựng tình huống truyện rất tự nhiên nhưng đầy nghịch lí. Chính sự “trớ trêu” ấy khiến cảm xúc của nhân vật được đẩy lên cao. Cách miêu tả tâm lí bé Thu đặc biệt thành công bởi nhà văn không giải thích dài dòng mà để tâm lí nhân vật bộc lộ qua ánh mắt, hành động, lời nói. Những chi tiết nhỏ như cái nhìn, sự né tránh, tiếng gọi trong phút chia tay đều mang sức nặng cảm xúc. Ngôn ngữ Nam Bộ giản dị, chân chất khiến câu chuyện giống như một lời kể được cất lên từ chính cuộc đời.

Đằng sau câu chuyện về ông Sáu và bé Thu là một thông điệp nhân văn sâu sắc. Chiến tranh có thể khiến người cha mang trên mặt một vết sẹo, có thể khiến một đứa trẻ lớn lên trong thiếu vắng, có thể cắt đứt một cuộc đời khi tình yêu vừa kịp gọi tên. Nhưng chiến tranh không thể làm con người thôi yêu thương. Chính trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, tình thân càng trở nên sáng trong và bền bỉ.

Khép lại “Chiếc lược ngà”, người đọc có thể quên đi nhiều chi tiết của câu chuyện, nhưng khó có thể quên tiếng gọi “ba” nghẹn ngào của bé Thu và hình ảnh ông Sáu nâng niu chiếc lược giữa chiến trường. Một tiếng gọi, một món quà, một cuộc đời dang dở — tất cả kết thành một bản tình ca buồn về tình phụ tử.

Và có lẽ, điều đẹp nhất mà Nguyễn Quang Sáng để lại không nằm ở những câu chữ cầu kì mà ở một sự thật giản dị: con người có thể bị chiến tranh chia lìa về thể xác, nhưng tình yêu thương chân thành thì không một khoảng cách nào có thể chia cắt. Chiếc lược ngà nhỏ bé vì thế không chỉ được làm từ ngà voi; nó được làm từ nỗi nhớ, từ nước mắt, từ sự chờ đợi và từ tình yêu của một người cha. Chính bởi vậy, nó đã vượt ra khỏi trang sách để trở thành biểu tượng của tình thân — thứ ánh sáng vẫn có thể soi đường cho con người ngay cả trong những năm tháng tối tăm nhất.

Bài tham khảo Mẫu 4

Nền văn học hiện thực phê phán Việt Nam giai đoạn trước năm 1945 đã tạc vào lịch sử những bức tượng đài bất tử về người nông dân, trong đó bi kịch của gia đình chị Dậu dưới ngòi bút Ngô Tất Tố luôn giữ một sức nặng ám ảnh khôn nguôi. Đoạn trích "Tức nước vỡ bờ" không chỉ là một lát cắt chân thực về sự tàn bạo của chế độ thực dân phong kiến mà còn là bản anh hùng ca bi tráng về sức sống tiềm tàng, mãnh liệt của người phụ nữ nông thôn. Đặt nhân vật vào tâm bão của sự khốn cùng, nhà văn đã bóc trần tận gốc rễ những nỗi đau đớn đến xé lòng, đồng thời thắp lên ngọn lửa phản kháng tiềm ẩn chưa bao giờ nguội lạnh.

Mở đầu đoạn trích là không gian đặc quánh sự ngột ngạt, nơi cái nghèo và nỗi sợ hãi bao trùm lên từng nhịp thở. Chị Dậu – hiện thân của sự nhẫn nhịn và hy sinh – nay bị đẩy đến đường cùng bởi thứ thuế thân vô nhân đạo. Những giọt nước mắt chảy ngược vào trong, tiếng nấc nghẹn ngào khi phải lần lượt bán đi đứa con gái dứt ruột sinh ra và chú chó vàng yêu quý không chỉ là biểu hiện của sự bất lực, mà còn là tiếng kêu cứu xé toạc màn đêm u ám của thời đại. Ngô Tất Tố đã vô cùng tinh tế khi đặt nhân vật vào thế bị động hoàn toàn: kẻ thống trị nắm trong tay quyền sinh quyền sát, còn người lao động chỉ biết cúi đầu chịu đựng những nhát dao cứa sâu vào da thịt. Sự rẻ rúng của con người lúc bấy giờ, khi một đứa trẻ ngây thơ hay một sinh mạng bị đem ra đong đếm ngang hàng với tiền sưu, đã cấu xé tâm can người đọc bằng thứ hiện thực trần trụi, nhức nhối.

Thế nhưng, giá trị nhân đạo sâu sắc nhất của đoạn văn không dừng lại ở sự xót thương cho thân phận bi thảm, mà vụt sáng lên ở lòng tự trọng và tình mẫu tử thiêng liêng. Dưới lớp vỏ bọc của một người đàn bà quê mùa, hiền lành là một bản năng sống kiên cường, một sức đề kháng mãnh liệt trước cường quyền. Cơn bão lòng của chị Dậu không phải là sự buông xuôi, mà là thứ năng lượng bị nén chặt đến độ cực hạn, chỉ chờ một tia lửa để bùng nổ. Sự chuyển biến tâm lý từ cam chịu sang phẫn nộ không hề gượng gạo, mà đó là hệ quả tất yếu của một giới hạn đã bị xô ngã.

Qua nghệ thuật miêu tả tâm lý sắc sảo cùng ngôn từ mang đậm hơi thở đời sống nông thôn Bắc Bộ, Ngô Tất Tố đã tạc nên một tượng đài sừng sững về người phụ nữ Việt Nam. Đoạn trích không chỉ là tiếng còi báo động đanh thép tố cáo bộ mặt tàn ác của xã hội cũ, mà còn gửi gắm một triết lý nhân sinh sâu sắc: khi con người bị dồn chân vào bước đường cùng, bản năng tự vệ và khát vọng sống sẽ biến sự nhẫn nhịn thành sức mạnh hủy diệt, đập tan mọi xiềng xích bạo tàn.

Bài tham khảo Mẫu 5

Nhà văn Ngô Tất Tố từng được tôn vinh là bậc thầy của dòng văn học hiện thực phê phán, và đoạn trích "Tức nước vỡ bờ" từ tiểu thuyết Tắt đèn chính là minh chứng hùng hồn nhất cho bút lực thâm hậu ấy. Đặt nhân vật chị Dậu vào tâm điểm của gọng kìm sưu thuế ngột ngạt buổi giao thời, tác giả không dừng lại ở việc phơi bày một mảnh đời khốn cùng, mà đã chạm đến chiều sâu triết lý về sự thức tỉnh của bản năng sinh tồn và phẩm giá con người trước bờ vực của sự hủy diệt.

Mở đầu đoạn trích là không gian bức bối, ngột ngạt đến nghẹt thở của một gia đình nông dân bần cùng. Chị Dậu phải trải qua những đớn đau tột cùng của thể xác và tâm hồn khi lần lượt bán đi đứa con gái út dứt ruột đẻ ra và chú chó vàng để gom góp tiền nộp sưu cho người em chồng đã khuất. Ngòi bút của Ngô Tất Tố không tô hồng, cũng chẳng bi lụy hóa, mà lạnh lùng lột tả trần trụi thứ hiện thực tàn nhẫn: dưới ách thống trị của chế độ thực dân phong kiến, sinh mạng con người bị rẻ rúng đến mức thua cả một con vật. Tiếng khóc nấc nghẹn, ánh mắt bất lực và nỗi dằn vặt của người mẹ trong đoạn đầu như một tiếng kêu cứu thảm thiết găm vào tâm trí người đọc, tố cáo đanh thép một xã hội vô nhân tính đang tâm bóp nghẹt mọi quyền sống cơ bản nhất của tầng lớp cùng đinh.

Thế nhưng, sức sống mãnh liệt của đoạn văn lại bùng nổ ở phần sau, khi ngòi bút nhà văn chuyển hóa từ gam màu bi thương sang âm hưởng sử thi hào hùng. Trước sự hách dịch, tàn nhẫn của bọn tay sai xông vào nhà cản trở, hành hạ người chồng đang ốm nặng, giới hạn của sự nhẫn nhịn trong lòng người đàn bà hiền hậu đã bị xé toạc. Chị Dậu từ chỗ van xin, nhún nhường đã vùng lên phản kháng với một sức mạnh phi thường. Hành động "túm cổ", "ấn dúi" ngã nhào tên cai lệ không chỉ là một phản ứng tự vệ mang tính bản năng, mà là sự bùng nổ tất yếu của một nhân cách bị dồn vào chân tường. Qua đó, Ngô Tất Tố đã xác lập một quy luật tất yếu của đời sống xã hội: ở đâu có áp bức dã man, ở đó tất yếu sẽ sinh ra phản kháng mạnh mẽ. Hình tượng chị Dậu vụt sáng trở thành biểu tượng cho sức sống quật cường, tinh thần bất khuất và lòng tự trọng thiêng liêng của người phụ nữ nông thôn Việt Nam.

Bài tham khảo Mẫu 6

Có những tình yêu tưởng như chẳng bao giờ cần phải lựa chọn, bởi chúng vốn đã hòa vào máu thịt của mỗi con người từ thuở ấu thơ. Đó là tình yêu với quê hương – nơi có mái đình, bờ tre, con đường đất, những gương mặt thân quen và những tháng ngày đã hóa thành kỉ niệm. Nhưng khi đất nước đứng trước thử thách, tình yêu quê hương không còn chỉ là nỗi nhớ bình dị mà trở thành một câu hỏi lớn về lòng trung thành. Kim Lân đã đặt con người vào chính khoảnh khắc lựa chọn ấy trong truyện ngắn “Làng”. Qua nhân vật ông Hai, đặc biệt là đoạn trích kể về những đau đớn, giằng xé khi ông nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc, nhà văn đã làm hiện lên vẻ đẹp sâu sắc của tình yêu làng hòa quyện với tình yêu nước.

Kim Lân là nhà văn của nông thôn và người nông dân Việt Nam. Ông không tìm kiếm vẻ đẹp của con người ở những điều quá lớn lao mà thường lặng lẽ cúi xuống nhặt lấy những hạt bụi đời thường, từ đó phát hiện ra ánh sáng trong tâm hồn con người. Với “Làng”, nhà văn đã xây dựng một nhân vật rất đỗi bình dị: ông Hai – một người nông dân phải rời quê đi tản cư nhưng lúc nào cũng hướng lòng về làng. Trong tâm hồn ông, làng Chợ Dầu không chỉ là một địa danh mà là một phần máu thịt, một miền kí ức không thể tách rời.

Ông Hai yêu làng bằng một tình yêu say mê và có phần hồn nhiên. Xa quê, ông thường kể về làng với tất cả niềm tự hào. Ông nhớ những ngày làng tham gia kháng chiến, nhớ đường làng, nhớ những công trình, nhớ không khí quê hương. Có thể nói, mỗi khi nhắc đến làng, giọng kể của ông như sáng lên. Quê hương trong tâm tưởng của người nông dân ấy đẹp bởi nó được dệt nên từ những điều bình dị nhất.

Thế nhưng, chính tình yêu sâu nặng ấy lại khiến ông Hai rơi vào một bi kịch tinh thần đau đớn khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc.

Tin dữ đến bất ngờ như một nhát dao cắt ngang niềm tự hào mà ông vẫn mang theo. Ông “cổ nghẹn ắng hẳn lại”, “da mặt tê rân rân”. Những phản ứng ấy không chỉ miêu tả sự bàng hoàng của một con người trước tin dữ mà còn cho thấy ông Hai đang phải chứng kiến cả thế giới tinh thần của mình sụp đổ. Với người khác, đó có thể chỉ là một tin đồn. Nhưng với ông, nó là sự sụp đổ của niềm tin, là nỗi nhục phủ xuống cái tên Chợ Dầu mà ông từng nâng niu.

Ông trở về nhà trong tâm trạng đau đớn. Căn nhà vốn là nơi trú ngụ giờ đây lại giống như một khoảng tối. Ông nằm vật ra giường, nhìn những đứa con mà lòng đau như cắt. Đáng thương nhất là khi ông nghĩ đến việc mọi người sẽ nhìn mình thế nào. Ông yêu làng, tự hào về làng, nhưng giờ đây chính cái làng ấy lại trở thành nguyên nhân khiến ông cúi mặt.

Nỗi đau của ông Hai không chỉ là nỗi đau cá nhân. Đó còn là nỗi đau của một người đã gửi danh dự và niềm tin của mình vào quê hương. Ông từng kể về làng với tất cả sự kiêu hãnh, nên giờ đây ông càng đau đớn trước tin làng phản bội. Từ “làng” vốn mang âm hưởng thân thương bỗng trở thành một vết thương trong lòng ông.

Nhà văn đặc biệt thành công khi miêu tả cuộc đấu tranh nội tâm của nhân vật. Một bên là tình yêu làng sâu nặng đã trở thành máu thịt; một bên là tình yêu đất nước và lòng trung thành với kháng chiến. Ông Hai đau đớn đến mức từng nghĩ: “Hay là quay về làng?” Nhưng rồi ông lập tức gạt bỏ ý nghĩ ấy. Bởi nếu làng đã theo Tây, trở về làng đồng nghĩa với phản bội kháng chiến.

Trong khoảnh khắc ấy, vẻ đẹp của ông Hai được bộc lộ rõ nhất. Tình yêu làng của ông không hề biến mất, nhưng nó đã được đặt dưới tình yêu đất nước. Ông có thể đau vì làng, có thể nhớ làng, có thể thương làng đến rơi nước mắt, nhưng ông không thể chấp nhận một quê hương phản bội Tổ quốc. Lòng yêu nước đã trở thành chiếc la bàn giúp ông vượt qua cơn giông bão trong tâm hồn.

Đặc biệt cảm động là cuộc trò chuyện của ông với đứa con nhỏ. Ông hỏi con: “Nhà con ở đâu?” và khi đứa trẻ ngây thơ trả lời về làng Chợ Dầu, ông vừa thương con vừa đau lòng. Nhưng khi hỏi con “Ủng hộ ai?”, ông muốn nghe một câu trả lời để tự khẳng định lòng mình. Đứa trẻ hồn nhiên nói theo cha: “Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh muôn năm!”. Câu nói ấy như một giọt nước trong trẻo rơi xuống tâm hồn đang đầy bão tố của ông Hai.

Ông Hai bộc lộ lòng trung thành của mình một cách mộc mạc mà chân thành: “Cái lòng của bố con ông là như thế đấy, có bao giờ dám đơn sai”. Đó không phải lời tuyên ngôn của một nhà tư tưởng, mà là lời nói của một người nông dân bình thường. Nhưng chính sự bình thường ấy lại làm nên sức mạnh. Tình yêu nước trong “Làng” không nằm trên những khẩu hiệu lớn lao mà nằm trong trái tim những con người bình dị.

Đến khi tin làng theo giặc được cải chính, ông Hai như được sống lại. Niềm vui của ông hiện lên thật hồn nhiên. Ông chạy đi khoe với mọi người rằng làng mình không theo giặc. Nhưng điều đặc biệt là ông không chỉ khoe tin cải chính mà còn khoe cả việc nhà mình bị Tây đốt. Một căn nhà cháy đáng lẽ phải là mất mát lớn, nhưng với ông lúc ấy, nó lại trở thành bằng chứng rằng làng mình vẫn đứng về kháng chiến.

Chi tiết ấy mang một ý nghĩa sâu sắc. Ông Hai đã vượt qua tình cảm riêng tư để đặt lợi ích của đất nước lên trên. Nhà có thể mất, tài sản có thể cháy, nhưng danh dự của quê hương và lòng trung thành với đất nước phải được giữ nguyên. Đây chính là điểm kết tinh tư tưởng của tác phẩm.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Kim Lân cũng vô cùng tinh tế. Nhà văn đặt ông Hai vào một tình huống thử thách đặc biệt để tình yêu làng, tình yêu nước và lòng tự trọng cùng lúc được soi chiếu. Ngòi bút miêu tả tâm lí giàu sức gợi, ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, đậm chất nông dân khiến nhân vật hiện lên sống động. Đặc biệt, việc sử dụng những chi tiết đời thường đã khiến tư tưởng lớn lao của tác phẩm trở nên gần gũi.

“Làng” vì thế không chỉ kể về một người nông dân yêu quê hương. Đó là câu chuyện về sự trưởng thành của một tình yêu. Từ tình yêu với một ngôi làng cụ thể, ông Hai đã vươn tới tình yêu với đất nước rộng lớn. Quê hương không còn là nơi để con người chỉ tự hào, mà trở thành một phần của Tổ quốc, phải đứng trong hàng ngũ của dân tộc.

Khép lại câu chuyện, hình ảnh ông Hai vẫn khiến người đọc xúc động bởi ông không phải một con người phi thường. Ông chỉ là một người nông dân với niềm vui, nỗi buồn, sự tự ái và những phút giây yếu lòng. Nhưng trong giờ phút thử thách, ông đã lựa chọn được điều lớn lao nhất. Và có lẽ, vẻ đẹp của lòng yêu nước cũng bắt đầu từ những trái tim bình dị như thế: yêu một mái làng, rồi từ mái làng mà yêu cả non sông; thương một mảnh đất, rồi từ mảnh đất ấy mà biết sống vì đất nước.

Bài tham khảo Mẫu 7

Có những mùa trong cuộc đời con người không được gọi tên bằng hoa nở hay lá rơi, mà bằng những ngày đói khát, những con đường phủ đầy bóng người vật vờ và những căn nhà im lìm trong nỗi tuyệt vọng. Nhưng ngay cả khi cái chết đứng sát bên ngưỡng cửa, con người vẫn không thôi hướng về sự sống. Có lẽ đó chính là điều đẹp đẽ nhất mà Kim Lân gửi gắm trong truyện ngắn “Vợ nhặt”. Giữa nạn đói năm 1945, khi sự sống của con người mong manh như ngọn đèn trước gió, một người đàn ông nghèo lại “nhặt” được vợ. Một tình huống tưởng như nghịch lí nhưng lại trở thành điểm tựa để nhà văn khám phá vẻ đẹp của tình người, khát vọng hạnh phúc và niềm tin vào tương lai.

Kim Lân là nhà văn am hiểu sâu sắc đời sống người nông dân. Ông viết về họ bằng một cái nhìn vừa chân thực vừa trìu mến. Trong “Vợ nhặt”, hiện thực nạn đói hiện lên ám ảnh: người chết nằm la liệt, người sống cũng mang dáng vẻ của những cái bóng, tiếng quạ, mùi gây của xác người và không khí chết chóc phủ lên xóm ngụ cư. Nhưng giữa bức tranh xám lạnh ấy, Kim Lân vẫn tìm thấy một mầm sống nhỏ bé đang cố vươn lên: đó là khát vọng được yêu thương, được có một mái nhà và được sống như một con người.

Tràng xuất hiện giữa cái đói với một vẻ ngoài thô kệch, nghèo khổ. Anh làm nghề kéo xe bò thuê, sống cùng người mẹ già trong một căn nhà tuềnh toàng. Cuộc sống vốn đã khó khăn lại càng trở nên khốn cùng trong nạn đói. Thế nhưng, chính người đàn ông tưởng như không còn gì để mất ấy lại có một khát vọng rất con người: khát vọng có một gia đình.

Tình huống Tràng có vợ vì thế vừa bất ngờ vừa đầy xót xa. Người ta thường cưới nhau khi có đủ đầy lễ nghi, khi hai người yêu thương nhau và gia đình hai bên chuẩn bị chu đáo. Còn ở đây, một người đàn bà theo Tràng về chỉ sau vài câu nói và mấy bát bánh đúc. Cái “nhặt” trong nhan đề nghe có vẻ nhẹ tênh nhưng phía sau nó là cả một bi kịch của thời đại: giá trị của một con người bị đẩy xuống đến mức chỉ cần vài bát ăn cũng có thể quyết định một cuộc đời.

Thế nhưng Kim Lân không chỉ nhìn tình huống ấy bằng sự xót xa. Ông còn nhìn thấy trong đó một vẻ đẹp đáng quý. Khi đưa người đàn bà về nhà, Tràng không còn là người đàn ông sống cho riêng mình. Anh bắt đầu ý thức về trách nhiệm. Anh thấy căn nhà của mình hôm nay dường như “mới mẻ”, thấy mình cần phải sống khác đi. Một gia đình mới đã đánh thức trong con người nghèo khổ ấy khát vọng làm người tử tế.

Đặc biệt, tâm trạng của Tràng trong buổi sáng hôm sau cho thấy sự thay đổi sâu sắc. Sau một đêm có vợ, Tràng thức dậy với cảm giác hạnh phúc và phấn chấn. Anh nhận ra xung quanh mình có một sự thay đổi. Người vợ mới quét tước nhà cửa, mẹ già đang chuẩn bị bữa ăn. Căn nhà nghèo bỗng có hơi ấm. Những điều rất nhỏ ấy khiến Tràng cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa hơn.

Đây chính là sức mạnh của tình yêu và mái ấm. Nó có thể không làm đầy nồi cơm, không xóa được cái đói, nhưng nó khiến con người có thêm lí do để sống. Trong một thế giới đang ngập chìm trong cái chết, một căn nhà được quét dọn cũng trở thành dấu hiệu của sự sống.

Nhân vật người vợ nhặt cũng là một hình tượng gây nhiều ám ảnh. Trước khi theo Tràng, thị xuất hiện với dáng vẻ chao chát, cong cớn, thậm chí sẵn sàng bỏ mặc lòng tự trọng để tìm một miếng ăn. Nhưng khi về làm vợ, người phụ nữ ấy thay đổi. Thị trở nên dịu dàng, e thẹn, biết vun vén nhà cửa. Sự thay đổi ấy chứng minh rằng hoàn cảnh có thể làm con người trở nên xơ xác, nhưng khi được đặt vào một mái ấm, bản chất tốt đẹp vẫn có thể hồi sinh.

Thị không chỉ là “người vợ nhặt” mà còn là một người phụ nữ khao khát được sống. Thị theo Tràng không đơn giản vì đói mà còn vì trong sâu thẳm, thị muốn tìm một nơi nương tựa. Giữa thời điểm cái chết đang bủa vây, việc thị chấp nhận bước vào một gia đình nghèo chính là một lựa chọn hướng về sự sống.

Đặc biệt, nhân vật bà cụ Tứ là nơi tập trung sâu sắc nhất vẻ đẹp của tình người. Khi biết con trai có vợ, người mẹ nghèo vừa bất ngờ, vừa thương con, thương dâu. Bà hiểu rằng trong hoàn cảnh ấy, việc con lấy vợ không phải là một niềm vui trọn vẹn mà là một cuộc đánh cược với số phận. Bà thương người đàn bà xa lạ đã theo con mình về giữa lúc đói khát. Nhưng thay vì trách móc, bà dang lòng đón nhận.

Tấm lòng của bà cụ Tứ khiến người đọc xúc động bởi bà không có gì để cho các con ngoài tình thương và niềm hi vọng. Bữa cơm ngày đói chỉ có cháo loãng và nồi “chè khoán” đắng chát. Nhưng bà vẫn cố nói về tương lai, về việc nuôi gà, về một cuộc sống khác. Những lời nói ấy giống như một ngọn lửa nhỏ được bà cố gắng giữ giữa cơn bão đói nghèo.

Có lẽ điều đẹp nhất ở bà cụ Tứ là khả năng gieo hi vọng trong hoàn cảnh không còn gì để hi vọng. Bà hiểu hiện thực khắc nghiệt nhưng vẫn không để các con chìm vào tuyệt vọng. Đó là bản năng của tình mẫu tử: khi cuộc đời quá tối, người mẹ sẽ cố tìm một chút ánh sáng để đặt vào tay con.

Nếu nạn đói là một bức màn đen phủ lên tác phẩm thì gia đình Tràng chính là một đốm sáng nhỏ. Đốm sáng ấy không rực rỡ, không đủ xua tan bóng tối, nhưng đủ để con người nhìn thấy nhau và nhận ra rằng mình vẫn còn có thể yêu thương.

Nghệ thuật đặc sắc của Kim Lân trước hết nằm ở việc xây dựng tình huống truyện độc đáo. “Nhặt vợ” là một tình huống vừa lạ vừa đau, vừa chứa đựng bi kịch vừa ẩn chứa sức sống. Nhà văn còn rất tinh tế trong nghệ thuật miêu tả tâm lí. Những thay đổi trong Tràng, người vợ nhặt và bà cụ Tứ đều được thể hiện qua ánh mắt, cử chỉ, lời nói và những suy nghĩ nhỏ bé. Ngôn ngữ kể chuyện giản dị nhưng giàu sức gợi, đặc biệt phù hợp với thế giới của những người nông dân nghèo.

Đặc biệt, hình ảnh nồi cháo cám và lá cờ đỏ ở cuối tác phẩm tạo nên một dư âm sâu sắc. Nồi cháo cám là tận cùng của cái đói, nhưng lá cờ đỏ lại mở ra một hướng đi mới. Giữa cái chết, con người bắt đầu nhìn về phía sự sống; giữa bóng tối, một chân trời khác đang hé mở.

“Vợ nhặt” vì thế không chỉ là câu chuyện về một cuộc hôn nhân giữa nạn đói. Đó là bài ca về khả năng sống của con người. Kim Lân dường như muốn nói rằng: khi cái đói có thể lấy đi tất cả, con người vẫn còn tình yêu; khi cuộc đời chỉ còn bóng tối, con người vẫn biết thắp lên hi vọng.

Và chính vì thế, câu chuyện “nhặt được vợ” tưởng như buồn đến tận cùng lại mang trong mình một vẻ đẹp lạ lùng. Một mái nhà nghèo, một bữa cơm đạm bạc, một người mẹ già và hai con người xa lạ — tất cả bỗng kết thành một gia đình. Trong cái lạnh của nạn đói, họ sưởi ấm cho nhau bằng tình thương. Trong sự bấp bênh của số phận, họ níu lấy nhau để hướng về ngày mai.

Có thể cái đói đã làm con người kiệt sức, nhưng nó không thể làm cạn tình người. Và khi con người còn biết yêu thương, còn biết hi vọng, thì ngay giữa tận cùng của bóng tối, sự sống vẫn âm thầm tìm đường nảy mầm.

Bài tham khảo Mẫu 8

Có những con người bước qua cuộc đời ta nhẹ đến mức ta tưởng như chưa từng gặp gỡ. Họ không đứng giữa ánh đèn, không nói về những chiến công của mình, không tìm kiếm tiếng vỗ tay. Họ lặng lẽ làm công việc của mình, lặng lẽ cống hiến và rồi lặng lẽ trở về với cuộc sống thường ngày. Nhưng chính những con người tưởng như bình thường ấy lại làm nên vẻ đẹp bền vững của một đất nước. Nguyễn Thành Long đã viết về họ bằng một giọng văn nhẹ nhàng, trong trẻo và giàu chất thơ trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”. Đặc biệt, đoạn trích về cuộc gặp gỡ giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư và anh thanh niên làm công tác khí tượng đã giúp người đọc nhận ra vẻ đẹp của những con người đang âm thầm sống và cống hiến giữa núi rừng.

Ngay từ nhan đề, “Lặng lẽ Sa Pa” đã gợi ra một không gian đặc biệt. Sa Pa vốn là vùng đất của mây trời, núi rừng, của những con đường quanh co và những buổi sương phủ. Nhưng cái “lặng lẽ” trong tác phẩm không phải là sự im ắng vô nghĩa. Đó là cái lặng của một vùng đất nơi những con người đang âm thầm làm việc. Đằng sau sự yên tĩnh của thiên nhiên là nhịp sống bền bỉ của những con người đang góp sức cho đất nước.

Anh thanh niên là nhân vật trung tâm của đoạn trích. Anh sống một mình trên đỉnh núi cao, quanh năm làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu. Công việc của anh là đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất và báo số liệu về trung tâm. Những công việc tưởng như khô khan, lặp đi lặp lại nhưng lại có ý nghĩa quan trọng đối với sản xuất và chiến đấu.

Điều đáng quý là anh thanh niên không hề coi công việc của mình là nhỏ bé. Anh hiểu rằng dù ở nơi xa xôi, dù không ai nhìn thấy, những con số anh đo được vẫn có ích cho cuộc sống. Chính ý thức ấy tạo nên vẻ đẹp trong nhân vật: anh làm việc không phải để được ngợi ca mà vì anh hiểu trách nhiệm của mình.

Sống một mình giữa núi cao, anh thanh niên có thể hoàn toàn rơi vào cô độc. Nhưng anh không để sự cô đơn biến thành khoảng trống trong tâm hồn. Anh tìm thấy niềm vui từ công việc, từ sách, từ việc trồng hoa, nuôi gà và tiếp xúc với những người khách qua đường. Cuộc sống của anh vì thế tuy đơn sơ nhưng không hề nghèo nàn.

Chi tiết anh trồng cả một vườn hoa trước nhà mang vẻ đẹp rất thơ. Giữa núi rừng rộng lớn, một vườn hoa nhỏ hiện lên như một mảnh màu tươi sáng. Nó cho thấy tâm hồn anh thanh niên luôn hướng về cái đẹp. Một người sống giữa thiên nhiên hoang vắng nhưng vẫn biết trồng hoa, đọc sách, chăm chút cho cuộc sống của mình – đó là một con người có đời sống tinh thần phong phú.

Đặc biệt, vẻ đẹp của anh thanh niên được thể hiện qua cách anh nói về công việc. Anh không kể công, không xem mình là người đặc biệt. Khi ông họa sĩ muốn vẽ mình, anh lại giới thiệu những người khác mà anh cho rằng đáng được vẽ hơn. Đó là những con người âm thầm làm việc ở những nơi khác nhau, không có điều kiện xuất hiện trước công chúng.

Chính sự khiêm nhường ấy khiến anh trở nên đáng quý. Anh không hiểu rằng bản thân mình cũng chính là một vẻ đẹp. Trong suy nghĩ của anh, điều quan trọng không phải “tôi đã làm được gì” mà là “mọi người đang cùng nhau làm gì cho đất nước”. Một tâm hồn như thế không cần ánh sáng của sân khấu, bởi chính sự tận tụy đã trở thành ánh sáng.

Ông họa sĩ là người đặc biệt nhạy cảm trước vẻ đẹp ấy. Ban đầu, ông chỉ nghĩ mình sẽ tìm một đối tượng để vẽ. Nhưng sau cuộc gặp gỡ ngắn ngủi, ông nhận ra rằng mình không thể chỉ vẽ một khuôn mặt. Điều ông muốn ghi lại là cả một thế giới tinh thần. Anh thanh niên đã khiến người nghệ sĩ nhận ra rằng cái đẹp có thể tồn tại trong những nơi rất bình thường, trong những con người không hề biết mình đang đẹp.

Cô kĩ sư trẻ cũng có một sự thay đổi trong nhận thức. Cuộc gặp với anh thanh niên khiến cô hiểu hơn về con đường mình đang lựa chọn. Từ một cô gái còn nhiều bỡ ngỡ, cô bắt đầu nhận ra ý nghĩa của việc sống và cống hiến. Cuộc gặp chỉ kéo dài rất ngắn nhưng lại có sức làm thay đổi tâm hồn con người.

Điều đặc biệt trong truyện là Nguyễn Thành Long không xây dựng những con người phi thường theo kiểu xa lạ. Anh thanh niên vẫn có những nỗi cô đơn, vẫn thích giao tiếp, vẫn mong được gặp người. Nhưng điều đáng quý là anh biết biến sự cô đơn thành động lực sống. Anh tìm thấy ý nghĩa trong công việc và từ đó vượt lên hoàn cảnh.

Không gian Sa Pa trong truyện cũng được nhà văn miêu tả bằng một cảm quan giàu chất thơ. Núi rừng, mây trời, ánh nắng, những con đường quanh co… tất cả tạo nên một bức tranh vừa trong trẻo vừa mộng mơ. Thiên nhiên không chỉ làm nền cho câu chuyện mà còn góp phần làm nổi bật vẻ đẹp của con người. Giữa mây núi bao la, những con người âm thầm cống hiến hiện lên như những điểm sáng nhỏ nhưng bền bỉ.

Nhan đề “Lặng lẽ Sa Pa” vì vậy mang ý nghĩa sâu sắc. “Lặng lẽ” không phải là sự vô danh đáng buồn mà là vẻ đẹp của những hi sinh không cần được gọi tên. Có những người cả đời không xuất hiện trên trang báo, không đứng trên bục vinh quang, nhưng công việc của họ vẫn âm thầm góp phần làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.

Qua đoạn trích, Nguyễn Thành Long gửi gắm một quan niệm đẹp về con người: giá trị của một người không nằm ở việc họ được bao nhiêu người biết đến mà nằm ở những gì họ âm thầm làm cho cuộc đời. Cống hiến chân chính không nhất thiết phải đi cùng tiếng vỗ tay. Có khi, điều đẹp nhất chính là làm việc trong im lặng và để kết quả tự lên tiếng.

Nghệ thuật của tác phẩm cũng mang một vẻ đẹp rất riêng. Truyện không có những biến cố dữ dội mà chủ yếu dựa vào một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi. Tình huống ấy nhẹ nhàng nhưng đủ để các nhân vật soi chiếu vào nhau. Ngôn ngữ trong sáng, giàu chất thơ; thiên nhiên được miêu tả bằng những nét vẽ mềm mại; nhân vật được khắc họa qua lời nói, hành động và những suy nghĩ giản dị. Đặc biệt, cách kể chuyện tự nhiên khiến truyện giống như một cuộc gặp gỡ tình cờ nhưng sau đó để lại dư âm lâu dài.

“Lặng lẽ Sa Pa” khép lại nhưng vẻ đẹp của anh thanh niên và những con người vô danh vẫn còn ngân vang. Họ giống như những vì sao trên bầu trời Sa Pa: có thể ở rất xa, có thể ánh sáng của họ không chói lòa, nhưng chính trong sự lặng im ấy, họ vẫn bền bỉ tỏa sáng.

Có lẽ, đó cũng là thông điệp đẹp nhất mà Nguyễn Thành Long muốn gửi đến người đọc: cuộc đời không chỉ được làm nên bởi những người đứng ở nơi rực rỡ nhất, mà còn bởi biết bao con người đang lặng lẽ đứng ở những nơi khuất xa. Họ không cần được gọi tên, bởi sự cống hiến của họ tự nó đã là một lời giới thiệu đẹp nhất.

Và khi nghĩ về Sa Pa sau khi trang sách khép lại, ta không chỉ nhớ những đám mây trắng, những ngọn núi xanh hay con đường quanh co trong sương. Ta còn nhớ một con người trẻ tuổi đứng giữa mênh mông đất trời, một mình mà không cô độc, lặng lẽ mà không vô nghĩa. Anh đứng đó như một đốm lửa nhỏ giữa núi rừng, âm thầm cháy, âm thầm sưởi ấm cho cuộc đời bằng chính công việc bình dị của mình. Để rồi ta hiểu rằng: có những vẻ đẹp không cần ánh sáng sân khấu; càng lặng lẽ, chúng càng khiến lòng người nhớ lâu.

Bài tham khảo Mẫu 9

Nhà văn Nguyễn Quang Sáng là một trong những cây bút gắn bó máu thịt với mảnh đất và con người Nam Bộ trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Truyện ngắn Chiếc lược ngà (1966) được sáng tác khi tác giả đang hoạt động ở chiến trường miền Nam, là một tác phẩm xuất sắc khắc họa thành công tình phụ tử thiêng liêng, sâu nặng trong hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt. Đỉnh điểm cảm xúc và cũng là đoạn trích làm rung động triệu trái tim người đọc chính là khoảnh khắc bé Thu nhận ra ông Sáu là ba và bộc lộ tình cảm mãnh liệt trước lúc ông lên đường trở lại chiến khu.

Mở đầu đoạn trích là không gian chia tay đầy xúc động và nghẹn ngào vào buổi sáng ngày ông Sáu phải trở về căn cứ sau ba ngày phép ngắn ngủi. Trong khung cảnh ấy, bé Thu hiện lên với một tâm lý vô cùng tinh tế và phức tạp. Suốt ba ngày qua, vì vết sẹo dài trên mặt khiến nó lầm tưởng ông không phải ba, con bé đã lạnh nhạt, cự tuyệt đến mức bướng bỉnh. Thế nhưng, đằng sau sự cứng cỏi của một đứa trẻ lên tám ấy lại là một tình yêu thương ba sâu sắc, được kìm nén và dồn nén đến tận cùng. Khoảnh khắc ông Sáu cất tiếng chào từ biệt và đưa mắt nhìn con lần cuối, tiếng gọi "ba" bỗng bung phá khỏi lồng ngực con bé như một dòng dung nham kìm nén bấy lâu: "Ba... a... ba!". Tiếng kêu ấy không chỉ phá vỡ sự im lặng của không gian mà còn xé toang bức tường ngăn cách nghi kỵ, là tiếng lòng thổn thức của một đứa con khao khát được gọi tên người cha suốt bao năm xa cách.

Sức mạnh cảm xúc của đoạn trích tiếp tục bùng nổ qua những hành động vô cùng mạnh mẽ, quyết liệt và hồn nhiên của bé Thu. Nghe tiếng gọi xé lòng ấy, con bé chạy nhanh như sóc, nhảy thót lên và ôm chặt lấy cổ ba. Nó hôn ba khắp nơi, hôn cả vết thù trên má ba – vết tích của chiến tranh mà trước đó nó từng sợ hãi và xa lánh. Tình yêu thương giờ đây chiến thắng tất cả, biến thành sự bám dính không rời: nó dùng chân quấn chặt lấy ba, tay ôm khít lấy cổ, khóc mếu máo và tìm mọi cách níu kéo: "Ba đi rồi, ba ở lại với con cơ!". Sự bộc lộ tình cảm ấy hoàn toàn tự nhiên, chân thực, chứng minh một bản chất tình cảm trong sáng, sâu sắc của đứa trẻ. Về phía ông Sáu, người cha từng trải qua bao bom đạn chiến trường nay cũng phải vỡ òa trong nước mắt hạnh phúc và xót xa. Hành động một tay ôm con, tay kia rút khăn lau nước mắt và hôn lên mái tóc con đã khắc họa trọn vẹn tình phụ tử thiêng liêng, cao cả.

Đoạn trích không chỉ thành công rực rỡ nhờ nghệ thuật miêu tả tâm lý trẻ em sắc sảo, thấu đáo của Nguyễn Quang Sáng, mà còn mang giá trị nhân đạo sâu sắc. Tác giả đã khéo léo sử dụng ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ mộc mạc, nhịp văn dồn dập ở những khúc cao trào kết hợp với giọng điệu trữ tình sâu lắng. Qua đó, tác phẩm vừa tố cáo tội ác hủy diệt của chiến tranh đã gây ra bao nỗi đau chia lìa, vừa ngợi ca vẻ đẹp bất diệt của tình người, tình thân gia đình luôn ngời sáng giữa nghịch cảnh tàn khốc.

Bài tham khảo Mẫu 10

Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn mở đường tinh anh nhất của văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới. Với cái nhìn sắc sảo, đa chiều về cuộc đời, ông luôn trăn trở về số phận con người và mối quan hệ giữa nghệ thuật với hiện thực. Truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa chính là kết tinh cho ngòi bút tài hoa ấy, trong đó đoạn trích miêu tả khoảnh khắc phát hiện ra "chiếc thuyền ngoài xa" ở vùng biển miền Trung chứa đựng những giá trị triết lý sâu sắc về cái đẹp và cuộc đời.

Mở đầu đoạn trích là bức tranh thiên nhiên vùng biển buổi sớm mai hiện lên qua góc nhìn của nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng. Sau nhiều ngày sục sạo tìm kiếm, cuối cùng anh đã bắt gặp một cảnh tượng đắt giá mà cả đời người cầm máy chỉ gặp được một lần: "Trước mặt tôi là một bức tranh mực tàu của một danh họa thời cổ". Bức tranh ấy được tạo nên bởi những đường nét hài hòa, tinh tế: mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu sương mù trắng sữa có chút ánh hồng do mặt trời chiếu vào, vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im như tượng phó mặc cho mặt nước phẳng lặng như gương. Khung cảnh hiện lên với vẻ đẹp toàn bích, tuyệt mỹ của sự thanh bình, gợi cho con người ta một cảm giác "thơ mộng", một thứ "mức độ tuyệt đỉnh của cái đẹp" mà tâm hồn người nghệ sĩ phải rung lên vì kinh ngạc và xúc động.

Khoảnh khắc Phùng bấm máy thu trọn khoảnh khắc ấy vào ống kính chính là khoảnh khắc tâm hồn anh được thanh lọc, thăng hoa trong cảm xúc thẩm mỹ. Đối với một người nghệ sĩ, cái đẹp chính là đạo đức, là cứu cánh của cuộc đời. Anh cảm thấy cái đẹp gây ra sự bối rối, trong tim như có cái gì bóp thắt vào, và anh nhận ra rằng bản chất của cuộc sống chính là sự toàn bích, là thứ ánh sáng lãng mạn bao phủ lên vạn vật. Đoạn trích thể hiện tài năng miêu tả thiên nhiên đỉnh cao của Nguyễn Minh Châu, biến khung cảnh biển khơi bình dị thành một không gian nghệ thuật mang đậm chất triết lý, nơi con người tìm thấy sự giao cảm tuyệt diệu với đất trời.

Thế nhưng, giá trị sâu xa của đoạn trích không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp nên thơ của ngoại cảnh, mà nó còn đóng vai trò là một thứ "bản lề" nghệ thuật mở ra bước ngoặt nhận thức đầy bất ngờ cho nhân vật và người đọc. Đằng sau chiếc thuyền lãng mạn, nên thơ ngoài xa ấy lại ẩn chứa một hiện thực đời sống vô cùng nhọc nhằn, cay đắng khi chiếc thuyền cập bờ. Qua đó, nhà văn gửi gắm thông điệp nhân sinh vô cùng sâu sắc: nghệ thuật không thể tách rời khỏi hiện thực đời sống. Người nghệ sĩ không thể chỉ đứng từ xa để ngắm nhìn cuộc đời bằng thứ lăng kính màu hồng lãng mạn, mà phải dấn thân, thấu hiểu đến tận cùng những góc khuất gian lao, nhọc nhằn của người lao động thì mới có thể thấu cảm trọn vẹn giá trị thực sự của con người.

Bài tham khảo Mẫu 11

Nhà văn Tô Hoài là cây bút tài hoa có vốn am hiểu sâu sắc, uyên bác về phong tục tập quán và đời sống tâm hồn của đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc. Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ (in trong tập Truyện Tây Bắc, 1953) là một kiệt tác văn xuôi hiện thực cách mạng, khắc họa chân thực con đường giải phóng số phận tăm tối của những người nông dân nghèo khổ. Đoạn trích diễn tả tâm trạng và hành động của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài chính là khúc tráng ca mãnh liệt về khát vọng sống và sức sống tiềm tàng, mãnh liệt không gì vùi dập nổi của người phụ nữ Mèo.

Mở đầu đoạn trích là bức tranh thiên nhiên và không khí ngày xuân rộn rã, tưng bừng bao trùm khắp núi rừng Hồng Ngài. Giữa cái lạnh buốt giá của miền sơn cước, sắc đỏ của hoa cải nở trắng núi, tiếng sáo gọi bạn tình lửng lơ bay ngoài đường và tiếng váy hoa xòe nhún nhảy đã đánh thức những tín hiệu của sự sống sau chuỗi ngày dài Mị bị giam cầm trong kiếp sống ngựa trâu. Bức tranh mùa xuân ấy được khắc họa vô cùng sinh động, tạo nên một thứ âm hưởng rạo rực, giục giã, tác động trực tiếp vào góc khuất tâm hồn tưởng chừng đã tê dại, chai sạn của nàng Mị. Sống trong ngục thất của nhà thống lý Pá Tra, Mị từng xem mình như con vật, lủi thủi trong căn phòng tối tăm "kín mít", chỉ biết "lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa". Nhưng xuân về, thiên nhiên và âm thanh cuộc sống đã làm thức tỉnh bản ngã tưởng chừng đã vĩnh viễn ngủ quên.

Sức hút lớn nhất của đoạn trích nằm ở sự hồi sinh kỳ diệu trong tâm hồn và hành động của nhân vật Mị. Ban đầu, Mị chỉ ngồi nhẩm thầm bài hát của người đi chơi ngang qua cửa, rồi tâm trí gợi nhớ về quá khứ tự do, về những đêm tình mùa xuân thổi sáo, uống rượu bên núi đá. Sự bùng nổ dữ dội nhất diễn ra khi Mị lén lấy hũ rượu, "uống ực từng bát" để giải tỏa nỗi sầu tủi và tìm đến hơi men như một cách để trốn chạy hiện thực cay đắng. Hơi men và tiếng sáo đã đẩy cảm xúc của Mị thăng hoa tột độ: lòng phơi phới trở lại, Mị quên mất mình đang ở đâu, quên cả tuổi tác, lòng tự nhắc nhở bản thân còn trẻ, còn muốn đi chơi Tết. Hành động Mị đứng dậy, lấy váy hoa, chuẩn bị bước đi chơi xuân chính là sự bứt phá ngoạn mục, lật nhào hoàn toàn xiềng xích vô hình của cường quyền và thần quyền đang bủa vây.

Dù sau đó Mị bị A Sử trói đứng vào cột nhà bằng cả thúng sợi đay, hành hạ tàn nhẫn đến mức "nếu có ngọn lửa cháy ở đây, Mị cũng có thể sưởi ấm", nhưng ngọn lửa khát vọng sống đã thắp lên thì không một thế lực bạo tàn nào có thể dập tắt. Đoạn trích không chỉ minh chứng cho ngòi bút phân tích tâm lý nhân vật sắc sảo, tài tình của Tô Hoài, mà còn mang giá trị nhân đạo vô cùng cao cả: trân trọng, ngợi ca sức sống tiềm tàng, mãnh liệt và khát vọng tự do cháy bỏng của những con người bị áp bức đến tận cùng đáy xã hội.

Bài tham khảo Mẫu 12

O. Henry là nhà văn nổi tiếng thế giới người Mỹ, được mệnh danh là bậc thầy của nghệ thuật truyện ngắn với những cái kết bất ngờ (twist) đầy nhân văn và nước mắt. Tác phẩm Chiếc lá cuối cùng là một kiệt tác sáng ngời tinh thần nhân đạo, ca ngợi tình yêu thương cao cả giữa những người nghệ sĩ nghèo khốn cùng nơi góc khuất của thành phố New York. Đoạn trích miêu tả tâm trạng tuyệt vọng của cô họa sĩ trẻ Giôn-si khi bị căn bệnh viêm phổi tàn phá cùng niềm tin mỏng manh bám víu vào những chiếc lá thường xuân ngoài cửa sổ chính là lát cắt ám ảnh và xúc động nhất.

Mở đầu đoạn trích là một bầu không khí u ám, lạnh lẽo đến rợn ngợp bao trùm căn gác xép tồi tàn, nghèo nàn. Giôn-si đang nằm trên giường bệnh, tính mạng treo lơ lửng trên sợi tóc trước sự tàn nhẫn của "bà cụ Bệnh dịch" viêm phổi. Sự tuyệt vọng của cô gái trẻ không chỉ nằm ở thân xác kiệt quệ, mà còn ngự trị sâu sắc trong tâm hồn khi cô tự đồng nhất sinh mệnh của mình với những chiếc lá thường xuân bám trên bức tường gạch đối diện đang bị những cơn mưa phùn và gió bão giật phăng từng chiếc một. Đoạn văn tái hiện một tâm lý bi kịch tột cùng: Giôn-si đếm ngược thời gian sống của mình theo nhịp rụng của lá, chờ đợi chiếc lá cuối cùng rơi xuống để kết thúc cuộc đời. Ngòi bút miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế của O. Henry đã phơi bày sự bất lực của con người trước quy luật khắc nghiệt của bệnh tật và tử thần.

Thế nhưng, giá trị nhân đạo vĩ đại và sức sống mãnh liệt của đoạn trích lại bừng sáng lên ở bước ngoặt nghệ thuật đầy bất ngờ và cảm động ở phần sau. Bất chấp thời tiết giá lạnh, mưa gió sầm sập suốt đêm khuya, sáng hôm sau khi vén màng ra, Giôn-si bàng hoàng nhận ra vẫn còn sót lại một chiếc lá thường xuân bám chắc vào cành tường gạch. Chính chiếc lá cuối cùng kiên cường không chịu rơi rụng ấy đã đánh thức khát vọng sống, lay động tận gốc rễ tâm hồn đang tê dại của Giôn-si, giúp cô nhận ra sự yếu đuối của bản thân và từ bỏ ý định buông xuôi trước tử thần. Chiếc lá cuối cùng không chỉ cứu mạng một con người, mà còn là biểu tượng rực rỡ của lòng kiên cường và sức mạnh nội sinh kỳ diệu.

Đỉnh điểm xúc động của đoạn trích được mở hé vào đoạn kết khi bí mật về chiếc lá cuối cùng được hé lộ: đó không phải là chiếc lá thật, mà là kiệt tác nghệ thuật vĩ đại được họa sĩ già Bơ-men vẽ lên tường trong đêm mưa bão để đánh đổi bằng chính mạng sống của ông. Đoạn văn khép lại để lại trong lòng người đọc dư âm sâu sắc về bức thông điệp nhân sinh cao cả: nghệ thuật chân chính phải vị nhân sinh, và tình yêu thương vô điều kiện giữa con người với con người chính là ngọn lửa thiêng liêng nhất cứu rỗi nhân loại khỏi nghịch cảnh tăm tối.

Bài tham khảo Mẫu 13

Nguyễn Dữ là nhà văn lớn của nền văn học trung đại Việt Nam thế kỷ XVI, học trò xuất sắc của trạng nguyên Nguyễn Bỉnh Khiêm. Tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương (rút từ tập Truyền kỳ mạn lục) là áng văn tuyệt bút kết hợp giữa yếu tố kỳ ảo và hiện thực, đanh thép tố cáo chế độ phong kiến bất công tàn bạo đã vùi dập số phận thanh cao của người phụ nữ. Đoạn trích miêu tả cảnh ngộ oan khuất, đau đớn đến tột cùng của Vũ Nương khi bị người chồng ghen tuông vô cớ ruồng rẫy chính là vết cứa xé lòng, phản ánh bi kịch hồng nhan bạc phận sâu sắc.

Mở đầu đoạn trích là một không khí ngột ngạt, căng thẳng đè nặng lên gia đình Vũ Nương sau khi Trương Sinh đi lính trở về. Chỉ vì một câu nói ngây thơ của đứa con nhỏ Đản chỉ bóng người trên vách tường mà nhận "cha Đản lạ lắm, đó là người hay đi cũng hay ngồi, hay nín cũng hay cười", sự nghi kỵ, ghen tuông mù quáng trong lòng Trương Sinh bùng nổ thành cơn lôi đình dữ dội. Ngòi bút sắc sảo của Nguyễn Dữ đã tái hiện chân thực thái độ phũ phàng, hồ đồ của người chồng: gã không màng phân bua, không nghe bất kỳ lời giải thích nào của vợ, lập tức mắng nhiếc, đánh đập và truân chuyên ruồng rẫy nàng. Đoạn văn phơi bày một hiện thực phũ phàng của xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ, nơi người phụ nữ hoàn toàn không có quyền tự vệ, số phận bị định đoạt bởi sự độc đoán và lòng ghen tuông ích kỷ của đàn ông.

Sức nặng cảm xúc của đoạn trích dồn tụ vào những lời giãi bày, thanh minh đầy nước mắt nhưng bất lực của Vũ Nương. Nàng không hề oán hận, mà chỉ thiết tha kêu cứu cho phẩm giá, nhân phẩm trong trắng của mình: "Thiếp vốn con nhà khó, gửi mình nơi cửa tía... thiếp sở dĩ nương tựa vào chàng vì có cái thú vui nghi gia nghi thất...". Những lời văn bi triền miên, thấm đượm chất trữ tình cổ điển ấy đã khắc họa trọn vẹn vẻ đẹp thùy mị, nết na, chung thủy và tấm lòng son sắt của Vũ Nương. Thế nhưng, mọi lời thanh minh đều vô nghĩa trước bức tường định kiến lạnh lùng. Nỗi oan thấu trời xanh ấy đã đẩy người phụ nữ hiền hậu vào bước đường cùng, buộc nàng phải chọn cái chết trầm mình xuống dòng Hoàng Giang để bảo toàn danh tiết.

Đoạn trích khép lại với cái chết bi thảm của Vũ Nương không chỉ là tiếng khóc thương cho số phận hồng nhan bạc mệnh, mà còn là bản án đanh thép tố cáo chế độ phong kiến nam quyền thối nát lúc bấy giờ – nơi dung túng cho sự độc đoán và bóp nghẹt quyền sống của con người. Qua đó, Nguyễn Dữ gửi gắm giá trị nhân đạo sâu sắc: trân trọng, ca ngợi những phẩm chất cao quý của người phụ nữ, đồng thời bày tỏ niềm xót xa vô hạn trước những oan khiên mà họ phải gánh chịu trong xã hội cũ.

Bài tham khảo Mẫu 14

Nhà thơ Chính Hữu là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca kháng chiến chống Pháp, nổi tiếng với hồn thơ cô đọng, hàm súc, giàu chất suy tưởng và cảm xúc dồn nén. Tác phẩm Đồng chí sáng tác năm 1948 là tượng đài bằng thơ ca ngợi tình đồng chí, đồng đội keo sơn gắn bó của những người lính Cụ Hồ trong những năm tháng gian khổ đầu cuộc kháng chiến. Đoạn trích miêu tả bức tranh sinh hoạt gian lao nơi chiến hào cùng hình ảnh người lính đối mặt với thử thách chính là đỉnh cao nghệ thuật khắc họa vẻ đẹp hiên ngang, lãng mạn của thế hệ chiến sĩ cách mạng.

Mở đầu đoạn trích là bức tranh hiện thực chiến trường vô cùng khốc liệt, thiếu thốn trăm bề qua những câu thơ mộc mạc mà ám ảnh:

"Súng bên súng, đầu sát bên đầu Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ Đồng chí!"

Ngòi bút của Chính Hữu không né tránh gian khổ, mà trực diện phơi bày những thử thách tột cùng của người lính: cái rét cắt da cắt thịt của rừng núi Việt Bắc, những cơn sốt rét rừng hành hạ làm da dẻ xanh xao, quần áo vá vai, chân không giày dép. Thế nhưng, chính trong hoàn cảnh bần hàn, khắc nghiệt ấy, tình đồng chí đã tỏa sáng rực rỡ như một ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn. Từ những con người xa lạ ở các phương trời khác nhau quy tụ lại, họ gắn kết bằng chung một lý tưởng, chung một củ súng, chung một cảnh ngộ, để rồi thăng hoa thành hai tiếng "Đồng chí!" vang lên nghẹn ngào, thiêng liêng ở giữa dòng thơ như một bản lề mở ra thế giới tinh thần cao đẹp.

Sức hút lớn nhất của đoạn trích tiếp tục được đẩy lên cao trào ở bức tranh miêu tả tư thế người lính trong đêm phục kích chờ giặc:

"Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Súng treo bên trời."

Không gian hiện lên lạnh lẽo với sương muối phủ trắng rừng hoang, bóng tối bao trùm và hiểm nguy rình rập tứ bề. Thế nhưng, giữa chốn rừng hoang hiểm trở ấy, hình ảnh người lính không hề run rẩy hay co ro, mà hiện lên với tư thế vững chãi, hiên ngang: "Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới". Từ "đứng" thể hiện sự chủ động, tư thế sẵn sàng chiến đấu, sự kiên cường đối đầu với kẻ thù. Đặc biệt, câu thơ kết đoạn "Súng treo bên trời" là một hình ảnh thơ bay bổng, mang đậm chất lãng mạn cách mạng. Khẩu súng vác trên vai, qua góc nhìn nghệ thuật tinh tế và lãng mạn của nhà thơ, như vươn thẳng lên tận bầu trời cao rộng, gắn kết người lính với vũ trụ bao la.

Đoạn trích khép lại để lại dư âm vang dội về vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn của người lính Tây Bắc. Chính Hữu đã thành công xuất sắc trong việc kết hợp giữa bút pháp hiện thực trần trụi và lãng mạn bay bổng, qua đó tôn vinh tình đồng chí thiêng liêng và ý chí sắt đá, tư thế hiên ngang không gì lay chuyển nổi của thế hệ cha anh trong những năm tháng hào hùng của dân tộc.

Bài tham khảo Mẫu 15

Trong dòng chảy của văn học Việt Nam hiện đại, chiến tranh không chỉ hiện lên qua những trận đánh khốc liệt mà còn được soi chiếu từ những mất mát âm thầm trong đời sống con người. Nếu bom đạn có thể phá hủy làng mạc, chia lìa những mái nhà thì tình yêu thương lại có sức mạnh vượt lên trên mọi khoảng cách của chiến tranh. Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng là một câu chuyện như thế. Đặc biệt, đoạn trích kể về cuộc gặp gỡ ngắn ngủi giữa ông Sáu và bé Thu đã để lại trong lòng người đọc những rung động sâu sắc về tình cha con thiêng liêng, bất diệt.

Nguyễn Quang Sáng là nhà văn trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến, đặc biệt gắn bó với cuộc sống và con người Nam Bộ. Văn chương của ông thường mộc mạc, chân thành nhưng giàu sức lay động. “Chiếc lược ngà” được viết trong những năm tháng chiến tranh chống Mĩ, xoay quanh một tình cảnh éo le: ông Sáu xa nhà nhiều năm, ngày trở về mong được con gái nhận cha thì bé Thu lại nhất quyết không chịu gọi ông bằng “ba”. Chính tình huống ấy đã mở ra một câu chuyện cảm động về tình thân.

Ngay từ cuộc gặp đầu tiên, tình yêu thương của ông Sáu dành cho con đã hiện lên vô cùng mãnh liệt. Sau nhiều năm xa cách, được trở về nhà, ông chỉ mong được ôm lấy đứa con gái bé bỏng. Thế nhưng, đáp lại niềm mong mỏi ấy lại là sự lạnh lùng, xa cách của bé Thu. Ông Sáu “nhún chân nhảy thót lên”, giọng run run gọi con, nhưng bé Thu lại hoảng sợ và bỏ chạy. Khoảnh khắc ấy đau đớn biết bao! Người cha đã chờ đợi con suốt những năm tháng chiến tranh cuối cùng lại trở thành một người xa lạ trong mắt con mình.

Sự lạnh lùng của bé Thu càng khiến người đọc thương ông Sáu hơn. Trong những ngày ở nhà, ông cố gắng gần gũi, chăm sóc và tìm mọi cách để con gọi mình một tiếng “ba”. Nhưng càng mong đợi, ông càng thất vọng. Đặc biệt, khi ông gắp thức ăn cho con, bé Thu phản ứng quyết liệt. Những hành động tưởng như bướng bỉnh của cô bé thực chất lại bắt nguồn từ tình yêu và lòng trung thành sâu sắc với người cha mà em luôn ghi nhớ trong tâm trí.

Nguyên nhân của sự xa cách ấy nằm ở vết sẹo trên gương mặt ông Sáu. Trong kí ức của bé Thu, cha là người đàn ông có khuôn mặt giống hệt bức ảnh mà em thường nhìn thấy. Vì vậy, khi người đàn ông trước mặt mang một vết sẹo dài, khuôn mặt biến dạng, em không thể tin đó chính là cha mình. Chi tiết ấy vừa tạo nên nút thắt của câu chuyện, vừa cho thấy chiến tranh đã để lại những thương tổn không chỉ trên cơ thể mà còn trong tình cảm gia đình. Một vết sẹo nhỏ trên khuôn mặt người cha lại trở thành khoảng cách lớn giữa hai cha con.

Nhưng chính lúc ông Sáu chuẩn bị trở lại chiến trường, tình cảm của bé Thu mới bùng lên mãnh liệt. Khi được bà ngoại giải thích về vết sẹo trên mặt cha, em mới hiểu tất cả. Sự thay đổi trong tâm trạng của bé Thu diễn ra đột ngột mà tự nhiên. Đến phút chia tay, tiếng gọi “Ba...a...a...ba!” bật lên trong nghẹn ngào. Tiếng gọi ấy như xé tan lớp vỏ bướng bỉnh mà em đã cố giữ suốt những ngày qua. Bé Thu chạy đến ôm chặt lấy cha, hôn lên tóc, lên cổ, lên vai và cả vết sẹo trên má ông. Những cử chỉ cuống quýt, vụng về mà tha thiết ấy khiến người đọc không khỏi nghẹn ngào. Bao nhiêu yêu thương bị dồn nén giờ đây đồng loạt vỡ òa.

Nếu bé Thu khiến người đọc xúc động bởi tình yêu cha hồn nhiên, mãnh liệt thì ông Sáu lại khiến ta day dứt bởi tình phụ tử sâu nặng. Ông ra đi khi vừa được nghe tiếng gọi “ba” mà mình chờ đợi suốt bao năm. Niềm hạnh phúc đến quá muộn, ngắn ngủi nhưng đủ trở thành động lực để ông mang theo trong những ngày chiến đấu. Ở nơi chiến trường, ông dồn tất cả tình yêu dành cho con vào việc làm một chiếc lược ngà. Ông tỉ mỉ khắc từng chiếc răng lược, nâng niu nó như nâng niu chính tình cảm của mình dành cho con gái.

Chiếc lược ngà vì thế không còn là một vật dụng bình thường. Nó trở thành biểu tượng của tình cha con. Trong hoàn cảnh chiến tranh, khi con người có thể phải đối mặt với cái chết bất cứ lúc nào, ông Sáu vẫn hướng về con bằng một tình cảm trong trẻo và bền bỉ. Ông chưa kịp trao chiếc lược cho con thì đã hi sinh. Trước lúc nhắm mắt, ông vẫn cố trao lại kỉ vật cho người đồng đội. Hành động ấy cho thấy ngay cả cái chết cũng không thể cắt đứt tình yêu của người cha dành cho con.

Thành công của đoạn trích còn nằm ở nghệ thuật xây dựng tình huống truyện đầy éo le. Nhà văn đặt hai cha con vào hoàn cảnh “gần mà xa, xa mà gần”: khi xa thì nhớ thương da diết, đến lúc được gặp lại thì lại không thể nhận ra nhau; khi nhận ra nhau thì cũng là lúc phải chia lìa. Cách kể chuyện qua lời kể của người đồng đội khiến câu chuyện trở nên chân thực, khách quan mà vẫn chan chứa cảm xúc. Ngôn ngữ Nam Bộ mộc mạc, tự nhiên cùng những chi tiết giàu sức gợi đã khiến nhân vật hiện lên sống động như những con người bước ra từ đời thực.

Qua đoạn trích “Chiếc lược ngà”, Nguyễn Quang Sáng không chỉ kể một câu chuyện cảm động về tình cha con mà còn làm nổi bật sức mạnh của tình thân trong những năm tháng chiến tranh. Bom đạn có thể khiến con người xa nhau, có thể để lại những vết sẹo trên cơ thể, nhưng không thể xóa nhòa tình yêu thương trong trái tim. Hình ảnh ông Sáu, bé Thu và chiếc lược ngà vì thế vẫn ở lại rất lâu trong tâm trí người đọc.

Có lẽ điều khiến đoạn truyện trở nên ám ảnh nhất chính là sự ngắn ngủi của hạnh phúc. Hai cha con chỉ thật sự được gần nhau trong khoảnh khắc, nhưng tình yêu mà họ dành cho nhau lại kéo dài vượt qua cả sự chia lìa và cái chết. “Chiếc lược ngà” vì thế không chỉ là câu chuyện của một gia đình trong chiến tranh mà còn là lời nhắc nhở dịu dàng rằng: trong cuộc đời, có những tình yêu càng bị thử thách bởi xa cách và mất mát thì càng trở nên bất diệt.