Viết bài văn nghị luận phân tích bài thơ Khóc Dương Khuê (Nguyễn Khuyến)

Dàn ý

I. Mở bài:

- Giới thiệu tác giả Nguyễn Khuyến và bài thơ “Khóc Dương Khuê” : Những bài thơ của ông mang những tình cảm chân thực đẹp đẽ của người Việt Nam

II. Thân bài

- Giới thiệu về tình bạn của Nguyễn Khuyến và Dương Khuê: Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng đỗ tiến sĩ và làm quan dưới triều Nguyễn

- Nỗi đau buồn của Nguyễn Khuyến trước sự ra đi đột ngột của Dương Khuê: Cái chết đột ngột của Dương Khuê là một đau của Nguyễn Khuyến

- Nhắc lại những kỉ niệm của đôi bạn tri kỉ: Đôi bạn tâm đầu ý hợp đã từng trải qua những ngày tháng vui vẻ, thú vị

- Nỗi buồn mất bạn hòa chung với nỗi buồn mất nước: Cùng phụng sự dưới một triều đại, đôi bạn thân đã cùng chi sẻ nỗi đau mất nước

III. Kết bài:

- Ý nghĩa bài thơ “Khóc Dương Khuê”: Bài thơ Khóc Dương Khuê mang một nỗi niềm tiếc nuối sâu sắc về một tình bạn tri kỉ.

Bài siêu ngắn Mẫu 1

Khóc Dương Khuê là một trong những bài thơ cảm động nhất của Nguyễn Khuyến viết về tình bạn. Qua tiếng khóc thương người bạn tri âm vừa qua đời, nhà thơ không chỉ bộc lộ nỗi đau mất mát sâu sắc mà còn khắc họa vẻ đẹp của tình bạn thủy chung, son sắt trong cuộc đời.

Mở đầu bài thơ là tiếng gọi đầy nghẹn ngào:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Điệp từ “thôi” lặp lại hai lần tạo nên nhịp thơ đứt quãng như tiếng nấc, diễn tả nỗi bàng hoàng đau đớn khi nhà thơ hay tin bạn mất. Câu thơ ngắn nhưng chứa đựng biết bao xót xa, như một lời không thể tin nổi vào sự thật nghiệt ngã. Hình ảnh “nước mây man mác” không chỉ gợi cảnh thiên nhiên rộng lớn mà còn thể hiện nỗi buồn mênh mang đang bao trùm tâm trạng tác giả.

Sau tiếng khóc ban đầu là dòng hồi tưởng về tình bạn gắn bó lâu năm:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…”

Tình bạn giữa Nguyễn Khuyến và Dương Khuê được xây dựng từ thuở thanh xuân, cùng nhau trưởng thành, cùng đi qua nhiều chặng đường của cuộc đời. Đó không phải tình bạn xã giao mà là tình tri âm tri kỉ được vun đắp bằng thời gian, sự thấu hiểu và đồng điệu tâm hồn.

Những kỉ niệm đẹp bên nhau tiếp tục hiện lên:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo…”

Những chuyến đi, những buổi vui chơi, thưởng ngoạn cảnh đẹp là minh chứng cho tình bạn gắn bó, thân thiết. Qua hồi ức ấy, người đọc cảm nhận được sự trân trọng của Nguyễn Khuyến dành cho từng kỉ niệm với bạn.

Nỗi đau mất bạn lên đến đỉnh điểm ở hai câu kết:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Rượu ngon vốn là thú vui tao nhã, nhưng nay trở nên vô nghĩa khi không còn bạn tri âm cùng chia sẻ. Câu thơ giản dị mà thấm thía, diễn tả sâu sắc nỗi cô đơn của người ở lại khi mất đi người hiểu mình nhất.

Bằng giọng thơ chân thành, ngôn ngữ tự nhiên và cảm xúc sâu lắng, Khóc Dương Khuê đã trở thành khúc ca bất hủ về tình bạn trong văn học Việt Nam. Qua bài thơ, Nguyễn Khuyến nhắc nhở người đọc biết trân trọng những người bạn chân thành trong cuộc sống, bởi tri âm tri kỉ là điều vô cùng quý giá.

Bài siêu ngắn Mẫu 2

Trong văn học trung đại Việt Nam, Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến là bài thơ tiêu biểu viết về tình bạn tri âm tri kỉ. Tác phẩm là tiếng khóc thương chân thành của nhà thơ trước sự ra đi của người bạn thân, đồng thời thể hiện vẻ đẹp của một tình bạn sâu nặng, thủy chung hiếm có.

Ngay từ đầu bài thơ, Nguyễn Khuyến đã bộc lộ nỗi đau trực tiếp:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Câu thơ như tiếng nấc nghẹn ngào bật ra từ đáy lòng. Điệp từ “thôi” diễn tả sự đau xót, hụt hẫng đến mức không thể tin nổi vào sự thật. Hình ảnh thiên nhiên “nước mây man mác” gợi nỗi buồn trải rộng trong không gian, khiến cảnh vật như cùng chia sẻ nỗi đau với con người.

Nhà thơ tiếp tục hồi tưởng về những năm tháng gắn bó:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…”

Tình bạn của họ bắt đầu từ thời trẻ và kéo dài suốt cuộc đời. Cụm từ “sớm hôm cùng nhau” cho thấy sự gắn bó thân thiết trong cả công việc lẫn đời sống thường nhật. Đây là tình bạn được xây dựng trên nền tảng của sự đồng hành lâu dài và thấu hiểu sâu sắc.

Những kỉ niệm vui bên nhau hiện lên thật đẹp:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo…”

Họ từng cùng nhau đi chơi, ngắm cảnh, tận hưởng thú vui tao nhã. Những kỉ niệm ấy càng đẹp bao nhiêu thì hiện tại mất mát càng đau đớn bấy nhiêu.

Đặc biệt, hai câu thơ cuối thể hiện sâu sắc nhất nỗi cô đơn của Nguyễn Khuyến:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Nhà thơ không còn thiết đến thú vui xưa vì thiếu người tri âm. Mọi niềm vui đều trở nên vô nghĩa khi không còn người để cùng sẻ chia. Câu thơ mộc mạc nhưng chứa đựng nỗi buồn sâu sắc.

Qua Khóc Dương Khuê, Nguyễn Khuyến đã để lại cho văn học Việt Nam một tác phẩm đặc sắc về tình bạn. Bài thơ không chỉ khiến người đọc xúc động trước nỗi đau mất bạn mà còn giúp ta hiểu hơn giá trị của tình tri âm tri kỉ trong cuộc đời.

Bài siêu ngắn Mẫu 3

Nguyễn Khuyến là nhà thơ lớn của văn học Việt Nam, nổi tiếng với những tác phẩm giàu cảm xúc và nhân cách. Trong số đó, Khóc Dương Khuê là bài thơ đặc biệt xúc động viết về tình bạn. Qua lời thơ chân thành, tác giả đã khắc họa nỗi đau sâu sắc trước sự ra đi của người bạn tri kỉ, đồng thời ca ngợi vẻ đẹp của tình bạn chân thành, thủy chung.

Mở đầu bài thơ là tiếng khóc nghẹn ngào:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Điệp từ “thôi” tạo nên nhịp điệu đứt quãng như tiếng nấc, cho thấy sự đau đớn tột cùng của nhà thơ khi mất bạn. Nỗi buồn ấy lan ra cả không gian qua hình ảnh “nước mây man mác”, khiến cảnh vật cũng nhuốm màu tang tóc.

Sau đó, Nguyễn Khuyến nhớ lại quãng thời gian gắn bó với bạn:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…”

Đó là một tình bạn bền chặt kéo dài suốt nhiều năm, được xây dựng trên sự đồng hành và thấu hiểu. Nhà thơ trân trọng tình bạn ấy như một “duyên trời” quý giá.

Những kỉ niệm bên nhau hiện lên giản dị mà thân thương:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo…”

Những chuyến đi chơi, những buổi thưởng ngoạn thiên nhiên là minh chứng cho tình bạn gắn bó sâu sắc. Từng chi tiết nhỏ đều được nhà thơ ghi nhớ, cho thấy sự quý trọng đặc biệt dành cho người bạn tri âm.

Kết thúc bài thơ là nỗi cô đơn thấm thía:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Thú vui uống rượu nay trở nên vô nghĩa vì không còn người bạn cùng thưởng thức. Qua hình ảnh giản dị ấy, Nguyễn Khuyến diễn tả nỗi đau mất bạn một cách kín đáo mà sâu sắc.

Tóm lại, Khóc Dương Khuê là bài thơ tiêu biểu viết về tình bạn trong văn học Việt Nam. Với cảm xúc chân thành, lời thơ giản dị mà thấm thía, tác phẩm đã thể hiện sâu sắc nỗi đau mất bạn của Nguyễn Khuyến và làm sáng lên vẻ đẹp của tình bạn tri âm tri kỉ.

Bài tham khảo Mẫu 1

Nguyễn Khuyến (1835 - 1909) để lại khoảng 800 bài thơ chữ Nôm và chữ Hán trong đó có ngót một trăm bài thơ viết về tình bạn. Có bài như "Bạn đến chơi nhà" thì hầu như ai cũng biết. Viết về Dương Khuê (1839 - 1902) bạn chí thân của mình, Nguyễn Khuyến đã có bốn bài thơ chữ Hán. Riêng bài thơ thứ tư "Vãn đồng niên Vân Đình tiến sĩ Dương Thượng thư" (Viếng bạn đồng khoa là Vân Đình tiến sĩ Dương Thượng thư) được tác giả dịch ra chữ Nôm thành bài "Khóc Dương Khuê".

Đây là bài thơ khóc bạn rất tha thiết cảm động của Nguyễn Khuyến cũng là bài thơ khóc bạn rất nổi tiếng trong nền thơ ca dân tộc. Dương Khuê là bạn đồng khoa với Nguyễn Khuyến tại khoa thi Hương năm 1864. Dương Khuê đỗ tiến sĩ, làm quan to, để lại nhiều bài thơ hát nói tuyệt bút. Từ bạn đồng khoa đã phát triển thành bạn tri âm tri kỉ nên Nguyễn Khuyến mới có thơ khóc bạn cảm động và tha thiết như vậy. Có thể xem đây cũng là một bài văn tế được viết bằng thể thơ song thất lục bát, giọng thơ réo rắt thấm đầy lệ, gồm có 38 câu thơ.

Mở đầu bài thơ là một tiếng than, tiếng nấc đau đớn:

"Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta".

Một sự thảng thốt xót thương cất lên, tưởng như bất ngờ bị đánh rơi mất một cái gì vô cùng quý báu. Nhóm từ "thôi đã thôi rồi" thay cho khái niệm "đã mất", "đã chết", "đã qua đời", một lối nói bình dị, làm giảm bớt đi nỗi đau đớn ghê gớm đối với tuổi già. Theo cách tính tuổi của các cụ ngày trước thì Dương Khuê mất lúc 63 tuổi, khi đó Nguyễn Khuyến đã 68 tuổi rồi. Đúng là tiếng khóc bạn của những bậc cao niên. Hai chữ "nước mây" chỉ hai sự vật cách xa. Nước chảy, mây trôi, xa nhau vời vợi, nghìn trùng cách trở, có mấy khi gặp nhau. Song, lòng nước chảy, dù đi đâu về đâu vẫn ôm ấp bóng mây trôi. Hình ảnh "nước mây" được liên kết với các từ láy "man mác", "ngậm ngùi" diễn tả một trời thương xót, một không gian cách trở bao la, âm dương đôi đường, buồn đau, nặng trĩu.

Chữ "bác" trong thơ Nguyễn Khuyến mang tính biểu cảm sâu sắc. Nhà thơ luôn luôn gọi bạn bằng bác, thể hiện một tấm lòng kính trọng và thân mật. Chữ "kính" và chữ "lễ" in đậm trong phong cách ứng xử của Tam nguyên Yên Đổ: "Bác Dương thôi đã thôi rồi... Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác... Bác chẳng ở, dẫu van chẳng ở"...

Phần thứ hai gồm 24 câu thơ, tác giả nhắc lại, nhớ lại những kỉ niệm sâu sắc với người đã quá cố. Với nhà nho thì bạn đồng khoa là bạn đẹp nhất, tự hào nhất. Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng đỗ đạt, cùng làm quan, tình bạn ấy là "duyên trời" tác hợp nên:

"Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau.
Kính yêu từ trước đến sau,
Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời".

Các từ ngữ "sớm hôm", "cùng nhau", "từ trước đến sau" thể hiện một tình bạn vô cùng thân thiết, chung thuỷ. Mỗi một kỉ niệm là một mảnh tâm hồn của nhà thơ được nhắc lại với bao nhiêu giọt lệ. Nguyễn Khuyến như vẫn thấy Dương Khuê đang cùng mình hiển hiện. Phải là bạn tâm đầu ý hợp, phải là những tao nhân mặc khách mới có những kỉ niệm cầm ca, thi tửu đẹp và đáng nhớ như vậy.

Nhớ những cuộc du ngoạn, thăm thú nơi "dặm khách" chan hòa với thiên nhiên, thảnh thơi giữa chốn lâm tuyền: "Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo". Nhớ những lần cùng nhau đi hát ả đào nơi lầu cao, thưởng thức cung đàn, giọng hát:

"Có khi từng gác cheo leo,
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang".

Cầm xoang nghĩa là cung đàn, giọng hát, "Từng gác cheo leo" như còn gợi lại cảm giác ngây ngất trên lầu cao của đôi bạn tri âm sành điệu. Nguyễn Khuyến và Dương Khuê rất sành nghệ thuật hát ả đào, đã sáng tác nhiều hài hát nói nổi tiếng.

Người xưa có nói: "Tửu phùng tri kỉ thiên bôi thiểu - Thi hội tri âm bán cú đa". Bạn tri âm trong hội thơ (chỉ nghe qua) nửa câu thơ đã là nhiều không cần dài lời cũng đủ hiểu bạn. Nguyễn Khuyến nhớ lại những lần cùng bạn uống rượu làm thơ:

"Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp
Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân.
Có khi hàn soạn câu văn
Biết bao đông bích điển phần trước sau".

Chén quỳnh tương là chén ngọc, một cách nói sang trọng. "Rượu ngon cùng nhắp" và hình ảnh "âm ắp bầu xuân" như còn giữ lại một tình bạn trong hương vị nồng nàn, hứng khởi. Nhắc tới chuyện bàn soạn văn chương thì đầy ắp những sách vở, điển cố.

Hai chữ "đông bích, điển phần" biểu lộ niềm tự hào kín đáo của những nhà nho học rộng tài cao.

Nguyễn Khuyến đã sử dụng cách diễn đạt trùng điệp hai nhóm từ ngữ: "Cũng có lúc" và "có khi" đan chéo vào nhau, bốn lần xuất hiện trên tám dòng thơ, vừa để liệt kê gợi nhớ, vừa tạo nên âm hưởng quấn quýt, thiết tha. Những kỉ niệm ấy vô cùng sâu sắc, đẹp đẽ vể tình bạn, không bao giờ có thể quên được.

Có kỉ niệm vui, có kỉ niệm buồn. Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng làm quan to dưới thời nhà Nguyễn. Nhưng rồi đất nước ta bị xâm lăng, dân tộc ta bị giặc Pháp thống trị, là kẻ sĩ, là nhà nho "cùng nhau hoạn nạn". Cách ứng xử của mỗi người đểu có chỗ khác nhau. Nguyễn Khuyến đã cáo bệnh, từ quan về sống cuộc đời bình dị giữa xóm làng quê hương. Không tham miếng "đẩu thăng", lương bổng của triểu đình. Còn Dương Khuê vẫn làm quan. Trong bài thơ chữ Hán "Gửi thăm quan Thượng thư họ Dương", Nguyễn Khuyến tỏ ra rất thông cảm với bạn: "Tôi biết bác vì cha mẹ phải làm quan để lấy tấm lụa - Bác biết tôi nghèo phải làm quan để kiếm đấu gạo lương". Cảnh ngộ và cách ứng xử tuy có khác nhau, kẻ làm quan, người từ quan, nhưng Tam nguyên Yên Đổ vẫn tỏ ra bao dung bạn, vẫn "kính yêu từ trước đến sau", không bao giờ thay lòng đổi dạ.

Bài tham khảo Mẫu 2

Trong nền thơ văn Việt Nam đã in dấu hơn một nghìn năm lịch sử của dân tộc, nhà thơ Nguyễn Khuyến cũng đóng góp một phần vẻ vang trong đó. Những bài thơ của ông mang những tình cảm chân thực đẹp đẽ của người Việt Nam, được diễn đạt bằng ngôn ngữ Việt Nam gần gũi và giản dị. Trong số các bài thơ ấy tiêu biểu là bài “Khóc Dương Khuê”.

Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng đỗ tiến sĩ và làm quan dưới triều Nguyễn, tuy nhiên sau năm 1884, đất nước rơi vào tay thực dân Pháp, Nguyễn Khuyến cáo quan về làng nhưng Dương Khuê thì không có cái chí hướng đó, ông tiếp tục làm quan cho triều đình bấy giờ là tay sai cho thực dân, cho tới lúc ông qua đời ở tuổi 64. Cái chết đột ngột của Dương Khuê là một đau của Nguyễn Khuyến. Chẳng màng đến những chuyện khác, lúc đó Nguyễn Khuyến chỉ nghĩ rằng mình đã mất đi một người bạn thân, một tình cảm quý già không có gì có thể thay thế được. Tự ông hiểu được tình bạn ấy đến chính ông cũng không đo lường hết được chiều sâu, và rồi ông kêu lên những tiếng thảng thốt:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Chẳng còn sự trau chuốt văn chương chữ nghĩa, câu thơ chỉ còn là nỗi đau, một nỗi đau chân thành và trọn vẹn. Tiếng “thôi” nghe dân giã mà tự nhiên làm sao, bộc phát từ chính sự đau đớn trong cõi lòng tác giả, trong hoàn cảnh xã hội mà người ta luôn đề cao sự “cao nhã” trong văn chương thì ta thấy Nguyễn Khuyến đã coi trọng sự chân thực đời thường đến mức nào. Tuy là nói đến cái chết nhưng ông lại không dám nói hẳn từ “chết”, thay vào đó là “thôi đã…thôi rồi”, vậy là coi như hết, hết thật rồi, ông đã mất đi người bạn thân mãi mãi. Kẻ quyền quý có đánh rơi viên ngọc quý độc nhất vô nhị cũng chỉ kêu đến vậy mà thôi, nếu như không đau nỗi đau thật làm sao có thể khóc tiếng khóc thật đến thế. Chỉ có điều nỗi đau ấy của Nguyễn Khuyến không thể thét lên, ông khóc với chính mình, tự mình khóc mình nghe, tiếng khóc đi vào lòng chứ chẳng thấu đến ai. Lúc này ông muốn ngồi một mình, ngồi với người bạn đã mất để cùng nhớ lại những kỉ niệm đã có từ những ngày đã rất xa xôi:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước…
Trong khi gặp gỡ biết đâu duyên trời.”

Tình bạn ấy được gắn bó từ khi hai người cùng đi thi Hương và đỗ cùng nhau, hai người vốn khác quê, xa lạ, chẳng quen biết gì nhưng cứ như duyên trời định sẵn, họ cứ thế gắn bó cùng nhau. Đọc câu từ của Nguyễn Khuyến ta cảm thấy thật bình dị mà gần gũi, thân mật “sớm hôm”, “tôi bác”, “cùng nhau”, chan chứa tình cảm gắn bó, sự “kính yêu từ trước đến sau”.

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách…
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang.”

Đôi bạn tâm đầu ý hợp đã từng trải qua những ngày tháng vui vẻ, thú vị, có tâm hồn biết thưởng thức và chia sẻ những niềm vui của kẻ cao nhân mặc khách. Tâm hồn nhà thơ như đang rung động trước những kỉ niệm, đang sống lại vói những cảm giác “từng gác cheo leo”, lắng nghe tiếng đàn tiếng hát “ả đào”. Là những người bạn đến với nhau như duyên số, thân vì lòng mến mộ nhau, nên tình bạn của Nguyễn Khuyến và Dương Khuê như là chỗ tri âm tri kỉ, “Cũng có lúc rượu ngon cùng nhấp…Biết bao đông bích, điển phần trước sau.” Chỉ nhấp chén rượu để thưởng thức vị đậm và mùi thơm, vừa ngẫm nghĩ để cho bầu thơ thêm lai láng. Cùng phụng sự dưới một triều đại, đôi bạn thân đã cùng chi sẻ nỗi đau mất nước, ông cũng cảm thấy mình bất lực, cam chịu nặng nề. Không chỉ thương cho người bạn đã ra đi mà đây còn là sự thương mình, thương mình đã mất đi một người tri kỉ. Nguyễn Khuyến đã mang trong mình cả nỗi đau mất tri kỉ, cả nỗi đau thời thế:

“Ai chẳng biết chán đời là phải
Vội vàng chi đã mải lên tiên.”

Sự ra đi mãi mãi của người bạn tri kỉ là sự mất mát quá lớn đố với ông, sự thiếu vắng lẻ loi trong cuộc đời.

Bài thơ Khóc Dương Khuê mang một nỗi niềm tiếc nuối sâu sắc về một tình bạn tri kỉ, góp phần khẳng định về tình cảm giữa những con người với nhau. Bài thơ đã để lại cái nhìn cao đẹp về tình bạn cũng như nhân cách cao đẹp của Nguyễn Khuyến.

Bài tham khảo Mẫu 3

Bài thơ được tác giả viết về những kỉ niệm thờ thơ ấu của hai nhà thơ. Khi nghe tin bạn mình mất đí, tác giả đã lấy lòng thương tiếc buồn bã về sự ra đi quá đột ngột của bạn mình như Vậy.

Mỡ đầu bài thơ đó là sự tiếc thương khi nghe tin bạn mình mất một cách đột ngột như vậy. Với các xưng hô Bác tác giả nhằm mục đích thể hiện sự tôn trọng, tôn kính của mình. Đồng thời gợi lên cái tình cảm bạn sâu nặng của ông một cách gần gũi mà ân tình. Cách thể hiện một cách sâu nặng mà lắng đọc thể hiện sự đau đớn da diết của tác giả.

Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta

Tiếp theo sự đau buồn tiếc thương đó là những kĩ niệm mà hai người đã gắn bó với nhau qua bao nhiêu năm cực khổ gian lao vất vả. Và sự gặp nhau đó chính là duyên trời có thể nói là được sắp xếp từ trước. Có thể nói tình bạn của hai người là vĩnh cữu là tinh duyên được ví như vợ chồng. Họ đã gắn bó chia sẻ với nhau dù là một chuyện nhỏ nhất. Một làn nữa tác giả muốn khẳng định những tình cảm sâu nặng của họ hơn vợ chồng. Nỗi đau của tác giả đã hòa lẫn vào cảnh vật, gợi lên một tình cảm chân thành thắm thiết.

Với sự đau đớn da diết thế tất cả đều gói gọn trong các hình ảnh mang đầy kỉ niệm đó. Thêm thế nữa đó là sự đau xót khi nghe tin bạn mình mất một cách thình lình vội vã. Làm cho tác giả mất đi một người bạn tri kỉ và các hồi ức ký ức về những lần gặp gỡ nói chuyện của hai người lại hiện về trong ông. Làm cho ông càng thêm tiếc thương càng thêm đau xốt trước sự ra đi vội vã của bạn mình như vậy.

Không phải chỉ là thương cho người ra đi đã phải sớm từ giã cuộc đời mà còn là thương mình, thương cho người ở lại đã mất đi một tri âm. Vẫn mang trong lòng nỗi u uất thời thế nên trong lời khóc bạn, trong nỗi đau mất tri kỷ có cả nỗi đau thời thế:

Ai chẳng biết chán đời là phải,
Vội vàng chi đã mải lên tiên.

Và cách ra đi mãi mãi của người bạn mình đó là sự mất mát quá lớn đối với ông. Với ông mất đi cái quý giá nhất được coi là tri kỉ là sự thiếu vắng cuộc đời. Cảm nhận và thấu hiểu cái sự lẻ loi, thiếu vắng tình cảm , không có người chi sẻ niềm vui nổi buồn cũng như cảm thấy cuộc đời tẻ nhạt khi vắng bóng của bạn mình.

Bài thơ là một nỗi niềm lớn lao là một sự tiếc nối về một tình bạn trong sáng. Góp phần khẳng định được tình cảm của con người đối với con người. bài thơ đã để lại cho đời một nhân cách cao đẹp về tình bạn và cũng là nhân cách cao đẹp của tác giả.

Bài tham khảo Mẫu 4

Nguyễn Khuyến không chỉ có những bài thơ tuyệt vời về chủ đề thiên nhiên mà ông còn có những bài thơ đặc sắc về chủ đề gia đình, bè bạn,... Khóc Dương Khuê là một trong những bài thơ tiêu biểu của ông về chủ đề tình bạn. Bài thơ là tâm trạng hốt hoảng, là tấm lòng đau đớn, tiếc thương của Nguyễn Khuyến đối với Dương Khuê, người bạn tri âm, tri kỉ của mình.

Dương Khuê và Nguyễn Khuyến kết bạn từ hồi để chỏm cho đến lúc đầu bạc răng long. Tình bạn bền chặt bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng. Bỗng nhiên Nguyễn Khuyến được tin Dương Khuê qua đời, ông bàng hoàng thảng thốt và viết bài thơ để khóc bạn.

Hai câu thơ mở đầu

Bác Dương thôi đã thôi rồi.
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.

Phong cách và bút pháp Nguyễn Khuyến vốn thâm thuý, cảm xúc lắng đọng. Tất cả nỗi đau mất bạn dường như dồn nén vào câu thơ lực bát mở đầu này. Dòng lục (Bác Dương thôi đã thôi rồi) ngắn gọn cất lên tiếng kêu thương đột ngột. Tin dữ về người bạn tri âm tri kỉ đến bất ngờ quá khiến cho Nguyễn Khuyến bàng hoàng, đau đớn và thất vọng. Biện pháp nghệ thuật nói giảm “thôi đã thôi rồi”, với từ “thôi” được lặp lại hai lần có tác dụng gợi nỗi đau đột ngột, sự thảng thốt, sự trống vắng không gì bù đắp nổi. Dòng bát (Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta) dàn trải, diễn tả về sự mất mát đau thương ấy của Nguyễn Khuyến. Từ láy “man mác” đã diễn tả được cả không gian cũng nhuộm màu tang tóc. Có lẽ, lòng người đau đến quặn thắt như đứt ra từng khúc ruột “ngậm ngùi” nên nỗi đau ấy lan toả cùng mây trời non nước. Người bạn tri âm tri kỉ vừa ra đi làm cho nhà thơ thấy hẫng hụt, trống vắng đến khôn cùng.

Mười hai câu thơ tiếp theo đã nói về những kỉ niệm của hai người thời tuổi trẻ:

Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước
...............
Biết bao đông bích, điển phần trước sau.

Sau giây phút đau đớn đến thảng thốt, bàng hoàng, khi bình tĩnh lại, một quãng đời thanh xuân êm đẹp đầy ắp kỉ niệm về tình bạn lần lượt hiện ra cụ thể và sinh động trước mắt Nguyễn Khuyến. Tất cả như sống dậy trong lòng nhà thơ:

Nhớ về những ngày hai người cùng chuyên cần đèn sách:

Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau.

Câu thơ “Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau” đã khẳng định những ngày tuổi còn trẻ tác giả và Dương Khuê luôn bên nhau cùng chuyên cần đèn sách, cùng chung chí hướng phấn đấu theo đuổi công danh.

Nhớ về những ngày hai người cùng vui chơi, du ngoạn:

Cũng có lúc chơi nơi dặm khách
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo.

Nhớ về những ngày hai người, cùng vui đàn hát nơi gác hẹp:

Có khi từng gác cheo leo
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang.

Nhớ những lúc hai người uống rượu bình văn:

Có khi bàn soạn câu văn
Biết bao đông bích điển phần trước sau.

Nguyễn Khuyến và Dương Khuê không chỉ chuyên cần học tập mà hai người cùng có những thú vui thật tao nhã: cầm, kì, thi, hoạ...

Tình bạn ấy thật trong sáng và cao đẹp. Đó là tình bạn của những nhà nho chân chính. Cả hai ông đều là những người chăm chỉ dùi mài kinh sử mong được ghi tên vào bảng vàng bia đá, lưu danh muôn thuở. Cả hai ông đều đậu đại khoa dưới triều Nguyễn. Với biết bao kỉ niệm êm đẹp như vậy nên khi nhận tin Dương Khuê mất tâm trạng nhà thơ thảng thốt và đau đớn đến bàng hoàng.

Sau khi nhớ về những kỉ niệm êm đẹp của tuổi thanh xuân, tác giả đưa ta về với những kỉ niệm mới khó quên trong lần gặp gỡ cuối cùng của ông với người bạn cố tri Dương Khuê. Điều đó được thể hiện qua tám câu thơ tiếp theo:

Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn
.................
Mừng rằng bác hãy tinh thần chưa can.

Nguyễn Khuyến mừng cho bạn cũng là mừng cho mình vượt qua được thời buổi suy đồi, vận hạn

Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn
Phận đẩu thăng chẳng dám tham trời.

Mừng mừng tủi tủi vì hai ông bạn già gặp lại nhau và đều đang minh mẫn, khoẻ mạnh:

Cầm tay hỏi hết xa gần
Mừng rằng bác hãy tinh thần chưa can.

Hai người lâu ngày gặp lại, mừng mừng, tủi tủi, tay cầm tay, hỏi han nhau hết việc này đến việc khác. Điều Nguyễn Khuyến mừng nhất khi gặp Dương Khuê lần cuối chính là cả hai đều vượt qua được thử thách của thời thế và của tuổi tác đang ngả chiều xế bóng. Nguyễn Khuyến cũng không ngờ rằng đó lại là lần gặp gỡ cuối cùng giữa hai người.

Đây là đoạn diễn tả nỗi đau của Nguyễn Khuyến khi không còn bạn nữa. Trước hết, tác giả thấy cái chết của bạn dường như phi lí:

Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác,
Tôi lại đau trước bác mấy ngày.

Tuổi đời Nguyễn Khuyến lớn hơn Dương Khuê. Cả hai ông đều là những người chăm chỉ dùi mài kinh sử mong được ghi tên vào bảng vàng bia đá, lưu danh muôn thưở nên giữa hai người không có sự ngăn cách mà thật gần gũi, gắn bó. Nên việc người bạn tri âm, tri kỉ đã ra đi, tác giả cảm thấy đột ngột đến không thế tin dù đó là sự thật.

Tác giả giãi bày nỗi đau đớn khi mất bạn:

Làm sao bác vội về ngay,
Chợt nghe tôi đã chân tay rụng rời.

Từ “rụng rời” đã diễn tả được tâm trạng đau đớn đến tái tê, bủn rủn của tác giả. Người bạn thân đã ra đi, tác giả thấy trống vắng, hẫng hụt:

Vội vàng chi đã mải lên tiên:
Rượu ngon không có bạn hiền...

Những câu thơ tiếp theo, tác giả lại nhắc về kỉ niệm một thời gắn bó giữa hai người. Đó là những kỉ niệm của một tình bạn cao đẹp, quý hiếm. Tác giả mất người bạn hiền, dường như cuộc đời cũng mất ý nghĩa.

Mấy câu cuối của bài thơ đã diễn tả nỗi đau khôn tả, nỗi đau không nước mắt. Dường như nước mắt chảy ngược vào trong tạo nên nỗi đau thấm đẫm trong lòng tác giả:

“Tuổi già hạt lệ như sương
Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan!"

Bằng tình cảm chân thành, bài thơ đã thể hiện sâu sắc nỗi đau mất bạn. Nỗi đau ấy hiện ra dưới nhiều cung bậc: lúc bộc phát, lúc ngậm ngùi nuối tiếc, lúc lắng đọng thâm sâu.

Với tài năng và tấm lòng sâu nặng nghĩa tình, nhà thơ Nguyễn Khuyến đã để lại cho đời một bài thơ nổi tiếng về khóc bạn. Bài thơ rất thành công về mặt nghệ thuật: câu hỏi tu từ, điệp từ điệp ngữ, từ láy... Tất cả các biện pháp nghệ thuật ấy có tác dụng nhấn mạnh nỗi đau đớn khôn nguôi của tác giả khi người bạn tri âm tri kỉ của mình qua đời.

Qua bài thơ, ta thấy Nguyễn Khuyến không chỉ là người tài cao học rộng mà còn là người rất nghĩa tình. Ông thuỷ chung trong tình bạn. Tình cảm đối với bạn của tác giả thật đáng trân trọng, đáng cho chúng ta học tập.

Bài tham khảo Mẫu 5

Trong kho tàng văn học trung đại Việt Nam, thể loại thơ điếu – thơ khóc bạn bè, người thân – chiếm một vị trí đặc biệt bởi nó bộc lộ những cảm xúc chân thật, giàu tính nhân văn. Nếu ở Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du là sự xót thương cho kiếp người vất vả, lầm than, thì ở Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến, ta bắt gặp tiếng khóc thương đau đáu, thấm đẫm tình tri kỷ. Tác phẩm không chỉ thể hiện nỗi đau mất bạn, mà còn cho thấy quan niệm về tình bạn chân thành, cao đẹp trong văn hóa truyền thống.

Dương Khuê (1839–1902), tự Tốn Phủ, là bạn thân thiết của Nguyễn Khuyến. Cả hai cùng đỗ đạt, cùng làm quan, rồi cùng cáo quan về ở ẩn, thường xuyên qua lại, xướng họa thơ văn. Khi Dương Khuê mất, Nguyễn Khuyến đau đớn viết bài thơ này để tưởng nhớ. Bởi vậy, mỗi vần thơ đều chan chứa tình cảm gắn bó sâu nặng.

Ngay từ đầu, Nguyễn Khuyến đã bật lên tiếng than thống thiết:

Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.

Câu thơ giản dị mà như một tiếng nấc nghẹn. Từ “thôi đã thôi rồi” được lặp lại hai lần, diễn tả sự ngỡ ngàng, đau xót. Cảnh vật “nước mây man mác” cũng nhuốm màu tang thương, phản chiếu tâm trạng mất mát của nhà thơ.

Sau tiếng khóc đầu tiên, Nguyễn Khuyến gợi lại kỷ niệm thuở hai người còn sống:

Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…

Những ngày đèn sách, những tháng năm trên quan trường, rồi lúc về quê cùng ngâm vịnh, uống rượu, đánh cờ – tất cả như cuốn phim quay chậm. Tình bạn ấy không chỉ dừng ở tri âm tri kỷ, mà còn trở thành một phần máu thịt của Nguyễn Khuyến. Việc nhớ lại kỷ niệm càng làm cho sự mất mát trở nên đau đớn hơn.

Nguyễn Khuyến cảm nhận rõ sự cô đơn khi “bạn vàng” đã mất:

Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua, không được một đồng nào mua.

Những thú vui tao nhã ngày xưa giờ trở thành vô nghĩa. Rượu có ngon nhưng chẳng còn ai để cùng nâng chén. Cờ có hay cũng thiếu bạn đối địch. Đó là sự hụt hẫng lớn lao, bởi mất bạn đồng nghĩa với mất đi một phần đời sống tinh thần.

Cuối bài, tiếng khóc như nghẹn lại:

Bác chẳng ở dưới dương gian nữa,
Tôi cũng như trên cõi thế mà thôi.

Đây vừa là lời tiễn biệt, vừa là tiếng thở dài về kiếp người ngắn ngủi. Nỗi buồn riêng hòa vào nỗi buồn chung của nhân thế. Qua đó, ta thấy tấm lòng nhân hậu, giàu tình nghĩa của Nguyễn Khuyến – một con người coi trọng tình bạn hơn mọi vinh hoa, chức tước.

Khóc Dương Khuê là một trong những bài thơ điếu nổi tiếng nhất trong văn học Việt Nam, không chỉ bởi giá trị nghệ thuật mà còn bởi sự chân thành, tha thiết trong cảm xúc. Tiếng khóc của Nguyễn Khuyến đã vượt qua thời gian, để hôm nay khi đọc lại, ta vẫn cảm nhận được nỗi đau mất mát, sự trân trọng tình bạn và tình người. Tác phẩm không chỉ làm sáng tỏ vẻ đẹp nhân cách của nhà thơ, mà còn để lại bài học sâu sắc: hãy trân quý những mối quan hệ chân thành trong cuộc sống, bởi đó là tài sản tinh thần vô giá của mỗi con người.

Bài tham khảo Mẫu 6

Nguyễn Khuyến được coi là nhà thơ của quê hương, làng cảnh Việt Nam với những vần thơ viết về làng quê, thôn xóm mộc mạc, bình yên... Một mạch ngầm khác trong thơ Nguyễn Khuyến là những bài thơ viết về tình bạn. Có thể nói Nguyễn Khuyến sống vì tình bạn và tình bạn nuôi dưỡng tâm hồn nhà thơ. Bài thơ “Khóc Dương Khuê" (Nguyễn Khuyến) là một bài thơ cảm động, sâu sắc viết về tình bạn son sắt, gắn bó, tri kỉ, tri âm, tấm lòng cao đẹp mà Nguyễn Khuyến dành cho người bạn của mình là Dương Khuê.

Nguyễn Khuyến sáng tác bài thơ vào năm 1902, khi Dương Khuê - người bạn của ông qua đời. Từ chữ Hán là “Vân đồng niên Vân Đình tiến sĩ Dương Thượng thư" (Viếng bạn đồng khoa là Vân Đình tiến sĩ Dương Thượng thư) được tác giả dịch ra chữ Nôm thành bài “Khóc Dương Khuê". Toàn bộ tác phẩm là sự buồn thương và bàng hoàng của nhà thơ trước sự ra đi người bạn tri kỷ. Có thể đánh giá đây là bài thơ khóc bạn rất tha thiết, cảm động của Nguyễn Khuyển, và đó cũng là bài thơ thể hiện tình bạn đậm sâu, nổi tiến trong nền thơ ca dân tộc.

Mở đầu bài thơ là nỗi đau đớn, bàng hoàng khi nghe tin bạn mất:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Đầu tiên chúng ta chú ý về cách xưng hô của tác  giả. Trá giả gọi bạn mình là bác Dương, từ “bác” ở đây là một từ ngữ thể hiện sự gần gũi, ấm áp nhưng lại có sự kính trọng ở trong đó. Như vậy, bằng cách xưng hô này chúng ta thấy được tình cảm gần gũi, yêu mến kính trọng mà Nguyễn Khuyến dành cho người bạn của mình. Thứ hai chúng ta thấy sự ra đi của người bạn, tác giả dùng từ ở đây đó là “thôi đã thôi rồi”. Biện pháp nói giảm, nói tránh , từ “thôi” là chỉ sự ra đi của người bạn, một mặt đã thể hiện được tâm trạng đau đớn, bàng hoàng nhưng mặt khác tác giả cũng dùng biện pháp nói giảm, nói tránh để giảm bớt đi nỗi đau đớn mất bạn. Từ láy “man mác, ngậm ngùi” với nhịp thơ 2/ 2 kết hợp với nhịp 4/ 4 để diễn tả bàng hoàng của tác giả khi nghe tin bạn mất.

Như vậy, ta vừa tìm hiểu hai câu thơ đầu để thấy được tâm trạng đau đớn, bàng hoàng của tác giả khi nghe tin người bạn thân của mình bị mất. Chúng ta thấy rằng cái nỗi đau này đến ở phần thứ 2 thể hiện bằng việc tác giả nhớ lại, hồi tưởng lại những kỷ niệm gắn bó sâu đậm giữa mình và Dương Khuê.

Nếu 2 câu thơ độc thể thể hiện nỗi đau đớn bàng hoàng khi nghe tin bạn mất thì đến 20 câu thơ tiếp tác giả thể hiện dòng hồi tưởng về những kỷ niệm cũ. Tình bạn giữa Dương Khuê và Nguyễn Khuyến đó là tình bạn tri âm, tri kỉ giữa 2 người. Họ cùng đi thi, cùng đỗ cử nhân, cùng đỗ tiến sĩ và sau này lại cùng làm quan dưới triều Nguyễn. Có nghĩa là cái thời gian gắn bó giữa họ là 1 quãng thời gian gắn bó rất là lâu, trải qua nhiều biến cố thăng trầm trong cuộc đời và vận mệnh chung của đất nước dân tộc. Ở đây khi mà chúng ta tìm hiểu khổ thơ này thì chúng ta xem là tác giả đã gợi nhắc lại đến kỷ niệm nào. Kỷ niệm đầu tiên mà nhà thơ Nguyễn Khuyến nhớ tới đó là

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,

Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;

Kính yêu từ trước đến sau,

Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời?”

Đăng Khoa có nghĩa là thi đỗ bởi vì chúng ta thấy rằng là Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng thi đỗ cùng một khóa, cùng đỗ cử nhân đỗ tiến sĩ và làm quan dưới triều nhà Nguyễn. Điều đặc biệt là khi nhớ lại những kỷ niệm này thì Nguyễn Khuyến nhận ra là dù thời gian có đổi thay nhưng cái tấm lòng kính yêu mà tôi và bác dành cho nhau dường như vẫn không thay đổi và Nguyễn Khuyến nhận ra một điều nữa đó là cái sự gặp gỡ giữa Nguyễn Khuyến và Dương Khuê dường như đó là “khác đâu duyên trời” có nghĩa là một cuộc gặp gỡ se duyên của trời dành cho đôi bạn thân tri âm tri kỷ và trong suốt quãng thời gian đó sự kính yêu tấm lòng của họ dành cho nhau là không thay đổi. Kỷ niệm tiếp theo mà nhà thơ Nguyễn Khuyến nhớ tới khi nhắc đến bạn đó là kỷ niệm hai người cùng chu du nay đây mai đó để thưởng ngoạn cái vẻ đẹp của thiên nhiên

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,

Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;

Có khi từng gác cheo leo,

Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang;

Chúng ta nhớ cho cô ở đây “cầm xoang” là khúc hát ả đào một trong những cái thú vui được những nhà nho ngày xưa rất ưa chuộng. Như vậy cả Nguyễn Khuyến và Dương Khuê cùng thưởng  ngoạn thiên nhiên, cùng lắng nghe những khúc hát ả đào một thú vui mà chúng ta đến ngày xưa một nhà nho rất là ưa chuộng. Một thú vui tiếp theo đó là kỷ niệm mà cả Nguyễn
Khuyến và Dương Khuê:

“Cũng có lúc rượu ngon cùng nhắp,
Chén quỳnh tương ăm ắp bầu xuân”.

“ Quỳnh tương” có nghĩa là chén rượu ngon, từ “nhấp” có nghĩa là họ cùng thưởng thức những
chén rượu ngon để bàn đàm đạo thơ ca. “nhấp” ở đây là gợi chúng ta liên tưởng tới những cái chén  rượu nhỏ mà những nhà nho ngày xưa vừa nhấm nhám vừa thưởng thức vừa đàm đạo chuyện đời

“Có khi bàn soạn câu văn
Biết bao đông bích, điển phần trước sau”.

“đông bích” có nghĩa là tường ở phía đông là nơi  để sách “điển phần” có nghĩa là những cuốn sách kinh điển mà những bậc nhà Nho rất là nên đọc. Như vậy cả Nguyễn Khuyến và Dương Khuê vừa cùng uống rượu vừa cùng đàm đạo chuyện đời, cùng đọc sách, cùng nghiên cứu sách vở thì đấy chính là những kỷ niệm mà Nguyễn Khuyến có lẽ đã không bao giờ quên, nó gắn liền với niềm vui, những cái thú vui của những bậc nhà nho ngày xưa. Tuy nhiên trong những cái chuỗi kỷ niệm mà Nguyễn Khuyến nhớ tới còn có những đoạn mà chúng ta đi nó trùng xuống mang cả 1 cái nỗi buồn về thời thế về cuộc đời ở đây “Buổi dương cửu cùng nhau hoạn nạn,  Phận đẩu thăng chẳng dám tham trời;” “dương cửu” có nghĩa là 1 cái từ ở trong kinh dịch để chỉ cái cuộc sống khó khăn còn từ “đẩu thăng” là 1 dụng cụ để đo thóc gạo. Chúng ta hình dung ngày xưa khi mà người làm quan thì thường nhận lương là họ nhận bằng thóc bằng gạo cho nên phận “đẩu thăng” đó là để chỉ phận làm quan. Như vậy 2 câu thơ này chúng ta thấy cái bóng dáng thời đại ở trong đó đó là “buổi dương cửu” là buổi khó khăn đặt vào cái bối cảnh thời đại ngày ấy bấy giờ chúng ta thấy có thể là đối với nhà thơ Nguyễn Khuyến khi mà thực dân Pháp sang xâm lược thì đó chính là cái quãng đời mà khó khăn gian khổ đối với nhà thơ. Chính vì thế mà chúng ta thấy Nguyễn Khuyến chỉ làm quan có 10 năm thôi sau đó thì ông lui về ở ẩn. Có lẽ là vì những cái sự bất bình cũng như là cái sự bất lực của bản thân trước
thời cuộc mà ông không làm gì được cho nên đến mãi sau này đến nỗi buồn về cuộc đời, về đất nước, về sự bất lực của bản thân vẫn bàng bạc trong những trang thơ và những suy nghĩ của nhà  thơ Nguyễn Khuyến mãi về sau:

“Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi, thôi thế thì thôi mới là!

Câu thơ giống như một tiếng thở dài vậy, đó là thở dài vì cái tuổi già của bản thân không cưỡng
lại được cái quy luật của tạo hóa đặc biệt chữ “thôi” được lặp lại đến 3 lần “biết thôi thôi thế thì
thôi mới là” chữ thôi ở đây thể hiện sự bất lực của  con người, sự buông xuôi của con người trước thời cuộc mà bản thân mình chỉ là những cái con người nhỏ bé và bất lực không làm gì để thay đổi được vận mệnh. Như vậy chúng ta thấy rằng khi mà nhà thơ Nguyễn Khuyến nhắc về những kỷ niệm giữa mình với Dương Khuê có cả những kỷ niệm vui, có những thú vui cả 2 người cùng trải qua và có cả những đoạn trùng xuống, buồn thể hiện những cái tâm sự thời thế mà nhà thơ gửi gắm ở trong những câu thơ này. Thể hiện được tình bạn keo sơn gắn bó hòa trong nỗi đau đớn xót xa nghẹn ngào của tác giả khi nhớ về những kỷ niệm giữa mình và bạn. Tất cả giống như 1 thước phim quay chậm quay chậm nó sống dậy, thồn thức trong lòng của nhà thơ Nguyễn Khuyến để dồi đến đoạn thơ thứ 3 chúng ta thấy tác giả quay trở lại thực tế để nói về nỗi đau đớn khi không còn bạn nữa. Ở phần thứ 3 tác giả quay trở lại với hiện thực và trở về với nỗi đau đớn khi không còn bạn nữa và nỗi đau này đã được tác giả thể hiện qua những từ nào? Đó là những từ chúng ta chú ý: 1 là “chân tay rụng rời” có nghĩa là từ nỗi đau về tâm hồn đã chuyển sang nỗi đau về thể chất và khi đến mất bạn nhà thơ Nguyễn Khuyến Dường Như đã mất đi rất nhiều thứ chỉ còn lại sự hụt lưu ý “ rượu ngon không có bạn hiền không mua không phải...mua”. Câu thơ này có nghĩa là khi không còn bạn hiền nữa thì rượu ngon cũng để làm gì. Đến câu thơ tiếp theo, câu thơ “ Nghĩ đắn đo không viết” nhà thơ không viết thơ là bởi vì “biết đưa ai ai biết mà đưa” liệu là có ai để cùng thưởng rượu, để cùng ngâm thơ đàm đạo với mình nữa hay không. Đặc biệt hai câu thơ 

“Giường kia treo những hững hờ,
Đàn kia gẩy cũng ngẩn ngơ tiếng đàn”.

Ở đây liên quan tới 2 điển tích Trần Phồn và Tử Trĩ đây là 2 người bạn tri âm tri kỷ sống ở thời Hậu Hán Trần Phồn đã đóng riêng 1 chiếc giường dành cho Tử Trĩ đến chơi và khi mà Tử Trĩ về thì ông lại treo cái giường đấy lên.

Cũng như câu chuyện Bá Nha và Tử Kỳ, Bá Nha và Tử Kỳ là 2 người bạn thân sống ở thời Xuân Thu ở Trung Quốc Bá Nha thủ đánh đàn rất giỏi còn Tử Kỳ thì có thể nghe và hiểu được cái tâm can của Bá Nha gửi gắm ở trong tiếng đàn. Vì vậy khi Tử Kỳ mất thì Bá Nha đã đập vỡ cây đàn bởi vì nghĩ rằng không còn ai có thể hiểu và nghe để cảm nhận được tiếng đàn mà mình gửi gắm nữa. Chúng ta có cái cụm từ gọi là cụm từ “tri âm tri kỷ” cũng vì điển tích này mà ra. “Tri âm tri kỷ” có nghĩa là nghe hiểu được âm thanh giống như hiểu chính bản thân mình vậy. Vậy thì ở đây đối với nhà thơ Nguyễn Khuyến khi Dương Khuê mất đi dường như mình đã mất đi cả tâm hồn, những thú vui như là uống rượu, ngâm thơ cũng không còn nữa. Và mất đi cả cái người tri âm tri kỷ có thể thấu hiểu lòng mình.

Đặc biệt ở 4 câu thơ cuối: Nếu như ở đoạn trên đó là nỗi đau đớn khi không còn bạn thì đến ngay đoạn này chúng ta thấy tác giả thể hiện cái giọng điệu trầm xuống, lắng xuống giống như tác giả chấp nhận sự thật không thể nào thay đổi được. “Bác chẳng ở dẫu van chẳng ở, Tôi tuy thương, lấy nhớ làm thương” ở đây tác giả đã sử dụng điệp ngữ “chẳng” và “thương” khiến cho giọng thơ trùng xuống để nhấn mạnh nỗi buồn thê thiết và đằng sau đó là sự chấp nhận 1 sự thật không thể nào thay đổi. Ở 2 câu thơ cuốn tác giả sử dụng biện pháp so sánh Tuổi già hạt lệ như sương, Hơi đâu ép lấy hai hàng chứa chan! “hạt lệ “ ở đây chỉ giọt nước mắt được tác giả so sánh như xưa bởi vì ở cái tuổi gần đất xa trời này nước mắt của tôi không còn nhiều nữa và cũng không còn những giọt nước mắt chứa chan để thể hiện được nỗi đau của tôi với bạn. Từ “sương” ở đây nó thể hiện hai ý một là cái giọt nước mắt nó không còn nhiều và thứ hai nó cũng thể hiện được sự trong sáng của tình bạn khiến câu thơ lấp lánh giọt lệ đầy trong sáng mà nhà thơ Nguyễn Khuyến dành cho người bạn của mình. Đoạn thơ này chúng ta thấy tác giả thể hiện một giọng thơ trầm buồn và dường như cái nỗi đau đã chảy ngược vào trong nó không thể hiện ra bằng những giọt nước mắt vỡ òa mà thay vào đó là nỗi ngậm ngùi xót xa thương cảm với sự ra đi mãi mãi của người bạn tri kỷ, tri âm.

Thành công của bài thơ phải kể đến thể thơ song thất lục bát, thể thơ dân tộc cực kì phù hợp khi diễn tả tâm trạng, nỗi đau đớn xót xa. Điệp ngữ, câu hỏi tu từ, so sánh, điển cố điển tích. Giọng thơ tha thiết, thâm trầm; ngôn ngữ thơ bình dị sâu lắng để hòa quyện phối hợp cùng diễn tả nỗi đau đớn khi bạn mất. Trong thơ Nguyễn Khuyến, cùng viết về đề tài tình bạn còn có bài thơ “Bạn đến chơi nhà". Điểm giống nhau của hai bài thơ này là đều viết về đề tài tình bạn. Tuy nhiên, “Bạn đến chơi nhà" là niềm vui, nụ cười hóm hỉnh khi chào đón người bạn tới thăm mình. Còn “Khóc Dương Khuê": nhà thơ thể hiện nỗi đau đớn, xót xa, nghẹn ngào khi nghe tin
bạn mất. Cùng là tình bạn nhưng mỗi một bài thơ lại có 1 sắc thái khác nhau nhưng cả 2 bài thơ đều   thể hiện được sự trân trọng tình bạn của nhà thơ Nguyễn Khuyến vì lẽ đó mà chúng ta nói rằng Nguyễn Khuyến không chỉ là 1 nhà thơ quê hương là cảnh Việt Nam mà Nguyễn Khuyến còn là 1 nhà thơ của tình bạn và tâm hồn ông được nuôi dưỡng bởi tình bạn.

Kho tàng thơ ca Việt Nam giàu có với rất nhiều bài thơ hay thể hiện tình cảm bạn bè đẹp đẽ, chân thành, “Khóc Dương Khuê" của Nguyễn Khuyến là một trong những tác phẩm tiêu biểu. Với thể thơ song thất lục bát, giọng điệu tha thiết, ngôn ngữ bình dị, sâu lắng, bài thơ cho thấy một tình bạn son   sắt, từ đó giúp bạn đọc cảm nhận tấm lòng cao đẹp của Nguyễn Khuyến dành cho Dương Khuê. Bài thơ giúp chúng ta hiểu và trân trọng hơn tình bạn mà chúng ta đang có bởi vì tình bạn chính là ánh mặt trời sưởi ấm trái tim chúng ta.

Bài tham khảo Mẫu 7

Tự bao đời, tình bạn đã trở thành một đề tài quen thuộc của văn học nghệ thuật nói chung và của thi ca nói riêng. Lịch sử thơ Việt từ xưa đến nay có không ít những tình bạn đẹp, in dấu vào nhiều tác phẩm. Ta bắt gặp những “tiếng khóc” nghẹn ngào khi người bạn của mình phải rời xa trần thế trong “Viếng bạn” của Hoàng Lộc hay “Diệu ơi Diệu đã về yên tịnh” của Huy Cận. Nhưng có lẽ, người đọc sẽ mãi ấn tượng và nhớ đến những vần thơ lay động lòng người trong “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến. Bài thơ được sáng tác vào năm 1882, khi người bạn Dương Khuê qua đời, thể hiện nỗi tiếc thương vô hạn và niềm xót xa tột cùng của tác giả trước sự ra đi của người bạn tri kỷ.

Nguyễn Khuyến và Dương Khuê là hai người bạn tri kỉ, họ đỗ tiến sĩ và làm quan dưới triều Nguyễn. Tình bạn đó được xây dựng trên cơ sở sự tín nhiệm, sự tương trợ và chia sẻ những niềm đam mê, ước mơ trong cuộc sống. Cái chết đột ngột của Dương Khuê khiến Nguyễn Khuyến rơi vào sự đau buồn không lối thoát. Ông nhớ lại những kỷ niệm đẹp của hai người, từ những cuộc đàm đạo thân mật đến những chuyến đi chinh phục những ngọn núi hiểm trở. Trong lòng Nguyễn Khuyến, Dương Khuê vẫn là một phần tâm hồn của ông. Có thể xem đây cũng là một bài văn tế được viết bằng thể thơ song thất lục bát, giọng thơ réo rắt đẫm lệ.

Mở đầu bài thơ là tiếng nấc nghẹn ngào: “Bác Dương thôi đã thôi rồi”. Câu thơ ngắn gọn nhưng chứa đựng bao niềm xót xa, thương tiếc trước sự ra đi đột ngột của người bạn tri kỷ. Nỗi đau ấy càng được tô đậm thêm qua hình ảnh “nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta”. Từ “man mác” bản thân nó đã gợi nên một nỗi buồn mênh mông. Khi kết hợp với cặp từ “ngậm ngùi” lại làm cho lời thơ nghe càng thêm tâm trạng. Không riêng gì nỗi đau mất đi một người tri kỉ mà sâu xa hơn còn là tiếng lòng của nhà thơ đối với đất nước. Hai chữ “nước mây” chỉ hai sự vật cách xa. Nước chảy, mây trôi, xa nhau vời vợi, nghìn trùng cách trở, có mấy khi gặp nhau. Song, lòng nước chảy, dù đi đâu về đâu vẫn ôm ấp bóng mây trôi.Khung cảnh thiên nhiên ảm đạm, u buồn như hòa quyện với tâm trạng của thi sĩ, thể hiện sự bàng hoàng, đau đớn trước tin bạn qua đời.

Tình bạn gắn bó, keo sơn của hai người được hiện lên qua những dòng hồi tưởng của Nguyễn Khuyến:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,

Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau.

Kính yêu từ trước đến sau,

Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời.”

Từ thuở “đăng khoa ngày trước”, hai người đã cùng nhau “sớm hôm”, “kính yêu”, chia sẻ mọi buồn vui trong cuộc sống. Đây là câu thơ nghiêm trang nhất của bài thơ. Một tình bạn đẹp và cao quý thì chẳng những biết “yêu” mà còn phải biết “kính”. Người đời, trong tình bạn thường biết “yêu” mà ít biết “kính” (kính người trên thì dễ, kính người ngang thì khó). Bạn nhắm mắt rồi mà nói được “kính yêu từ trước đến sau” thì tình bạn ấy thật là toàn vẹn như một viên ngọc không tì vết. 

Nhà thơ hồi tưởng lại những kỉ niệm một thời gắn bó của nhà thơ và bạn: cùng đi thi, cùng làm quan, cùng làm thơ – uống rượu và cùng chia sẻ buồn vui trong cuộc đời…

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,

Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo,

Có khi từng gác cheo leo,

Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang.”

Điệp từ “cũng có lúc... có khi” cho ta thấy kỉ niệm hiện về dồn dập, sống động chân thực, khó phai mờ. Họ đã từng cùng trải qua những giờ phút thú vị, chứng tỏ họ là những người bạn ý hợp tâm đầu, có tâm hồn biết thưởng thức và chia sẻ những niềm vui thanh cao của kẻ tao nhân mặc khách. Nhắc lại những kỉ niệm đó, tâm hồn nhà thơ như còn rung cảm vì tiếng suối “róc rách lưng đèo” nơi “dặm khách” xa xôi. Nhà thơ như cùng đang sống lại với những cảm giác thích thú “nơi từng gác cheo leo”, lắng nghe tiếng đàn, tiếng hát của các đào nương. Những kỉ niệm ấy được nhắc lại theo dòng thời gian từ xa đến gần; giọng thơ trầm đều thể hiện tình cảm giữa nhà thơ với bạn càng chồng chất

Bài tham khảo Mẫu 8

Trong nền văn học trung đại Việt Nam, Nguyễn Khuyến là nhà thơ lớn của dân tộc, nổi tiếng với những sáng tác mang đậm chất trữ tình và chiều sâu nhân cách. Nếu thơ ông thường được biết đến qua những bức tranh làng quê thanh bình, gần gũi thì Khóc Dương Khuê lại là một trong những bài thơ cảm động nhất viết về tình bạn. Không chỉ là tiếng khóc thương dành cho người bạn tri âm tri kỉ vừa qua đời, bài thơ còn là lời bộc lộ chân thành của một tâm hồn nặng nghĩa tình, qua đó làm nổi bật vẻ đẹp của tình bạn sâu sắc, thủy chung trong văn học Việt Nam.

Mở đầu bài thơ là tiếng gọi nghẹn ngào như một tiếng nấc bật ra từ đáy lòng:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Cụm từ “thôi đã thôi rồi” là cách nói giảm nói tránh quen thuộc trong văn học xưa để chỉ cái chết, nhưng khi đặt trong hoàn cảnh này lại gợi cảm giác bàng hoàng, đau xót đến nghẹn lời. Từ “thôi” được lặp lại hai lần khiến câu thơ như tiếng nấc đứt quãng, diễn tả sự thật đau lòng mà nhà thơ vẫn chưa thể chấp nhận. Trước sự ra đi của bạn, cả không gian như nhuốm màu tang tóc: “nước mây man mác” không chỉ là cảnh vật thiên nhiên mà còn là cảnh lòng, là nỗi buồn lan rộng, mênh mang, vô tận trong tâm hồn người ở lại.

Từ nỗi đau hiện tại, nhà thơ hồi tưởng về những kỉ niệm đẹp của tình bạn tri âm tri kỉ:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;
Kính yêu từ trước đến sau,
Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời.”

Những câu thơ gợi lại quãng thời gian dài gắn bó giữa hai người bạn. Họ không chỉ cùng đỗ đạt, cùng làm quan mà còn gắn bó từ thuở thanh xuân đến lúc về già. Cụm từ “sớm hôm cùng nhau” cho thấy sự thân thiết trong sinh hoạt và đời sống tinh thần. Đặc biệt, Nguyễn Khuyến xem tình bạn ấy như “duyên trời” – một sự gặp gỡ hiếm có, quý giá mà đời người khó có được. Qua đó, người đọc cảm nhận được đây không phải tình bạn xã giao thông thường mà là mối tri giao sâu nặng, được xây dựng trên nền tảng của sự thấu hiểu và kính trọng.

Tình bạn ấy còn hiện lên qua những kỉ niệm đời thường giản dị nhưng đậm nghĩa:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;
Có khi từng gác cheo leo,
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang.”

Những kỉ niệm cùng nhau đi chơi, nghe hát, thưởng ngoạn cảnh đẹp được nhắc lại bằng giọng điệu hoài niệm tha thiết. Đó là những thú vui thanh nhã của tầng lớp nho sĩ xưa, đồng thời cho thấy sự đồng điệu về tâm hồn và sở thích giữa hai người bạn. Điều đáng quý là Nguyễn Khuyến không nhớ đến những điều lớn lao mà nhớ từng khoảnh khắc bình dị – bởi chính những điều giản đơn ấy mới là chất liệu thật sự của tình bạn sâu sắc.

Tuy nhiên, càng nhớ kỉ niệm đẹp bao nhiêu, nhà thơ càng đau đớn trước thực tại chia ly bấy nhiêu:

“Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi thôi thế thì thôi mới là!”

Câu thơ vừa như lời than, vừa như sự bất lực trước quy luật nghiệt ngã của thời gian. Cả hai đều đã già, nên cái chết là điều khó tránh khỏi, nhưng dù hiểu quy luật ấy, Nguyễn Khuyến vẫn không thể nguôi ngoai đau đớn. Cách lặp từ “thôi” thêm một lần nữa khiến câu thơ ngân lên như tiếng nấc kéo dài, cho thấy sự đau xót vẫn không thể kìm nén.

Đặc biệt xúc động là khi nhà thơ nhận ra khoảng trống lớn lao mà sự ra đi của bạn để lại:

“Muốn đi lại tuổi già thêm nhác,
Trước ba năm gặp bác một lần;
Cầm tay hỏi hết xa gần,
Mừng rằng bác vẫn tinh thần chưa can.”

Từng cử chỉ, từng lời hỏi han giản dị nay trở thành kỉ niệm quý giá không thể tìm lại. Sự ra đi của Dương Khuê khiến Nguyễn Khuyến cảm thấy cô đơn, trống vắng, như mất đi người duy nhất có thể sẻ chia tâm sự. Đỉnh điểm của nỗi đau là hai câu kết nổi tiếng:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Câu thơ tưởng như nói chuyện rượu nhưng thực chất là nói về nỗi cô đơn tận cùng. Rượu dù ngon đến đâu cũng vô nghĩa khi không còn bạn tri âm để cùng nâng chén. Từ chối mua rượu không phải vì không có tiền, mà vì không còn người để uống cùng. Đây là cách diễn đạt kín đáo nhưng thấm thía, cho thấy mất mát lớn nhất không phải là cái chết của bạn, mà là sự trống vắng không gì thay thế nổi trong đời sống tinh thần người ở lại.

Về nghệ thuật, bài thơ thành công nhờ giọng điệu chân thành, tha thiết; ngôn ngữ mộc mạc mà giàu cảm xúc; kết cấu theo mạch hồi tưởng tự nhiên; sử dụng linh hoạt các biện pháp điệp từ, nói giảm, đối lập để tăng sức biểu cảm. Đặc biệt, cảm xúc trong bài thơ hoàn toàn tự nhiên, không gò ép, khiến tiếng khóc thương trở nên chân thực và cảm động.

Khóc Dương Khuê không chỉ là bài thơ khóc bạn hay nhất trong văn học trung đại Việt Nam mà còn là khúc ca bất hủ về tình bạn tri âm tri kỉ. Qua bài thơ, Nguyễn Khuyến đã cho người đọc cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của một tình bạn chân thành, thủy chung, son sắt – thứ tình cảm thiêng liêng luôn có giá trị trong mọi thời đại. Đọc bài thơ, ta không chỉ xúc động trước nỗi đau mất bạn của Nguyễn Khuyến mà còn thêm trân trọng những mối tri giao chân thật trong cuộc đời mỗi con người.

Bài tham khảo Mẫu 9

Trong đời người, có những mối quan hệ đến rồi đi như một cuộc gặp gỡ thoáng qua, nhưng cũng có những tình cảm bền chặt đến mức khi mất đi để lại khoảng trống không gì bù đắp nổi. Tình bạn tri âm tri kỉ là một thứ tình cảm như thế. Bài thơ Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến không chỉ là lời ai điếu dành cho người bạn thân đã khuất, mà còn là tiếng lòng đau đớn của một tâm hồn mất đi người thấu hiểu mình nhất. Qua dòng cảm xúc chân thành, bài thơ đã khắc họa vẻ đẹp sâu sắc của tình bạn cao quý, đồng thời cho thấy nhân cách trọng tình trọng nghĩa của nhà thơ Nguyễn Khuyến.

Ngay từ nhan đề, tác phẩm đã xác định rõ cảm hứng chủ đạo: tiếng khóc thương dành cho người bạn quá cố. Nhưng điều làm nên giá trị đặc biệt của bài thơ chính là Nguyễn Khuyến không khóc bằng những lời bi thương sáo mòn mà bằng tiếng lòng chân thật, mộc mạc. Mở đầu bài thơ là tiếng nấc nghẹn ngào:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Câu thơ đầu như một tiếng kêu bật ra từ nỗi đau không thể kìm nén. Điệp từ “thôi” lặp lại liên tiếp gợi cảm giác bàng hoàng, hụt hẫng, như thể tác giả vẫn chưa thể tin vào sự thật rằng bạn mình đã ra đi mãi mãi. Cách nói giảm “thôi rồi” vốn quen thuộc trong văn chương cổ càng khiến cái chết trở nên đau xót mà vẫn giữ được sự trang trọng. Sang câu thơ thứ hai, nỗi buồn ấy lan ra cả không gian: “nước mây man mác” không chỉ là cảnh thiên nhiên mà còn là sự ngoại hiện của tâm trạng. Cảnh và tình hòa quyện, khiến nỗi đau của con người trở nên mênh mang, vô hạn.

Sau phút bàng hoàng đau đớn, Nguyễn Khuyến hồi tưởng về những năm tháng gắn bó với bạn:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau;
Kính yêu từ trước đến sau,
Trong khi gặp gỡ khác đâu duyên trời.”

Những câu thơ gợi lại quãng đời dài gắn bó của hai người bạn từ thuở thanh niên đến lúc tuổi già. Họ không chỉ cùng đỗ đạt, cùng bước vào chốn quan trường mà còn đồng hành trong suốt hành trình cuộc đời. Cụm từ “sớm hôm cùng nhau” cho thấy sự thân thiết gần gũi trong cuộc sống thường ngày. Tình bạn ấy không đơn thuần là giao tình xã hội mà là mối tri âm được Nguyễn Khuyến xem như “duyên trời” – một sự gặp gỡ hiếm hoi, quý giá mà đời người khó có được. Qua đó, người đọc cảm nhận được sự thiêng liêng của mối quan hệ giữa hai tâm hồn đồng điệu.

Không chỉ nhắc đến quãng đời dài gắn bó, nhà thơ còn hồi tưởng những kỉ niệm cụ thể, bình dị mà sâu sắc:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo;
Có khi từng gác cheo leo,
Thú vui con hát lựa chiều cầm xoang.”

Những kỉ niệm ấy không phải chiến công hiển hách hay sự kiện lớn lao, mà chỉ là những phút giây đời thường bên nhau: cùng đi chơi, cùng nghe hát, cùng thưởng ngoạn thiên nhiên. Chính sự giản dị ấy lại làm nên giá trị của tình bạn chân thành – bởi điều đáng quý nhất không nằm ở những sự kiện trọng đại mà ở những khoảnh khắc nhỏ bé nhưng đầy gắn bó. Qua hồi tưởng của Nguyễn Khuyến, người đọc thấy hiện lên một tình bạn không chỉ thân thiết mà còn hòa hợp về tâm hồn, sở thích, chí hướng.

Tuy nhiên, càng nhớ kỉ niệm đẹp bao nhiêu, nhà thơ càng đau đớn trước hiện thực chia ly bấy nhiêu. Nỗi đau ấy hiện lên qua những lời thơ đầy chua xót:

“Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi thôi thế thì thôi mới là!”

Câu thơ mang vẻ như lời tự nhủ chấp nhận quy luật sinh tử, nhưng ẩn sau đó là nỗi đau bất lực. Nguyễn Khuyến hiểu rằng ở tuổi xế chiều, sinh ly tử biệt là điều khó tránh khỏi. Nhưng hiểu là một chuyện, chấp nhận lại là chuyện khác. Điệp từ “thôi” lặp lại như tiếng nấc nghẹn ngào, diễn tả sự đau đớn đến không nói nên lời.

Sự ra đi của Dương Khuê còn khiến Nguyễn Khuyến cảm nhận sâu sắc nỗi cô đơn của người ở lại:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Đây là hai câu thơ nổi tiếng nhất bài và cũng là điểm lắng sâu nhất của cảm xúc. “Rượu ngon” vốn là biểu tượng cho niềm vui, cho cuộc sống tao nhã của người xưa, nhưng nay trở nên vô nghĩa khi thiếu “bạn hiền”. Câu thơ không chỉ nói về việc uống rượu mà còn nói về khoảng trống tinh thần không gì thay thế được khi mất đi tri kỉ. Điệp cấu trúc phủ định “không… không…” tạo giọng điệu như lời tự giãi bày, vừa tự nhiên vừa thấm thía, khiến nỗi cô đơn hiện lên chân thực đến xót xa.

Thành công của bài thơ còn nằm ở nghệ thuật biểu đạt cảm xúc rất tự nhiên. Bài thơ không đi theo lối văn tế trang trọng, khuôn phép mà là tiếng khóc thật của trái tim. Kết cấu hồi tưởng – hiện tại – nhận thức mất mát giúp cảm xúc phát triển logic và chân thực. Ngôn ngữ mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói thường ngày nhưng chứa đựng sức lay động lớn.

Có thể nói, Khóc Dương Khuê là một trong những bài thơ viết về tình bạn cảm động nhất của văn học Việt Nam. Qua tiếng khóc thương bạn của Nguyễn Khuyến, người đọc không chỉ cảm nhận được nỗi đau mất mát sâu sắc mà còn thấy sáng lên vẻ đẹp của tình bạn tri âm tri kỉ – một tình cảm thiêng liêng, bền vững, vượt lên trên mọi giá trị vật chất của đời sống.

Bài tham khảo Mẫu 10

Trong văn học Việt Nam, không thiếu những tác phẩm viết về tình bạn, nhưng hiếm có bài thơ nào chạm đến trái tim người đọc sâu sắc như Khóc Dương Khuê của Nguyễn Khuyến. Bài thơ không chỉ đơn thuần là lời tiễn biệt người bạn quá cố mà còn là bản ghi chân thực về nỗi đau của con người khi mất đi tri âm tri kỉ. Qua dòng cảm xúc nghẹn ngào mà chân thành, Nguyễn Khuyến đã khắc họa một tình bạn đẹp hiếm có, đồng thời thể hiện chiều sâu tâm hồn và nhân cách đáng quý của chính mình.

Mở đầu bài thơ là lời báo tin dữ đầy xót xa:

“Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.”

Không cần những lời bi lụy dài dòng, chỉ bằng một câu thơ ngắn, Nguyễn Khuyến đã truyền tải trọn vẹn cảm giác đau đớn, bàng hoàng khi hay tin bạn mất. Điệp từ “thôi” vang lên như tiếng nấc nghẹn ngào. Cách nói giảm “thôi rồi” vừa thể hiện sự trang trọng vừa làm tăng nỗi xót xa. Hình ảnh “nước mây man mác” mở ra không gian buồn rộng lớn, như thể cả đất trời cũng nhuốm màu tang tóc trước nỗi đau của con người.

Từ hiện tại đau thương, tác giả trở về với quá khứ của những ngày tháng gắn bó:

“Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…”

Tình bạn giữa Nguyễn Khuyến và Dương Khuê được xây dựng trên nền tảng của sự đồng hành lâu dài. Họ cùng nhau trưởng thành, cùng trải qua bao thăng trầm của cuộc đời. Không phải sự quen biết ngắn ngủi mà là cả một hành trình nhiều thập kỉ. Bởi thế, sự mất mát hôm nay không chỉ là mất một người bạn mà là mất đi một phần ký ức, một phần cuộc đời mình.

Những kỉ niệm bên nhau hiện lên cụ thể, sống động:

“Cũng có lúc chơi nơi dặm khách,
Tiếng suối nghe róc rách lưng đèo…”

Đó là những cuộc du ngoạn, những buổi thưởng ngoạn nghệ thuật, những phút giây thanh nhã của hai tâm hồn đồng điệu. Tình bạn ở đây không chỉ là sự gắn bó trong đời sống mà còn là sự hòa hợp về tinh thần, về sở thích, về nhân sinh quan.

Nhưng càng nhớ quá khứ, tác giả càng thấm thía hiện thực đau lòng:

“Bác già, tôi cũng già rồi,
Biết thôi thôi thế thì thôi mới là!”

Câu thơ là tiếng thở dài chua xót của con người trước quy luật nghiệt ngã của thời gian. Dẫu biết sinh tử là lẽ thường, nhưng nỗi đau mất bạn vẫn không thể nguôi ngoai.

Đỉnh điểm cảm xúc là khi tác giả nhận ra khoảng trống không gì lấp đầy:

“Rượu ngon không có bạn hiền,
Không mua không phải không tiền không mua.”

Hai câu thơ giản dị mà thấm thía vô cùng. Rượu ngon nhưng không còn người tri âm để sẻ chia, nên mọi thú vui đều trở nên vô nghĩa. Câu thơ là biểu hiện sâu sắc nhất của nỗi cô đơn sau mất mát.

Với ngôn ngữ giản dị, giọng thơ chân thành và cảm xúc tự nhiên, Khóc Dương Khuê đã trở thành khúc ca bất hủ về tình bạn trong văn học Việt Nam. Qua bài thơ, Nguyễn Khuyến không chỉ khóc bạn mà còn khẳng định giá trị thiêng liêng của tình tri kỉ – thứ tình cảm hiếm hoi và đáng trân trọng trong cuộc đời con người.