Viết một bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Thuật hứng (bài số 24), Nguyễn TrãiI. Mở bài - Giới thiệu tác giả: Nguyễn Trãi – nhà chính trị thiên tài, nhà văn, nhà thơ vĩ đại của dân tộc, một "tấm lòng ưu ái vì giang san xã tắc". Quảng cáo
Lựa chọn câu để xem lời giải nhanh hơn
Dàn ý I. Mở bài - Giới thiệu tác giả: Nguyễn Trãi – nhà chính trị thiên tài, nhà văn, nhà thơ vĩ đại của dân tộc, một "tấm lòng ưu ái vì giang san xã tắc". - Giới thiệu tác phẩm: Bài thơ số 24 trong chùm thơ Thuật hứng (Quốc âm thi tập) – bức tranh sinh động về vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách thanh cao và lối sống hòa hợp với thiên nhiên của Ức Trai trong những năm tháng ẩn dật ở Côn Sơn. - Nêu vấn đề: Phân tích, đánh giá sâu sắc giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ. II. Thân bài 1. Khái quát chung - Hoàn cảnh sáng tác: Viết trong giai đoạn nhà thơ cáo quan về ở ẩn tại quê nhà (Côn Sơn), khi chán ghét chốn quan trường nhiễu nhương, danh lợi. - Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật có đan xen câu lục ngôn (thơ Nôm đường luật), thể hiện sự sáng tạo độc đáo của Nguyễn Trãi. 2. Phân tích nội dung - Hai câu đề (Cảnh ngộ và thái độ sống): + “Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen” + Sự lựa chọn dứt khoát: Rũ bỏ danh lợi chốn triều đình để tìm về với cuộc sống nhàn tản. + Thái độ thản nhiên, tự tại trước mọi lời khen chê, phán xét của thói đời ("lành dữ âu chi"). - Hai câu thực (Vẻ đẹp của lao động và cuộc sống điền viên): + “Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen” + Các động từ mạnh kết hợp danh từ gần gũi: vớt, cấy, phát, ương. + Cuộc sống lao động bình dị, hòa mình vào thiên nhiên, đậm chất nông phu nhưng rất đỗi thanh thản, tự chủ. - Hai câu luận (Tâm hồn giàu có và sự giao cảm với vũ trụ): + “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then” + Nghệ thuật phóng đại, ẩn dụ độc đáo: "Kho" chứa gió trăng, "thuyền" chở mây khói. + Thiên nhiên không chỉ là cảnh vật mà trở thành tài sản tinh thần vô giá, một "kho báu" vô tận nuôi dưỡng tâm hồn thi nhân. - Hai câu kết (Tấm lòng trung hiếu và nhân cách kiên định): + “Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” + Lời khẳng định đinh đóng cột về tấm lòng son sắt: Luôn giữ trọn chữ trung với vua, chữ hiếu với cha mẹ. - Sử dụng thành ngữ dân gian (mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen): Khẳng định nhân cách thanh cao, kiên cường, bất biến trước mọi thử thách và biến đổi của cuộc đời. 3. Đánh giá nghệ thuật - Ngôn ngữ: Thơ Nôm bình dị, thuần Việt, kết hợp khéo léo với các điển tích, thành ngữ dân gian. - Thể thơ: Sự kết hợp nhịp nhàng giữa thể thất ngôn bát cú và câu thơ lục ngôn (câu 1 và câu 8), tạo nhịp điệu thâm trầm, khoáng đạt. - Biện pháp tu từ: Phóng đại, đối lập, đảo ngữ, sử dụng hình ảnh mang tính biểu tượng cao (gió trăng, mây khói, sen muống). III. Kết bài - Khẳng định lại giá trị: Bài thơ là bức chân dung tự họa tuyệt đẹp về nhân cách Nguyễn Trãi: vừa là một người trí thức ẩn dật thanh cao, vừa là một con người nặng lòng với nghĩa vụ làm người, với đạo lý truyền thống. - Ý nghĩa thời đại: Qua tác phẩm, ta thêm kính trọng một tâm hồn "thanh cao mà gần gũi", đồng thời thấy được sức sống trường tồn của thơ ca tiếng Việt thế kỷ XV. Bài siêu ngắn Mẫu 1 Nguyễn Trãi là một trong những nhân vật vĩ đại của lịch sử và văn học dân tộc. Cuộc đời ông là sự kết hợp hài hòa giữa lý tưởng anh hùng cứu nước và một tâm hồn nghệ sĩ gắn bó sâu nặng với thiên nhiên. Tiêu biểu cho giai đoạn ở ẩn tại Côn Sơn là bài thơ Thuật hứng (bài số 24), bức chân dung tự họa chân thực về một nhân cách thanh cao, tự tại: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mở đầu bài thơ, Nguyễn Trãi thể hiện rõ quan niệm sống và thái độ dứt khoát trước cuộc đời: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "nhàn" ở đây không phải là sự trốn tránh trách nhiệm, mà là sự lựa chọn khôn ngoan khi đã hoàn thành sứ mệnh với đời, rũ bỏ vòng danh lợi tầm thường. Đối diện với những thói đời "lành dữ" hay những lời khen chê phù phiếm, thi sĩ giữ thái độ bàng quan, thanh thản, xem nhẹ ngoài thân. Từ triết lý sống ấy, nhà thơ hòa mình vào khung cảnh lao động điền viên bình dị qua hai câu thực đầy sinh động: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Các động từ mạnh như vớt, cấy, phát, ương kết hợp nhịp thơ 3/4 khỏe khoắn biến một nhà Nho uyên bác thành một lão nông thực thụ. Không hề có sự gượng gạo, trái lại, ông tìm thấy niềm vui thanh tao trong nhịp sống hòa hợp với tự nhiên, ruộng vườn. Không gian nghệ thuật tiếp tục mở rộng ở hai câu luận với trí tưởng tượng bay bổng và tầm vóc tâm hồn lớn lao: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Thi nhân biến những yếu tố vô hình của thiên nhiên là gió, trăng (phong nguyệt), mây, khói (yên hà) thành tài sản hữu hình, chất đầy "kho" và nặng "thuyền". Thiên nhiên không chỉ nuôi dưỡng thể xác mà còn là bầu bạn tri kỷ, làm giàu có thêm tâm hồn người nghệ sĩ. Khép lại bài thơ là lời khẳng định đanh thép về phẩm chất đạo đức: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Vận dụng thành ngữ dân gian tinh tế, Nguyễn Trãi khẳng định tấm lòng trung hiếu với vua, với nước, với đạo lý làm người là thứ vàng mười không bao giờ thay đổi. Nhân cách ấy kiên định, rắn rỏi trước mọi thử thách khắc nghiệt của thời gian và cuộc đời. Bài thơ Thuật hứng (bài 24) không chỉ thành công về nghệ thuật thơ Nôm Đường luật đan xen câu lục ngôn độc đáo, mà còn lắng đọng giá trị nhân văn sâu sắc. Tác phẩm mãi là biểu tượng đẹp về một nhân cách thanh cao, trong sạch và tấm lòng son sắt vẹn toàn với non sông của Ức Trai. Bài siêu ngắn Mẫu 2 Viết về đề tài ở ẩn và tình yêu thiên nhiên trong thơ trung đại Việt Nam, Nguyễn Trãi luôn có một vị trí vô cùng độc đáo. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) trích từ tập Quốc âm thi tập là minh chứng rõ nét cho vẻ đẹp tâm hồn của một bậc đại trí, đại nhân, đại anh hùng khi tìm về với chốn bình yên quê nhà: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mạch cảm xúc của bài thơ được mở ra bằng ý thức tự chủ sâu sắc của nhà thơ trước chốn quan trường đầy danh lợi và thị phi: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "hợp" (nên, đáng) cho thấy việc về ở ẩn là một quyết định tự giác, hợp lẽ tự nhiên. Đối mặt với dòng đời đảo điên, khen chê thất thường, nhà thơ chọn cách đứng ngoài vòng phán xét để giữ cho tâm hồn luôn được thanh tịnh, tự do. Từ bỏ triều đình, Nguyễn Trãi trở về với cuộc sống lao động chân chất, gần gũi ở thôn quê: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Cặp câu thơ mang đậm chất họa và thực, tái hiện những công việc lao động quen thuộc của người nông dân. Qua đó, ta thấy được sự gắn bó máu thịt, thái độ trân trọng của thi nhân đối với cuộc sống lao động mộc mạc, bình dị mà chan chứa tình yêu đời. Không dừng lại ở lớp cảnh thực, tâm hồn nhà thơ còn giao cảm mạnh mẽ với vũ trụ thông qua những hình ảnh thơ phóng đại đầy lãng mạn: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Gió, trăng, mây, khói vốn là những sản phẩm vô giá của tự nhiên nay được thu vào kho, chở vào thuyền của thi sĩ. Điều đó cho thấy Nguyễn Trãi là một đại gia về tinh thần; ông giàu có bởi biết hòa hợp và tận hưởng vẻ đẹp vô tận của đất trời. Bản lĩnh và nhân cách cao đẹp của tác giả được cô đọng trọn vẹn ở hai câu kết: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Sử dụng hình ảnh ước lệ kết hợp thành ngữ dân gian quen thuộc, nhà thơ khẳng định bản chất kiên định, son sắt của mình. Dù hoàn cảnh có đổi thay, tấm lòng trung hiếu, phẩm chất thanh cao của ông vẫn trường tồn, "mài không mòn, nhuộm không đen". Bằng thể thơ Nôm Đường luật linh hoạt, kết hợp ngôn ngữ vừa trang nhã vừa đậm đà tính dân tộc, bài thơ Thuật hứng 24 đã phác họa thành công bức chân dung tinh thần cao đẹp của Nguyễn Trãi. Tác phẩm là khúc ca thanh tịnh về tình yêu thiên nhiên và lòng trung hiếu với đất nước. Bài siêu ngắn Mẫu 3 Nguyễn Trãi không chỉ là nhà chính trị, quân sự kiệt xuất mà còn là người khai mở nền thơ tiếng Việt với kiệt tác Quốc âm thi tập. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) là một trong những bài thơ hay nhất viết về triết lý sống nhàn và nhân cách thanh bạch, kiên cường của Ức Trai giữa chốn điền viên: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Bài thơ mở đầu bằng thái độ sống đầy bản lĩnh của một bậc hiền triết khi đối diện với danh lợi và cuộc đời: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Khi công danh đã trọn vẹn, việc lui về ở ẩn là một tất yếu để bảo toàn khí tiết. Trước những lời ngợi khen hay chê bai, phán xét của thói đời ("lành dữ"), nhà thơ giữ thái độ dửng dưng, tự tại, không màng danh lợi tầm thường để tâm hồn luôn thanh thản. Cuộc sống ẩn dật của Nguyễn Trãi không hề tẻ nhạt mà vô cùng sinh động, gắn liền với những hoạt động lao động nông nghiệp dung dị: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Những công việc như vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen được miêu tả chân thực, tự nhiên. Qua đó, nhà thơ thể hiện sự hòa hợp tuyệt đối với thiên nhiên, tìm thấy niềm vui trong lao động và sự tĩnh lặng của tâm hồn. Vẻ đẹp của bài thơ còn tỏa sáng ở sự giàu có trong thế giới nội tâm của thi nhân: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Bằng nghệ thuật phóng đại và trí tưởng tượng phong phú, Nguyễn Trãi đã biến thiên nhiên thành tài sản quý giá của riêng mình. Gió trăng, mây khói tràn ngập không gian, ôm ấp lấy con người, biến cuộc sống đạm bạc nơi thôn quê thành một vương quốc tinh thần vô giá. Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ được nâng lên đỉnh cao ở hai câu kết: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Ý thơ khẳng định một cách đanh thép phẩm chất trong sạch, vững vàng. Dù lánh đợt chốn triều đình, tấm lòng trung với nước, hiếu với gia đình và bản lĩnh sắt đá trước mọi thử thách của Nguyễn Trãi vẫn chưa bao giờ mai một. Có thể nói, bài thơ Thuật hứng (bài 24) là bức tranh tuyệt mỹ về lối sống và nhân cách của Nguyễn Trãi. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thể thơ Nôm truyền thống, ngôn ngữ bình dị và tư tưởng sâu sắc đã giúp tác phẩm sống mãi trong lòng độc giả qua bao thế hệ. Bài tham khảo Mẫu 1 Trong lịch sử văn học dân tộc, có những nhà thơ mà mỗi câu chữ không chỉ là tiếng nói của một tâm hồn mà còn là dấu ấn của cả một nhân cách. Nguyễn Trãi là một con người như thế. Ông bước vào văn học với tư cách của một bậc đại nhân, một nhà chính trị giàu lý tưởng, một người suốt đời đau đáu với vận mệnh non sông và cuộc sống của nhân dân. Nhưng bên cạnh một Nguyễn Trãi mạnh mẽ trong “Bình Ngô đại cáo”, còn có một Nguyễn Trãi rất đỗi thanh tao trong những vần thơ viết về thiên nhiên, cuộc sống thôn dã. Thuật hứng là nơi con người ấy được trở về với chính mình. Đặc biệt, bài số 24 đã dựng lên một thế giới tưởng như rất nhàn tản, bình dị, nhưng ẩn sâu dưới vẻ thanh thản ấy lại là một tấm lòng trung hiếu son sắt. Qua bài thơ, Nguyễn Trãi không chỉ nói về cái “nhàn” mà còn cho người đọc thấy một cách sống đẹp: có thể xa danh lợi nhưng không bao giờ xa lý tưởng. Hai câu thơ mở đầu đã đặt nền móng cho toàn bộ tư tưởng của tác phẩm: “Công danh đã được hợp về nhàn, “Công danh” từng là giấc mộng lớn của người quân tử trong xã hội phong kiến. Công danh gắn với khát vọng đem tài năng phụng sự quốc gia, lưu lại tiếng thơm cho hậu thế. Thế nhưng Nguyễn Trãi lại nói “đã được hợp về nhàn”. Chữ “hợp” khiến sự lựa chọn ấy không mang vẻ miễn cưỡng mà giống như một sự thuận theo lẽ đời sau khi đã trải qua đủ những vinh nhục, thăng trầm. Ông tìm về cái nhàn bởi đã nhận ra sự mong manh của danh lợi và sự phức tạp của lòng người. “Lành dữ âu chi” là thái độ không để những lời khen chê của thế gian làm lung lay tâm thế. Người có bản lĩnh không sống chỉ để được người khác ngợi khen; họ sống theo điều mình tin là đúng. Nhưng cái nhàn của Nguyễn Trãi không phải là sự buông xuôi. Nếu thật sự là một tâm hồn muốn lánh đời, có lẽ ông đã không cần đến những câu thơ cuối cùng đầy sức nặng. Cái nhàn ấy trước hết được cụ thể hóa bằng những sinh hoạt đời thường: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Một bức tranh thôn quê mở ra thật giản dị. Không có cung điện nguy nga, không có những cuộc vui quyền quý, chỉ có “ao cạn”, “bèo”, “muống”, “cỏ”, “sen”. Những động tác “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương” khiến cảnh vật không đứng yên mà chuyển động theo nhịp sống lao động. Nguyễn Trãi hòa mình vào cuộc sống tự nhiên, tự tay vun trồng, chăm sóc những gì thuộc về mảnh vườn, ao nước. Cái đẹp ở đây không nằm trong sự xa hoa mà nảy sinh từ chính những điều bình dị nhất. Đằng sau những hình ảnh ấy là một quan niệm sống đáng quý. Con người chỉ thật sự tự do khi không còn để vật chất và danh vọng chi phối tâm hồn. Nguyễn Trãi tìm thấy sự giàu có không phải ở vàng bạc mà ở thiên nhiên: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thiên nhiên trong thơ ông dường như được vật chất hóa thành những kho báu. “Phong nguyệt” trở thành thứ có thể chất đầy kho; “yên hà” – khói sóng mây trời – lại được hình dung như vật nặng đến mức làm cong cả then thuyền. Đây là một cách nói giàu sức tưởng tượng và đậm chất nghệ thuật. Nhà thơ như muốn nói rằng người biết sống hòa hợp với thiên nhiên thì không bao giờ nghèo nàn về tinh thần. Một mái nhà nhỏ cũng có thể đầy ắp gió trăng; một con thuyền đơn sơ cũng có thể chở cả khói mây của đất trời. Thiên nhiên trở thành tài sản tinh thần vô giá, giúp con người tìm thấy sự bình yên sau những dâu bể của cuộc đời. Thế nhưng nếu bài thơ chỉ dừng ở thú vui thanh nhàn thì tư tưởng Nguyễn Trãi sẽ chưa thể hiện hết chiều sâu. Hai câu kết bất ngờ nâng toàn bộ thi phẩm lên một tầng ý nghĩa khác: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, “Bui” nghĩa là “chỉ”, nghĩa là giữa bao điều của thế gian, Nguyễn Trãi chỉ giữ một tấm lòng “trung liễn hiếu”. Đây chính là điểm tựa tinh thần của cả bài thơ. Ông có thể coi nhẹ công danh, không bận tâm trước lời khen chê, có thể vui với bèo, muống, sen, với gió trăng, khói sóng, nhưng tuyệt nhiên không thể buông bỏ chữ “trung”, chữ “hiếu”. Nếu những thứ bên ngoài có thể đổi thay thì phẩm chất bên trong phải được giữ gìn đến cùng. Đặc biệt, câu thơ “Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” sử dụng hình ảnh giàu tính biểu tượng. Một vật dù bị mài giũa vẫn không sứt mẻ, dù bị nhuộm đen vẫn không đổi màu. Đó chính là lời thề về sự thủy chung của một nhân cách. Trải qua những biến động chính trị và những bất công của cuộc đời, Nguyễn Trãi vẫn giữ được tấm lòng son đối với đất nước, nhân dân và những giá trị đạo đức mà ông theo đuổi. Vì thế, cái “nhàn” trong thơ ông không phải là quay lưng với cuộc đời mà là rời xa vòng danh lợi để bảo toàn khí tiết. Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật với kết cấu chặt chẽ, phép đối hài hòa, ngôn ngữ cô đọng mà giàu sức gợi. Đáng quý hơn, Nguyễn Trãi đã đưa vào khuôn khổ thơ Đường luật những hình ảnh rất Việt Nam: ao bèo, rau muống, hoa sen, khói sóng, gió trăng. Sự kết hợp giữa chất cổ điển và hơi thở đời sống đã tạo nên một phong vị riêng. Những hình ảnh bình dị nhưng qua trí tưởng tượng của nhà thơ trở nên giàu ý nghĩa; nghệ thuật phóng đại trong hai câu luận càng làm nổi bật sự phong phú của đời sống tinh thần. Khép lại Thuật hứng (bài 24), người đọc không chỉ bắt gặp một Nguyễn Trãi yêu thiên nhiên, thích cuộc sống thanh nhàn mà còn nhận ra một tâm hồn lớn luôn tự ý thức về phẩm giá của mình. Ông có thể “về nhàn” nhưng không “về quên”; có thể xa công danh nhưng không xa trung hiếu. Chính sự thống nhất giữa một tâm hồn thanh sạch và một lý tưởng bền bỉ đã làm nên vẻ đẹp đặc biệt của bài thơ. Qua bao thế kỉ, lời thơ ấy vẫn nhắc con người hôm nay rằng: giữa những ồn ào của danh lợi, điều đáng giữ nhất không phải là những gì người đời trao tặng, mà là sự trong sáng và kiên định của chính tâm hồn mình. Bài tham khảo Mẫu 2 Có những con người đi qua cuộc đời như một cơn gió, để rồi dấu chân của họ phai mờ theo năm tháng. Nhưng cũng có những con người càng lùi xa khỏi thời gian, bóng dáng càng trở nên rõ nét. Nguyễn Trãi thuộc về những con người như thế. Cuộc đời ông từng nếm trải đủ vinh quang và cay đắng, từng đứng giữa vòng xoáy của công danh, chính trị, từng mang trong mình khát vọng lớn lao về một đất nước thái bình, một cuộc sống yên vui cho nhân dân. Vì thế, khi ông nói đến “nhàn”, đó không phải tiếng nói của một người chưa từng biết đến cuộc đời, mà là sự lựa chọn của một tâm hồn đã đi qua quá nhiều biến động. Thuật hứng (bài 24) là một bức tranh đẹp về cuộc sống thanh nhàn nơi thôn dã, đồng thời là lời tự bạch chân thành về một nhân cách luôn giữ vững lòng trung hiếu giữa những đổi thay của thế sự. Mở đầu bài thơ là một sự lắng xuống: “Công danh đã được hợp về nhàn, Sau những năm tháng gắn bó với việc nước, Nguyễn Trãi dường như đã tìm được một khoảng trời riêng cho tâm hồn. “Công danh” giờ đây không còn là miền hấp dẫn. Ông “hợp về nhàn”, tìm về với cuộc sống giản dị, nơi con người có thể sống chậm lại và lắng nghe những thanh âm trong trẻo của đất trời. Nhưng điều đáng chú ý là nhà thơ không hề mang tâm thế của một người thất vọng hay cay cú trước cuộc đời. “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” cho thấy sự ung dung trước thị phi. Lời khen hay tiếng chê của thế gian đều không thể quyết định giá trị của một con người. Khi đã có một chuẩn mực đạo đức vững vàng, con người không còn cần sống theo ánh mắt của người khác. Từ khoảng lặng của tâm hồn, Nguyễn Trãi bước vào thế giới của thiên nhiên: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Những câu thơ giống như một bức tranh thủy mặc nhưng lại mang hơi thở của đời sống. Có mặt ao, có bèo xanh, có rau muống, có cỏ, có những mầm sen. Tất cả đều mộc mạc, bình dị đến mức tưởng như chẳng có gì đặc biệt. Thế nhưng chính sự giản dị ấy lại tạo nên vẻ đẹp riêng. Nguyễn Trãi không tìm kiếm niềm vui trong những điều xa xỉ; ông cúi xuống bên ao, chăm chút cho từng luống rau, từng khóm sen. Những động từ “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương” khiến nhà thơ hiện lên như một người nông dân hòa mình vào nhịp sống của đất đai. Cái đẹp của cuộc sống ấy càng trở nên lung linh trong hai câu thơ: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Nếu “ao cạn”, “bèo”, “muống”, “sen” mang vẻ đẹp bình dị thì “phong nguyệt”, “yên hà” lại đưa tâm hồn người đọc lên một không gian rộng lớn hơn. Gió, trăng, khói, mây trở thành những báu vật vô hình. “Kho thu” không chứa vàng bạc mà chứa đầy phong nguyệt; con thuyền không chở của cải vật chất mà chở cả “yên hà”. Cách nói phóng đại khiến thiên nhiên trở nên vô tận, đồng thời cho thấy sự giàu có của tâm hồn thi nhân. Khi lòng người thanh thản, một vầng trăng cũng đủ trở thành tài sản; một làn khói chiều cũng có thể hóa thành niềm vui. Đây chính là nét đẹp đáng trân trọng trong tâm hồn Nguyễn Trãi. Ông đã tìm được sự giàu sang ở một nơi mà người đời thường không nhận ra: trong thiên nhiên, trong sự tĩnh lặng, trong những điều bình thường của cuộc sống. Người có một tâm hồn rộng mở sẽ không bao giờ cô độc trước đất trời. Thiên nhiên đối với Nguyễn Trãi không phải phông nền vô tri mà giống như một người bạn, một nơi trú ngụ tinh thần, giúp ông tìm lại sự cân bằng sau những biến động của thế sự. Thế nhưng phía sau bức tranh thanh bình ấy vẫn có một ngọn lửa âm thầm cháy. Ngọn lửa ấy được dồn nén trong hai câu kết: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Đây là nơi bài thơ chuyển từ cảnh sang tình, từ cái nhàn bên ngoài đến cái tâm bên trong. Nguyễn Trãi nói rằng ông “chỉ có một lòng” trung hiếu. Hai chữ “một lòng” chứa đựng biết bao sự kiên định. Ông có thể rời xa công danh nhưng không thể rời bỏ trách nhiệm đạo đức. Ông có thể sống giữa thiên nhiên nhưng trái tim vẫn hướng về đất nước, nhân dân. Hình ảnh “mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” là một trong những hình ảnh giàu sức biểu tượng nhất của bài thơ. Nếu “mài” là thử thách, “nhuộm” là những tác động của ngoại cảnh thì “chẳng khuyết”, “chẳng đen” chính là sự bất biến của phẩm chất. Có thể hiểu rằng dù cuộc đời có bào mòn, thử thách hay vùi dập, tấm lòng trung hiếu của nhà thơ vẫn nguyên vẹn. Chính ở đây, ta hiểu rằng cái nhàn của Nguyễn Trãi không phải sự thoát ly mà là một cách giữ mình. Ông tìm về thiên nhiên để bảo vệ sự trong sạch của tâm hồn, nhưng sâu thẳm vẫn là một con người nặng lòng với cuộc đời. Thành công của tác phẩm còn đến từ nghệ thuật. Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật tạo nên một khuôn khổ nghiêm cẩn, nhưng Nguyễn Trãi đã làm mềm khuôn khổ ấy bằng ngôn ngữ đời thường và những hình ảnh đậm hồn quê Việt. Các hình ảnh “bèo”, “muống”, “sen” vừa chân thực vừa gợi cảm; những từ ngữ “phong nguyệt”, “yên hà” lại mở ra một không gian giàu chất cổ điển. Phép đối, cách sử dụng động từ và nghệ thuật phóng đại được vận dụng linh hoạt, giúp bài thơ vừa có vẻ đẹp mộc mạc vừa có chiều sâu tư tưởng. Thuật hứng vì thế giống như một khoảng trời xanh trong cuộc đời nhiều giông gió của Nguyễn Trãi. Ở đó có một con người sống giữa ao bèo, rau muống, hoa sen nhưng tâm hồn lại rộng đến tận trời mây. Ông rời xa những ồn ào của công danh để tìm về sự bình yên, nhưng không bao giờ rời bỏ chữ trung, chữ hiếu. Và có lẽ chính điều ấy làm nên vẻ đẹp bất tử của Nguyễn Trãi: càng sống giản dị, nhân cách của ông càng trở nên lớn lao; càng đứng ngoài vòng danh lợi, tấm lòng của ông đối với đất nước và con người càng sáng rõ. Bài thơ khép lại, nhưng dư âm về một tâm hồn thanh cao và một tấm lòng son sắt vẫn còn ngân vang như ánh trăng trong trẻo trên một mặt hồ quê lặng gió. Bài tham khảo Mẫu 3 Trong văn học trung đại, chữ “nhàn” xuất hiện nhiều lần như một cách con người tìm kiếm sự tự do giữa vòng danh lợi. Nhưng không phải chữ “nhàn” nào cũng mang cùng một ý nghĩa. Có cái nhàn của sự thoát ly, có cái nhàn của người bất đắc chí, lại có cái nhàn của một tâm hồn chủ động tìm về sự thanh sạch sau khi đã thấu hiểu những phù hoa của cuộc đời. “Nhàn” trong thơ Nguyễn Trãi thuộc về trường hợp thứ ba. Đọc Thuật hứng (bài 24), người đọc tưởng như bắt gặp một con người đã khép cửa với thế sự, vui cùng ao cạn, rau muống, hoa sen, gió trăng, khói sóng. Nhưng càng đọc sâu, ta càng nhận ra phía sau vẻ ngoài nhàn tản ấy là một trái tim chưa bao giờ nguôi trách nhiệm. Bài thơ vì thế vừa là bức tranh cuộc sống thanh đạm, vừa là lời khẳng định về bản lĩnh và khí tiết của một nhân cách lớn. Hai câu đề trước hết thể hiện một sự thay đổi trong cách nhìn về công danh: “Công danh đã được hợp về nhàn, Công danh vốn là một phạm trù quan trọng trong tư tưởng của người quân tử. Làm trai trong xã hội xưa, nhiều người mong lập công, lập danh để khẳng định giá trị bản thân và phụng sự xã hội. Nguyễn Trãi cũng từng là một con người mang trong mình hoài bão lớn. Nhưng sau những thăng trầm của cuộc đời, ông nhận ra rằng công danh không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hạnh phúc và giá trị. “Về nhàn” ở đây là một sự lựa chọn có ý thức. Ông chủ động đứng ra khỏi vòng xoáy danh lợi để giữ gìn sự bình thản của tâm hồn. Câu “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” càng làm rõ bản lĩnh ấy. “Lành”, “dữ”, “ngợi khen” là những phán xét thường xuyên của thế gian. Con người nếu quá phụ thuộc vào những lời ấy sẽ dễ đánh mất mình. Nguyễn Trãi lại chọn thái độ “âu chi” – không quá bận lòng. Đó là sự điềm tĩnh của một con người đã xác lập được hệ giá trị riêng. Ông không sống để chạy theo sự tung hô của người đời mà sống theo những chuẩn mực mình tin tưởng. Sau quan niệm sống ấy là một đời sống giản dị đến bất ngờ: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Những hình ảnh này đặc biệt có ý nghĩa bởi chúng không phải những hình ảnh cao sang thường thấy trong thơ ca viết về thú vui của tao nhân mặc khách. Nguyễn Trãi không cần vườn thượng uyển hay lầu son gác tía. Niềm vui của ông nằm trong công việc nhỏ bé: vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen. Hàng loạt động từ nối tiếp nhau tạo nên nhịp sống chủ động, khỏe khoắn. “Nhàn” nhưng không phải “nhàn rỗi”; “rời công danh” nhưng không có nghĩa là rời khỏi lao động. Chính sự bình dị ấy khiến cái nhàn của Nguyễn Trãi mang màu sắc gần gũi với đời sống nhân dân. Đồng thời, những hình ảnh “bèo”, “muống”, “sen” còn cho thấy sự hòa nhập của nhà thơ với thiên nhiên. Nếu cuộc đời ngoài kia đầy những tranh đoạt, thì nơi đây chỉ có sự tuần hoàn của đất trời. Nhà thơ chăm chút cho cây cỏ cũng như đang chăm chút cho đời sống tinh thần của chính mình. Trong không gian ấy, tâm hồn được thanh lọc khỏi những bụi bặm của danh lợi. Từ cái bình dị của đời sống, Nguyễn Trãi nâng cảnh vật lên thành một thế giới kỳ diệu: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Hai câu thơ là sự thăng hoa của trí tưởng tượng. “Phong nguyệt” vốn vô hình, “yên hà” cũng chỉ là khói sóng mây trời, nhưng nhà thơ lại hình dung chúng như những vật có thể chứa đầy kho, có thể chất nặng trên thuyền. Nghệ thuật phóng đại tạo nên một nghịch lý thú vị: về vật chất, cuộc sống của nhà thơ có thể thanh đạm; nhưng về tinh thần, ông lại giàu có vô cùng. Kho báu của ông là gió trăng, tài sản của ông là khói mây. Đó là cách Nguyễn Trãi khẳng định một quan niệm sống: sự giàu có chân chính không nhất thiết nằm ở những thứ con người sở hữu bằng tay, mà có thể nằm trong khả năng cảm nhận vẻ đẹp của thế giới. Nếu sáu câu thơ đầu chủ yếu nói về cái “nhàn” thì hai câu kết chính là nơi tư tưởng của toàn bài bừng sáng: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Chữ “bui” – “chỉ” – có sức nhấn mạnh đặc biệt. Sau tất cả, điều nhà thơ giữ lại không phải công danh, tiền bạc hay sự ngợi khen, mà là “một lòng trung liễn hiếu”. Đây mới là đích đến thực sự của đời sống tinh thần. Nguyễn Trãi có thể xem nhẹ danh lợi bởi ông đã đặt lên trên chúng một giá trị lớn hơn: đạo nghĩa. Đáng chú ý nhất là hình ảnh “mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen”. Một vật quý dù bị mài cũng không sứt mẻ, dù bị nhuộm cũng không đổi màu. Từ hình ảnh ấy, nhà thơ khẳng định sự bền vững của phẩm chất. Cuộc đời có thể tạo nên nghịch cảnh, thời thế có thể đổi thay, lòng người có thể biến động, nhưng lòng trung hiếu vẫn phải giữ nguyên. Câu thơ vì thế mang âm hưởng như một lời thề. Nó khiến người đọc hiểu rằng cái nhàn của Nguyễn Trãi hoàn toàn không đồng nghĩa với sự vô trách nhiệm. Ông rút khỏi vòng danh lợi nhưng không rút khỏi những giá trị đạo đức. Trái lại, chính khi đứng ngoài danh lợi, ông càng nhìn rõ điều gì đáng để mình bảo vệ. Về nghệ thuật, bài thơ cho thấy khả năng Việt hóa thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật của Nguyễn Trãi. Cấu trúc thơ chặt chẽ, phép đối được sử dụng tự nhiên, ngôn ngữ cô đọng nhưng không xa lạ với đời sống. Những hình ảnh rất dân dã như “bèo”, “muống”, “sen” đứng bên cạnh những hình ảnh giàu tính cổ điển như “phong nguyệt”, “yên hà”, tạo nên sự hòa quyện độc đáo giữa chất bình dị và chất tao nhã. Bên cạnh đó, nghệ thuật phóng đại, hình ảnh biểu tượng và cách lựa chọn động từ giàu sức gợi góp phần làm cho cảnh vật vừa chân thực vừa có chiều sâu triết lý. Có thể nói, Thuật hứng (bài 24) là một bài thơ về “nhàn” nhưng không hề lạnh lẽo; là một bài thơ về lui về nhưng không phải quay lưng; là một bài thơ về cuộc sống giản dị nhưng lại làm hiện lên một nhân cách lớn lao. Nguyễn Trãi tìm thấy sự thanh thản trong thiên nhiên, tìm thấy niềm vui trong lao động bình dị, tìm thấy sự giàu có trong gió trăng và khói sóng. Nhưng trên tất cả, ông giữ cho mình một “lòng trung liễn hiếu” không thể bị mài mòn hay nhuộm đổi. Đó chính là vẻ đẹp sâu xa nhất của thi phẩm: con người có thể sống giữa những biến động của thời thế mà vẫn giữ được một phần tâm hồn bất biến. Và cũng chính từ đó, Nguyễn Trãi không chỉ để lại cho văn học một bài thơ hay, mà còn để lại cho hậu thế một bài học về cách sống: biết coi nhẹ những phù phiếm bên ngoài để nâng niu những giá trị không bao giờ được phép đánh mất. Bài tham khảo Mẫu 4 Cuộc đời Nguyễn Trãi là một bản anh hùng ca bi tráng nhưng cũng đầy những khúc chuyển đoạn thầm lặng, nơi con người vượt lên trên mọi giông bão cuộc đời để tìm về nương náu ở cõi tâm linh thanh tịnh nhất. Gác lại sau lưng những chiến công hiển hách cùng những năm tháng miệt mài gánh vác việc nước, việc đời, Ức Trai chọn về với cội nguồn thiên nhiên, với Côn Sơn khoáng đạt. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) trích từ tập Quốc âm thi tập chính là bức chân dung tự họa tinh tế nhất, khắc họa rõ nét cốt cách của một bậc đại trí, đại nhân: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mở đầu bài thơ, Nguyễn Trãi không giấu giếm triết lý nhân sinh và thái độ dứt khoát của mình trước ngã ba đường của cuộc đời: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "hợp" ở đây mang ý nghĩa của một sự tất yếu, một sự trở về đúng quy luật khi sứ mệnh lịch sử đã hoàn thành. Khác với những kẻ vì danh lợi mà luồn cúi, Ức Trai xem nhẹ vinh nhục, thản nhiên trước mọi lời khen chê, phán xét cay nghiệt của thói đời ("lành dữ âu chi"). Thái độ dửng dưng ấy không phải là sự bất mãn, buông xuôi, mà là biểu hiện của một trí tuệ đã đạt đến cảnh giới tự do tuyệt đối, nơi cái tôi cá nhân đứng ngoài vòng xoáy kim tiền và quyền lực. Rũ bỏ những xiềng xích của chốn quan trường nhiễu nhương, nhà thơ hòa mình vào nhịp sống lao động điền viên mộc mạc, bình dị qua hai câu thực đầy chất họa: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Nhịp thơ 3/4 khỏe khoắn kết hợp với hệ thống động từ mạnh mẽ như vớt, cấy, phát, ương đã phác họa nên hình ảnh một lão nông thực thụ, hòa mình trọn vẹn vào hơi thở của đất trời. Không có khoảng cách giữa một nhà Nho uyên bác và người lao động nghèo khó; tất cả hòa quyện làm một. Từng động tác vun trồng, dọn dẹp không chỉ để sinh tồn mà còn là một thứ nghi lễ thanh lọc tâm hồn, tìm lại sự an nhiên tự tại trong từng nhịp đập của thiên nhiên hoang sơ. Bước sang hai câu luận, thế giới nghệ thuật của Nguyễn Trãi được nâng lên một tầm vóc vũ trụ với sức tưởng tượng kỳ diệu và lãng mạn vô biên: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Thi nhân đã biến những thứ vô hình, vô giá của tự nhiên thành của cải vật chất hữu hình của riêng mình. Gió, trăng (phong nguyệt), mây, khói (yên hà) tràn ngập không gian, chất đầy kho, nặng trĩu thuyền. Ở đây, Nguyễn Trãi trở thành một "tỷ phú về tâm hồn". Thiên nhiên không còn là ngoại cảnh vô tri mà đã hóa thành người tri kỉ, người bạn vong niên cùng chia sẻ ngọt bùi, ôm ấp và nuôi dưỡng nhân cách cao đẹp của thi nhân trước mọi nghịch cảnh. Tuy vui thú điền viên, gắn bó với cỏ cây sông nước, nhưng nền tảng tư tưởng Nho giáo và tấm lòng son sắt với non sông đất nước chưa bao giờ phai nhạt trong trái tim ông. Điều đó được khẳng định đanh thép ở hai câu kết: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Vận dụng khéo léo các thành ngữ dân gian quen thuộc vào thơ ca bác học, nhà thơ khẳng định bản lĩnh kiên cường, bất biến của mình trước thử thách của thời gian. Tấm lòng trung với nước, hiếu với gia đình giống như thứ vàng mười qua lửa đỏ: "mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Dù hoàn cảnh có xoay vần, dù cuộc đời có đổi thay, khí tiết của Ức Trai vẫn đứng vững như bàn thạch, sáng ngời một màu thanh bạch. Bài thơ Thuật hứng (bài 24) là một kiệt tác kết tinh từ tài năng nghệ thuật và vẻ đẹp nhân cách của Nguyễn Trãi. Bằng thể thơ Nôm Đường luật uyển chuyển, ngôn ngữ thuần Việt trong sáng kết hợp cùng tư tưởng thâm trầm, bài thơ đã vượt qua biên giới của thời gian, để lại dư âm sâu lắng trong lòng bao thế hệ độc giả. Đó là khúc ca khải hoàn của một tâm hồn lớn tìm thấy sự bình yên vĩnh cửu trong lòng tự nhiên và lòng trung hiếu sắt son với đạo làm người. Bài tham khảo Mẫu 5 Trong lịch sử văn học trung đại Việt Nam, Nguyễn Trãi hiện lên như một tượng đài sừng sững của trí tuệ và tình yêu nước. Thế nhưng, đằng sau một nhà chính trị sắc sảo, một nhà quân sự tài ba ấy lại là một nghệ sĩ đích thực với một tâm hồn nhạy cảm, thiết tha gắn bó với quê hương xứ sở. Khi chán ngấy sự giả dối, bất công chốn quan trường, ông tìm về Côn Sơn, gửi gắm trọn vẹn nỗi lòng vào bài thơ Thuật hứng (bài số 24). Tác phẩm mở ra một không gian nghệ thuật đậm chất thi vị, nơi con người giao hòa trọn vẹn với thiên nhiên và giữ vững phẩm giá thanh cao: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Bài thơ mở đầu bằng một tuyên ngôn sống đầy bản lĩnh và tự do của một bậc trí giả: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Khác với những kẻ bám víu vào quyền lực hay lo sợ sự phán xét của người đời, Nguyễn Trãi đối diện với danh vọng bằng một thái độ điềm nhiên, dứt khoát. Chữ "nhàn" ở đây không phải là sự trốn tránh hèn nhát, mà là sự lựa chọn khôn ngoan để bảo toàn khí tiết, trả lại sự thanh thảnh cho tâm hồn sau những thăng trầm bão táp của cuộc đời. Mọi lời khen chê, phải quấy của đời thường ("lành dữ") giờ đây chỉ là những gợn sóng nhỏ nhoi không thể lay động được cõi lòng phẳng lặng của thi nhân. Từ bỏ chiếc áo quan trường nặng nề, Nguyễn Trãi tự nguyện khoác lên mình tấm áo của một người nông dân bình dị, sống hòa mình vào khung cảnh thôn quê mộc mạc: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Cặp câu thơ thực tái hiện sinh động bức tranh lao động đời thường qua hệ thống từ ngữ đậm chất tạo hình: vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen. Dưới ngòi bút của ông, những công việc lao động nặng nhọc bỗng trở nên thơ mộng, nhẹ nhàng như một điệu múa của tự nhiên. Thi nhân tìm thấy niềm vui đích thực trong sự tĩnh lặng của ao nước trong xanh và sự sinh sôi của cỏ cây, hoa lá. Đó là thứ hạnh phúc chân chính mà vàng bạc, quyền uy chốn triều đình không bao giờ mua được. Không dừng lại ở lớp cảnh thực tế của làng quê, tâm hồn nhà thơ còn vươn tới những không gian khoáng đạt của vũ trụ thông qua hai câu luận đầy tính tượng trưng và lãng mạn: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Thi pháp phóng đại đã biến gió trăng (phong nguyệt) và mây khói (yên hà) thành những tài sản vô giá chất đầy kho, nặng trĩu thuyền của nhà thơ. Nguyễn Trãi đã giàu có hóa thế giới nội tâm của chính mình bằng sự giao cảm mãnh liệt với thiên nhiên. Trăng thanh, gió mát, mây ngàn trở thành những người bạn tri kỷ tri tâm, ngày đêm bầu bạn, sưởi ấm và nâng đỡ một tâm hồn từng trải qua nhiều nỗi đau thương, mất mát của thời cuộc. Vẻ đẹp trọn vẹn và sáng ngời nhất của bài thơ được dồn tụ vào hai câu kết, nơi nhân cách và đạo lý làm người tỏa sáng rực rỡ: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Dù đã lánh đợt chốn phong ba trần thế, tấm lòng trung quân ái quốc và đạo hiếu sinh của Ức Trai chưa bao giờ phai nhạt. Bằng việc mượn hình ảnh mang tính biểu tượng từ kho tàng ca dao, thành ngữ dân gian, nhà thơ khẳng định bản lĩnh kiên cường, bất khuất của một nhân cách lớn. Trước mọi thử thách nghiệt ngã của thời gian và hoàn cảnh, tấm lòng ấy vẫn trọn vẹn một màu son sắc, "mài không khuyết, nhuộm không đen". Khép lại bài thơ, Thuật hứng (bài 24) đọng lại trong tâm trí người đọc không chỉ là vẻ đẹp của một bức tranh thiên nhiên thanh bình, mà còn là bức tượng đài sừng sững về một nhân cách cao đẹp. Nguyễn Trãi đã để lại cho đời sau một di sản tinh thần vô giá: bài học về cách sống hiên ngang, tự tại, biết trân trọng giá trị của thiên nhiên và giữ gìn trọn vẹn tấm lòng son sắt với quê hương, đất nước. Bài tham khảo Mẫu 6 Giữa dòng chảy cuộn trào của lịch sử thế kỷ XV, Nguyễn Trãi không chỉ là một bộ óc mưu lược kiệt xuất phò tá Lê Lợi dẹp giặc Minh cứu nước, mà còn là một hồn thơ thẳm sâu, tinh tế bậc nhất của văn học trung đại Việt Nam. Những năm tháng lui về ở ẩn tại Côn Sơn chính là quãng thời gian tâm hồn ông được trở về với bản ngã thuần khiết nhất. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) trích từ tập Quốc âm thi tập là khúc ca trọn vẹn viết về triết lý sống thanh cao, bản lĩnh sắt đá và tình yêu thiên nhiên mãnh liệt của Ức Trai: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mở đầu thi phẩm là một tuyên ngôn sống mạnh mẽ, dứt khoát của một nhân vật đã thấu tỏ thế sự: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Khi giang sơn đã thu về một mối, công danh sự nghiệp đã vẹn tròn, Nguyễn Trãi chọn cách rút lui khỏi chốn quan trường đầy cạm bẫy và thị phi. Chữ "nhàn" ở đây không mang sắc thái bi lụy hay trốn tránh, mà là sự tự chủ đỉnh cao của một trí thức lớn. Đối diện với những lời phán xét, khen chê đổi trắng thay đen của thói đời ("lành dữ"), thi sĩ giữ cho mình sự điềm tĩnh, thản nhiên đến lạ thường. Đứng ngoài vòng danh lợi, ông tìm thấy sự tự do đích thực trong tâm hồn. Từ bỏ gánh nặng triều chính, Nguyễn Trãi hòa mình vào khung cảnh lao động điền viên mộc mạc, bình dị qua đôi câu thơ thực đậm đà hơi thở cuộc sống: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Nhịp thơ chậm rãi cùng các động từ mạnh vớt, cấy, phát, ương tái hiện chân thực hình ảnh một lão nông đang cần mẫn chăm sóc mảnh vườn, ao cá của mình. Không hề có sự gượng gạo hay khoảng cách, nhà thơ thực sự hòa nhập vào thiên nhiên, tìm thấy niềm vui thanh tao trong những công việc lao động tầm thường nhất. Chính sự lao động chân tay ấy đã chữa lành và nuôi dưỡng một tâm hồn từng trải qua nhiều dâu bể thời gian. Không gian nghệ thuật bỗng chốc mở rộng và thăng hoa ở hai câu luận với bút pháp phóng đại đầy lãng mạn và tài hoa: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Dưới góc nhìn của Nguyễn Trãi, những yếu tố vô hình của thiên nhiên như gió, trăng (phong nguyệt), mây, khói (yên hà) đã trở thành những tài sản hữu hình, chất đầy kho, nặng trĩu thuyền. Nhà thơ tự nhận mình là người giàu có nhất thế gian, bởi kho báu của ông chính là đất trời bao la, là vũ trụ vĩnh hằng. Thiên nhiên không chỉ bao bọc cuộc sống vật chất đạm bạc mà còn là chốn dung thân an toàn cho một tâm hồn nghệ sĩ đa sầu, đa cảm. Tuy nhiên, đỉnh cao tư tưởng và giá trị nhân văn của bài thơ lại được kết tinh trọn vẹn ở hai câu kết đầy uy lực: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Dù đã chọn lối sống ẩn dật, xa rời chốn triều đình, sợi dây liên kết giữa Nguyễn Trãi với vận mệnh quốc gia và đạo lý gia đình chưa bao giờ đứt đoạn. Vận dụng thành ngữ dân gian một cách tinh tế, ông khẳng định bản chất kiên cường, bất biến của tấm lòng mình. Lòng trung hiếu với vua, với nước và với đạo lý làm người giống như thứ ngọc quý "mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen", thách thức mọi biến động của thời cuộc và sự khắc nghiệt của thời gian. Bài thơ Thuật hứng (bài 24) thực sự là một hòn ngọc quý trong gia tài thơ Nôm của Nguyễn Trãi. Bằng sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa thể thơ truyền thống, ngôn ngữ thuần Việt trong trẻo và tư tưởng triết lý sâu sắc, tác phẩm mãi là tượng đài vĩnh cửu ca ngợi nhân cách thanh cao, bản lĩnh kiên cường và tình yêu thiên nhiên tha thiết của một bậc vĩ nhân ngàn đời kính trọng. Bài tham khảo Mẫu 7 Có những buổi chiều trong đời người, khi đã đi qua quá nhiều ồn ào, ta chỉ mong tìm một khoảng trời thật yên để lắng nghe tiếng gió lay trên vòm lá, nhìn một cánh sen chậm rãi nở giữa mặt ao và để lòng mình được trở về với sự bình an nguyên sơ nhất. Có lẽ Nguyễn Trãi cũng đã từng tìm thấy một khoảng trời như thế sau những tháng năm chìm nổi giữa vòng danh lợi. Với ông, thiên nhiên không chỉ là nơi trú ngụ của thể xác mà còn là miền thanh sạch để tâm hồn được nghỉ ngơi sau những bão giông của thế sự. Thuật hứng (bài 24) vì thế giống như một khúc ngâm dịu dàng về cuộc sống nhàn tản, nơi một con người đã từng mang trong mình những hoài bão lớn lao tìm thấy niềm vui trong ao bèo, rau muống, hoa sen, trong gió trăng và khói sóng. Nhưng đằng sau bức tranh tưởng như rất đỗi bình yên ấy vẫn cháy âm ỉ một ngọn lửa không bao giờ tắt: lòng trung hiếu son sắt với đất nước và cuộc đời. Mở đầu bài thơ là một tiếng thở dài đã hóa thành sự bình thản: “Công danh đã được hợp về nhàn, “Công danh” – hai chữ từng có sức hấp dẫn biết bao đối với người quân tử – nay được Nguyễn Trãi đặt sang một bên. Ông “hợp về nhàn”, tìm về cuộc sống thanh đạm như tìm về một bến đỗ sau hành trình dài đầy sóng gió. Nhưng chữ “nhàn” ở đây không gợi cảm giác trống rỗng hay buông xuôi. Đó là cái nhàn của một tâm hồn đã hiểu đời, đã nhìn thấu những phù hoa mong manh của danh lợi. “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” lại càng cho thấy vẻ ung dung ấy. Lời khen của thế gian giống như một làn gió, đến rồi đi; tiếng chê cũng chỉ như một đám mây lướt qua bầu trời. Người đã giữ được sự vững vàng trong tâm tưởng thì không còn để những thanh âm bên ngoài quyết định giá trị của mình. Từ cánh cửa của “nhàn”, Nguyễn Trãi bước vào khu vườn của thiên nhiên bằng những hình ảnh mộc mạc: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Không có cung điện vàng son, không có những thú vui xa hoa. Trước mắt người đọc chỉ là một mặt ao, những cánh bèo, luống rau muống và những mầm sen. Nhưng chính từ những điều nhỏ bé ấy, một thế giới bình yên hiện ra. Các động từ “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương” khiến bức tranh không tĩnh lặng tuyệt đối mà có một nhịp chuyển động rất nhẹ của đời sống. Nguyễn Trãi hiện lên trong tư thế cúi xuống với đất, với cây, với mặt nước; một vị đại thần của triều đình giờ đây hòa mình vào công việc giản dị của người dân quê. Đặc biệt, hình ảnh sen mang một ý nghĩa đẹp. Sen mọc lên từ bùn nhưng vẫn giữ vẻ trong trẻo, thanh khiết. Bởi thế, hình ảnh “ương sen” không chỉ gợi thú vui chăm cây mà còn như thấp thoáng bóng dáng một tâm hồn muốn giữ mình sạch giữa cuộc đời nhiều bụi bặm. Nguyễn Trãi tìm đến thiên nhiên không phải để trốn khỏi cuộc sống mà để gìn giữ phần tinh khiết nhất của con người. Nếu hai câu thực mang vẻ đẹp của một khu vườn quê thì hai câu luận lại mở ra cả một vũ trụ mộng mơ: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Ở đây, thiên nhiên dường như không còn chỉ được nhìn bằng đôi mắt mà được cảm nhận bằng một tâm hồn giàu tưởng tượng. Gió và trăng vốn vô hình, khói và mây vốn nhẹ tênh, vậy mà Nguyễn Trãi lại hình dung chúng như những vật hữu hình có thể “đầy” cả kho, có thể “nặng” đến mức làm cong then thuyền. Cách nói phóng đại khiến cảnh vật trở nên lung linh như bước ra từ một giấc mộng. Một mái nhà nhỏ mà chứa đầy phong nguyệt; một con thuyền đơn sơ mà chở cả khói mây. Của cải của Nguyễn Trãi không phải vàng bạc, châu báu mà là vẻ đẹp vô tận của đất trời. Qua đó, ta nhận ra một nghịch lý đẹp đẽ: càng nghèo về vật chất, tâm hồn càng trở nên giàu có. Người đời có thể tìm sự giàu sang trong những kho vàng, còn Nguyễn Trãi tìm thấy kho báu của mình trong ánh trăng, ngọn gió, làn khói, dòng nước. Thiên nhiên đã trở thành người bạn tri âm, xoa dịu những vết thương của một con người từng trải qua bao nhiêu dâu bể. Nhưng nếu bài thơ chỉ là khúc ca về thú nhàn, giá trị của nó có lẽ chưa thể sâu đến thế. Hai câu cuối bất ngờ mở ra chiều sâu nhân cách: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Sau tất cả những gió trăng, khói sóng, nhà thơ trở về với một điều duy nhất: “một lòng trung liễn hiếu”. Chữ “một” nghe thật nhỏ bé nhưng lại chứa đựng sức nặng của cả một đời người. Nguyễn Trãi có thể buông công danh, bỏ ngoài tai lời khen chê, nhưng ông không bao giờ buông chữ trung, chữ hiếu. Đó mới là thứ tài sản mà ông quyết giữ đến tận cùng. “Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” vang lên như một lời thề. Có thể mài mà không khuyết, có thể nhuộm mà không đen – cũng như lòng trung hiếu dù trải qua thử thách vẫn không đổi thay. Chính câu thơ này đã làm sáng rõ ý nghĩa của chữ “nhàn”: Nguyễn Trãi nhàn thân nhưng không nhàn tâm; xa danh lợi nhưng không xa đất nước; sống giữa thiên nhiên nhưng trái tim vẫn hướng về con người. Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thất ngôn bát cú Đường luật với kết cấu cân xứng, phép đối giàu sức gợi. Đáng quý hơn, Nguyễn Trãi đã đem vào khuôn khổ thơ Đường luật những hình ảnh thuần Việt và rất gần gũi với đời sống: bèo, muống, sen, ao, cỏ. Ngôn ngữ vừa mộc mạc vừa thanh tao. Nghệ thuật phóng đại trong “kho thu phong nguyệt”, “thuyền chở yên hà” tạo nên một thế giới giàu chất mộng; hình ảnh “mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” lại có sức khái quát biểu tượng mạnh mẽ. Thuật hứng (bài 24) vì thế giống như một đóa sen nở chậm giữa mặt hồ văn học trung đại. Càng ngắm, người đọc càng nhận ra vẻ đẹp thanh khiết bên ngoài và chiều sâu bền bỉ bên trong. Nguyễn Trãi đã tìm được một miền bình yên cho tâm hồn, nhưng ông chưa bao giờ để sự bình yên ấy biến thành lãng quên. Dưới bóng cây, bên mặt ao, giữa gió trăng và khói sóng, vẫn có một trái tim lặng lẽ hướng về non sông. Và có lẽ chính sự hòa quyện giữa một tâm hồn yêu thiên nhiên, một đời sống thanh đạm và một tấm lòng trung hiếu bất biến đã khiến bài thơ vượt qua giới hạn của thời gian để còn ngân vang đến hôm nay. Bài tham khảo Mẫu 8 Nếu thơ ca là nơi con người cất giữ những điều sâu kín nhất của tâm hồn thì Thuật hứng chính là một trong những khoảng trời trong trẻo nhất của Nguyễn Trãi. Sau những tháng năm đối diện với công danh, thế sự và những biến động khắc nghiệt của cuộc đời, nhà thơ tìm về một không gian rất khác: một mặt ao xanh, vài cánh bèo, luống rau muống, khóm sen, rồi gió thu, ánh trăng, khói sóng. Cảnh vật tưởng như đơn sơ nhưng qua đôi mắt của Nguyễn Trãi lại trở thành một thế giới có ánh sáng, có hương sắc, có cả sự bình yên. Song điều làm bài thơ đẹp hơn cả không nằm ở cảnh, mà nằm ở con người đứng sau cảnh: một con người có thể sống thanh nhàn mà không quên trách nhiệm, có thể rời xa công danh mà vẫn giữ nguyên một tấm lòng trung hiếu. Hai câu thơ đầu tiên nhẹ nhàng như tiếng lòng của một người đã đi qua những mùa bão tố: “Công danh đã được hợp về nhàn, Nguyễn Trãi không còn thiết tha với “công danh”. Chữ “nhàn” ở đây không đơn giản là một trạng thái nghỉ ngơi, mà là sự lựa chọn của một con người đã thấu hiểu giá trị của đời sống tinh thần. Sau những biến thiên của thế sự, nhà thơ muốn trở về với chính mình, sống chậm hơn, gần với thiên nhiên hơn. Câu thơ “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” lại mang một vẻ ung dung hiếm có. Khen hay chê, tốt hay xấu trong mắt người đời đều không thể làm ông đánh mất bản lĩnh. Người có thể bình thản trước tiếng đời là người đã tìm thấy điểm tựa ở bên trong chính mình. Rời xa những ồn ào của thế sự, nhà thơ bước vào một khu vườn nhỏ: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Cảnh vật ở đây không mang vẻ kỳ vĩ. Đó chỉ là “ao cạn”, “trì thanh”, “bèo”, “muống”, “cỏ”, “sen”. Nhưng chính sự bình dị ấy làm nên vẻ đẹp riêng của bài thơ. Nguyễn Trãi dường như không cần tìm kiếm những điều lớn lao để cảm nhận hạnh phúc. Ông tìm niềm vui trong việc chăm chút cho từng cọng rau, từng khóm sen. Những động từ “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương” khiến bức tranh có hơi thở của lao động và đời sống. Đặc biệt, hình ảnh “sen” dường như mang một tầng ý nghĩa sâu xa. Sen mọc giữa bùn mà vẫn giữ được vẻ thanh sạch. Đặt trong thế giới tâm hồn Nguyễn Trãi, hình ảnh ấy gợi liên tưởng đến khát vọng giữ gìn khí tiết của một con người từng trải. Giữa cuộc đời nhiều đục trong, ông muốn sống như sen: gần bùn mà không để bùn làm vẩn đục tâm hồn. Rồi bất chợt, không gian thơ mở rộng: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Hai câu thơ đẹp như một bức tranh cổ được vẽ bằng ánh trăng và khói nước. “Phong nguyệt”, “yên hà” là những hình ảnh giàu tính ước lệ nhưng dưới ngòi bút Nguyễn Trãi lại trở nên sống động. Gió trăng được chứa trong kho, khói mây được chất lên thuyền. Thiên nhiên vốn vô hình bỗng trở thành vật hữu hình; cái nhẹ bỗng hóa thành cái nặng. Nghệ thuật phóng đại khiến người đọc cảm nhận được sự giàu có kỳ lạ của đời sống tinh thần. Nguyễn Trãi không có kho vàng nhưng có “kho phong nguyệt”. Ông không có thuyền đầy châu báu nhưng có “thuyền yên hà”. Cách nói ấy cho thấy một quan niệm sống rất đẹp: khi tâm hồn biết rung động, thiên nhiên sẽ trở thành tài sản vô giá. Một vầng trăng cũng đủ làm giàu cho tâm tưởng; một làn khói chiều cũng đủ lấp đầy khoảng trống trong lòng người. Vì thế, cái “nhàn” của Nguyễn Trãi không hề nghèo nàn. Trái lại, đó là một thế giới tinh thần phong phú đến mức thiên nhiên dường như không thể chứa hết. Nhưng bài thơ không khép lại trong ánh trăng. Từ thế giới mộng mơ của phong nguyệt, Nguyễn Trãi trở về với điều thiêng liêng nhất trong đời mình: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Hai câu kết giống như một nét mực đậm trên nền tranh thủy mặc. Nếu sáu câu đầu là sắc xanh của thiên nhiên thì hai câu cuối chính là màu đỏ của một tấm lòng son. Nhà thơ nói mình “chỉ có một lòng” trung hiếu. Cách nói ngắn gọn nhưng có sức nặng. Những thứ bên ngoài có thể từ bỏ, nhưng đạo nghĩa thì không. “Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” là lời khẳng định mạnh mẽ về sự bất biến. Con người có thể bị cuộc đời thử thách, bị thời thế bào mòn, nhưng phẩm chất không thể bị biến đổi. Qua đó, Nguyễn Trãi hiện lên không phải như một ẩn sĩ hoàn toàn lánh đời mà là một bậc trí thức mang trong mình lý tưởng lớn. Ông “nhàn” để giữ tâm, chứ không phải “nhàn” để quên đời. Chính sự đối lập ấy làm nên chiều sâu của tác phẩm. Nghệ thuật bài thơ cũng góp phần quan trọng tạo nên vẻ đẹp ấy. Thể thơ thất ngôn bát cú mang tính quy phạm nhưng được Nguyễn Trãi vận dụng rất linh hoạt. Ngôn ngữ thơ có sự kết hợp giữa vẻ cổ điển của “phong nguyệt”, “yên hà” và vẻ dân dã của “bèo”, “muống”, “sen”. Các cặp hình ảnh đối nhau vừa cân xứng vừa giàu nhạc tính. Nghệ thuật phóng đại khiến thiên nhiên mang vẻ kỳ ảo, còn hình ảnh “mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” tạo nên biểu tượng về phẩm chất bất khuất. Đọc Thuật hứng (bài 24), ta có cảm giác như đang đứng trước một mặt hồ thu. Mặt nước tưởng phẳng lặng nhưng bên dưới là những dòng chảy sâu. Sáu câu thơ đầu là mặt hồ xanh trong của cuộc sống thanh nhàn; hai câu cuối là dòng nước ngầm của một tấm lòng không bao giờ nguôi hướng về đạo nghĩa. Nguyễn Trãi đã chứng minh rằng sự thanh cao không nằm ở việc con người đứng xa cuộc đời bao nhiêu, mà nằm ở việc dù ở đâu, giữa hoàn cảnh nào, con người vẫn giữ được mình. Đó chính là vẻ đẹp khiến bài thơ không chỉ đáng đọc bằng trí óc mà còn đáng cảm bằng cả trái tim. Bài tham khảo Mẫu 9 Giữa cuộc đời nhiều biến động, đôi khi con người chỉ mong tìm được một khoảng lặng để nghe rõ tiếng nói của chính mình. Có người tìm sự bình yên trong mái nhà, có người tìm trong một miền quê, có người tìm giữa núi sông, cỏ cây. Với Nguyễn Trãi, khoảng lặng ấy nằm bên một mặt ao xanh, trong bóng sen, giữa gió thu và ánh nguyệt. Nhưng điều kỳ lạ là càng tìm về cái nhàn, ông càng hiện lên rõ hơn trong tư thế của một con người không bao giờ có thể sống thờ ơ với non sông. Thuật hứng (bài 24) bởi thế giống như một bức tranh thủy mặc có hai lớp màu: phía trên là sắc xanh dịu dàng của thiên nhiên và đời sống thanh đạm; phía dưới là sắc đỏ âm thầm của lòng trung hiếu. Đọc bài thơ, ta không chỉ gặp một Nguyễn Trãi yêu thiên nhiên mà còn gặp một Nguyễn Trãi biết dùng sự thanh sạch của thiên nhiên để gìn giữ phẩm giá của mình. “Công danh đã được hợp về nhàn, Hai câu thơ mở ra một trạng thái tinh thần rất đặc biệt. Nguyễn Trãi từng là người mang khát vọng công danh, từng dấn thân vào việc nước với một hoài bão lớn. Vì vậy, “về nhàn” không thể hiểu đơn giản là quay lưng với cuộc đời. Đó là một sự lựa chọn sau khi đã nếm trải đủ vị đắng ngọt của thế sự. “Công danh” từng sáng như một vì sao trên bầu trời tuổi trẻ, nhưng đến lúc này, nhà thơ nhận ra rằng ánh sáng ấy không phải thứ duy nhất có thể soi đường cho con người. “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” lại là một nét chấm phá về bản lĩnh. Người đời có thể khen, có thể chê; thế sự có thể đổi trắng thay đen, nhưng Nguyễn Trãi không muốn để những tiếng động ấy làm xao động tâm hồn. Có một sự bình thản gần như tuyệt đối trong câu thơ. Đó là sự bình thản của người đã biết điều gì đáng giữ và điều gì nên buông. Và rồi cánh cửa của thế giới thanh nhàn mở ra: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Nếu ai đó nghĩ cuộc sống của một bậc đại thần phải gắn với cung điện, vàng son, thì Nguyễn Trãi lại lựa chọn một thế giới hoàn toàn khác. Ông sống giữa ao bèo, rau muống, cỏ và sen. Những hình ảnh ấy bình dị đến mức có thể bắt gặp trong bất cứ làng quê Việt Nam nào. Nhưng qua thơ ông, cái bình dị ấy không hề tầm thường. Nó mang vẻ đẹp của một cuộc sống tự chủ, gần gũi với thiên nhiên và lao động. Những động từ “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương” tạo nên nhịp điệu nhẹ nhàng. Nhà thơ không nằm yên trong sự nhàn rỗi mà vẫn làm việc, vẫn chăm chút cho khu vườn của mình. Cái nhàn vì thế là một trạng thái tự do của tinh thần chứ không phải sự lười biếng. Nguyễn Trãi tìm về thiên nhiên để sống thuận theo tự nhiên, để lòng mình được nhẹ đi khỏi những ràng buộc của danh lợi. Trong thế giới ấy, sen đặc biệt đáng chú ý. Sen sinh ra từ bùn nhưng nở hoa thanh khiết. Có lẽ hình ảnh ấy vô tình mà như hữu ý nói hộ tâm hồn Nguyễn Trãi: sống giữa cuộc đời nhiều bụi bặm nhưng vẫn cố giữ lấy phần trong sáng của mình. Càng ngắm hoa sen trong thơ, người đọc càng cảm nhận được một con người muốn sống thanh sạch, không để hoàn cảnh làm đổi thay phẩm giá. Nhưng thiên nhiên trong bài thơ không chỉ có sắc xanh của ao nước. Nó còn có cả một bầu trời rộng lớn: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Hai câu thơ đẹp đến mức cảnh vật dường như thoát khỏi trọng lượng của đời thường. Gió và trăng trở thành của cải; khói và mây trở thành vật nặng. “Kho” không chứa vàng, “thuyền” không chở ngọc, vậy mà vẫn “đầy”, vẫn “nặng”. Đây là một thế giới mà những giá trị tinh thần đã trở thành tài sản. Nguyễn Trãi có thể không có sự giàu sang của người đời, nhưng ông sở hữu một kho báu mà không ai có thể cướp mất: vẻ đẹp của đất trời. Đằng sau nghệ thuật phóng đại ấy là một triết lí sống đầy chất thơ. Người có tâm hồn giàu có thì ngay cả những thứ vô hình cũng trở thành niềm hạnh phúc hữu hình. Một vầng trăng có thể lấp đầy mái nhà; một làn khói có thể làm nặng một con thuyền. Thiên nhiên không còn đứng bên ngoài con người mà đã hòa vào tâm hồn con người. Đó là lúc cảnh trở thành tình, vật trở thành ý, và thơ trở thành nơi tâm hồn được thăng hoa. Thế nhưng sau khi đưa người đọc đi qua một miền thiên nhiên mộng mơ, Nguyễn Trãi bất ngờ trở về với một câu chuyện không hề mộng mơ: câu chuyện về nhân cách. “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Chữ “bui” – chỉ – vang lên như một lời tự nhủ. Sau tất cả, ông chỉ giữ lại một thứ: “một lòng trung liễn hiếu”. Không phải công danh, không phải lời ngợi khen, không phải những thứ thuộc về vật chất. Chỉ có đạo nghĩa là đáng để con người mang theo suốt đời. Câu thơ “Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” vì thế có sức lay động đặc biệt. Nó gợi hình ảnh một vật quý được thử thách bằng sự mài giũa và nhuộm màu nhưng vẫn không thay đổi bản chất. Cũng như Nguyễn Trãi, dù cuộc đời có bao lần xô đẩy, dù thế sự có lúc nghiệt ngã, lòng trung hiếu vẫn nguyên vẹn. Hai chữ “chăng” lặp lại như một lời phủ định mạnh mẽ: không thể làm cho lòng ông sứt mẻ, không thể khiến tấm lòng ấy đổi màu. Đây cũng chính là điểm làm nên chiều sâu của chữ “nhàn”. Nguyễn Trãi không “nhàn” khỏi trách nhiệm. Ông chỉ “nhàn” khỏi sự tranh đua công danh. Thân có thể tìm về chốn thanh tĩnh nhưng tâm vẫn thuộc về non nước. Ông rời xa vòng danh lợi không phải vì đã hết yêu cuộc đời, mà vì muốn giữ cho mình một tâm thế trong sáng để tiếp tục sống đúng với những giá trị mà ông tin tưởng. Về nghệ thuật, bài thơ là sự kết hợp tinh tế giữa tính quy phạm của thể thất ngôn bát cú và sức sống của ngôn ngữ dân tộc. Hình ảnh thơ vừa có cái dân dã của làng quê Việt Nam vừa có cái tao nhã của thi ca cổ điển. Phép đối tạo nên sự cân xứng; các động từ làm cảnh vật có sức sống; nghệ thuật phóng đại biến thiên nhiên thành một kho báu tinh thần. Đặc biệt, cách xây dựng hình ảnh ở câu kết đã tạo nên biểu tượng đẹp về sự bền vững của phẩm chất con người. Thuật hứng (bài 24) khép lại mà dường như ánh trăng vẫn còn vương trên mái nhà, khói chiều vẫn còn bảng lảng trên mặt nước, hoa sen vẫn lặng lẽ nở giữa ao quê. Nhưng sâu hơn cả những hình ảnh đẹp ấy là một tấm lòng. Nguyễn Trãi đã sống giữa thế gian mà không để thế gian làm vẩn đục mình; đã từng bước qua danh lợi mà không đánh mất lý tưởng; đã tìm về nhàn mà không bao giờ quên trung hiếu. Bởi vậy, bài thơ không chỉ đẹp như một bức tranh thu mà còn sáng như một viên ngọc về nhân cách. Và có lẽ, điều khiến người đọc nhớ mãi không chỉ là “kho phong nguyệt” hay “thuyền yên hà”, mà là hình ảnh một con người dù đi qua bao nhiêu mưa nắng của cuộc đời vẫn giữ được một tấm lòng son – mài không khuyết, nhuộm chẳng đen. Bài tham khảo Mẫu 10 Giữa chốn bụi hồng trần ai náo nhiệt và đầy dẫy những vòng xoáy danh lợi phù du, cuộc đời của Nguyễn Trãi hiện lên như một khúc ca trầm bổng, có khi bi tráng đến xé lòng, nhưng cũng có lúc thanh tịnh, tĩnh mịch đến kỳ lạ. Khi đã rũ bỏ chiếc áo quan trường nặng trĩu những âu lo và mưu toan thế sự, Ức Trai tìm về với Côn Sơn – chốn bồng lai tiên cảnh của riêng mình. Ở nơi ấy, hồn thơ ông thả lỏng vào mây gió, hòa quyện với cỏ cây để dệt nên những vần thơ thấm đẫm tình yêu thiên nhiên và vẻ đẹp nhân cách. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) trích trong Quốc âm thi tập chính là bức tranh thủy mặc tuyệt mỹ khắc họa trọn vẹn khoảnh khắc tâm hồn ấy: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mở đầu bài thơ là một tiếng thở dài nhẹ nhõm, một lời tuyên ngôn đầy kiêu hãnh nhưng cũng rất đỗi an nhiên của một bậc trí giả: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "nhàn" dưới ngòi bút của Nguyễn Trãi không phải là sự trốn chạy yếu đuối trước nghịch cảnh, mà là sự trở về của một cánh chim mỏi mệt sau khi đã bay qua những giông bão lớn của cuộc đời. Khi gánh nặng giang sơn đã tròn sứ mệnh, ông chọn cách buông bỏ vinh hoa để giữ lấy sự trong sạch cho tâm hồn. Đối diện với những lời khen chê, phán xét đổi trắng thay đen của thói đời ("lành dữ"), thi sĩ mỉm cười điềm nhiên, đặt mình đứng ngoài vòng xoáy trần tục. Sự tự do ấy là món quà vô giá mà chỉ những ai dám sống thật với bản ngã mới có thể chạm tới. Rũ bỏ xiềng xích nơi triều đình, Nguyễn Trãi tự nguyện hóa thân thành một người con của đồng quê, hòa mình vào khung cảnh sống mộc mạc, nên thơ: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Cặp câu thực mở ra trước mắt người đọc một không gian bình dị đến nao lòng. Dưới nhịp thơ 3/4 nhịp nhàng cùng hệ thống động từ tinh tế như vớt, cấy, phát, ương, những công việc lao động của nhà nông bỗng trở thành những nét cọ uyển chuyển trên bức tranh thiên nhiên tĩnh lặng. Không còn khoảng cách giữa một nhà Nho uyên bác và bùn đất thôn quê; tất cả hòa quyện thành một khúc ca thanh bình, nơi con người tìm thấy niềm vui ngọt ngào từ chính đôi bàn tay lao động cần mẫn. Nhưng điều kỳ diệu nhất trong thế giới nghệ thuật của Ức Trai chính là khả năng nâng tầm những điều bình dị thành vũ trụ bao la. Hai câu luận đưa người đọc bước vào cõi mộng mị, lãng mạn vô biên: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Thi pháp phóng đại đã biến gió trăng (phong nguyệt) và mây khói (yên hà) – những sản phẩm vô hình của tự nhiên – thành tài sản hữu hình, chất đầy kho, nặng trĩu thuyền. Nguyễn Trãi bỗng chốc hóa thành vị "tỷ phú của mây gió". Trăng thanh gió mát không chỉ bầu bạn mà còn ôm ấp, sưởi ấm một tâm hồn nghệ sĩ từng chịu nhiều tổn thương, biến không gian đạm bạc thành một vương quốc tinh thần giàu có vô tận. Dù thả hồn bay bổng cùng mây ngàn gió núi, sợi dây liên kết giữa Nguyễn Trãi với đạo lý truyền thống chưa bao giờ phai nhạt. Hai câu kết vang lên như một lời thề nguyền son sắt: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Vận dụng khéo léo những thành ngữ dân gian quen thuộc, nhà thơ khẳng định bản lĩnh kiên cường, tấm lòng trung quân ái quốc và đạo hiếu sinh bất biến trước thời gian. Dù vạn vật có xoay vần, dâu bể có đổi thay, phẩm chất thanh cao ấy vẫn mãi sáng ngời như ngọc quý "mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Thuật hứng (bài 24) không chỉ là một bài thơ Nôm Đường luật xuất sắc, mà còn là bản tình ca dịu ngọt về cuộc sống điền viên và nhân cách thanh tao. Bài thơ mãi là đóa hoa thơm ngát hương trong khu vườn văn học trung đại, làm rung động trái tim bao thế hệ độc giả yêu cái đẹp và sự chân thành. Bài tham khảo Mẫu 11 Đọc thơ Nguyễn Trãi, người ta thường dễ dàng bắt gặp một trái tim luôn thổn thức vì dân vì nước, nhưng bên cạnh đó còn là một góc tâm hồn vô cùng thi vị, lãng mạn và yêu thiên nhiên đến cháy bỏng. Những năm tháng lui về ở ẩn tại miền quê Côn Sơn thanh vắng đã mở ra cho Ức Trai một chân trời mới – chân trời của sự tự do, nơi tâm hồn được gột rửa và thăng hoa cùng cỏ cây sông nước. Bài thơ Thuật hứng (bài số 24) trích từ Quốc âm thi tập chính là khúc ca trữ tình tuyệt đẹp vẽ nên bức tranh tâm trạng và cảnh sắc đầy thơ mộng ấy: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mạch cảm xúc của bài thơ khởi nguồn từ một triết lý sống thanh cao, nơi con người vượt lên trên mọi sự danh lợi tầm thường: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "nhàn" trong thơ Nguyễn Trãi chưa bao giờ là sự trốn chạy bi lụy, mà là sự lựa chọn đầy kiêu hãnh của một bậc hiền triết. Khi đã trọn vẹn nợ nước non, ông mỉm cười rũ bỏ chiếc áo triều đình để trở về với vòng tay ôm ấp của thiên nhiên. Những lời khen chê, phán xét đầy thị phi của thói đời ("lành dữ âu chi") giờ đây chỉ thoảng qua như mây bay gió thổi, không thể làm vấy bẩn sự bình yên trong tâm hồn một con người đã đạt đến cảnh giới tự tại. Rời xa chốn phồn hoa đô hội, nhà thơ tìm thấy niềm vui đích thực trong nhịp sống điền viên mộc mạc, thanh bình: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Cặp câu thực gợi lên một bức tranh quê sống động và nên thơ biết bao. Dưới ngòi bút tài hoa, những công việc lao động mệt nhọc của người nông dân như vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen lại mang vẻ đẹp nhẹ nhàng như một điệu múa của tự nhiên. Thi nhân hòa mình vào nhịp thở của ao nước trong veo, của những chồi sen non hé nở. Ở đó, không có tiếng gươm đao dũng mãnh, chỉ có tiếng lòng hòa nhịp cùng tiếng đất trời ru êm. Bức tranh thiên nhiên càng trở nên lãng mạn và kỳ vĩ hơn ở hai câu luận, nơi trí tưởng tượng bay bổng của nhà thơ chạm đến cõi mộng: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Thi pháp phóng đại đã biến gió trăng (phong nguyệt) và mây khói (yên hà) thành những báu vật vô giá chất đầy kho, nặng trĩu thuyền. Nguyễn Trãi bỗng hóa thành vị chủ nhân giàu có nhất vũ trụ. Thiên nhiên không chỉ là cảnh vật vô tri mà đã hóa thành tri kỷ, ngày đêm vỗ về, tưới mát cho một tâm hồn từng trải qua bao dâu bể thăng trầm của lịch sử. Và rồi, giữa không gian mây gió thơ mộng ấy, phẩm chất kiên trung, sáng ngời của một bậc đại nhân lại tỏa rực ở hai câu kết: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Dù đã lánh đợt chốn triều cương, tấm lòng son sắt với non sông và đạo lý gia đình chưa bao giờ phai nhạt. Bằng hình ảnh ẩn dụ tinh tế mượn từ ca dao, thành ngữ, nhà thơ khẳng định một cách đanh thép bản lĩnh vững vàng của mình trước mọi thử thách. Trái tim ấy mãi trong sạch, hiên ngang, dẫu "mài không khuyết, nhuộm không đen". Khép lại bài thơ, Thuật hứng (bài 24) để lại trong lòng người đọc những rung động sâu xa. Đó không chỉ là bài thơ về cảnh trí thiên nhiên, mà còn là khúc ca tôn vinh vẻ đẹp của một tâm hồn lãng mạn, tự do và một nhân cách vĩnh cửu cùng thời gian. Bài tham khảo Mẫu 12 Trong khu vườn thơ ca trung đại Việt Nam, trang thơ của Nguyễn Trãi luôn lấp lánh thứ ánh sáng kỳ diệu của trí tuệ và sự nhạy cảm tinh tế. Bên cạnh một nhà chính trị sắc sảo, Ức Trai còn là một hồn thơ trữ tình đằm thắm, một người nghệ sĩ si mê vẻ đẹp của thiên nhiên cỏ cây. Khi tìm về cõi ẩn dật ở Côn Sơn, ông đã viết nên chùm thơ Thuật hứng như những trang nhật ký tâm tình gửi gắm vào mây gió. Bài thơ số 24 chính là bản tình ca êm dịu nhất, nơi con người và vũ trụ giao hòa trong một cõi thanh tịnh, nên thơ: Công danh đã được hợp về nhàn, Lành dữ âu chi thế ngợi khen. Ao cạn vớt bèo cấy muống, Trì thanh phát cỏ ương sen. Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thuyền chở yên hà nặng vạy then. Bui có một lòng trung lễn hiếu, Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen. Mở đầu bài thơ là một nốt lặng đầy an nhiên và thư thái. Nhà thơ buông xuôi những gánh nặng trần ai bằng một quyết định vô cùng dứt khoát: "Công danh đã được hợp về nhàn / Lành dữ âu chi thế ngợi khen". Chữ "nhàn" ở đây đẹp như một đóa sen nở muộn giữa bùn nhơ, là phần thưởng xứng đáng cho một đời cống hiến hết mình vì nước non. Đối diện với những thói đời "lành dữ" đầy mưu mô, giả dối, Nguyễn Trãi chọn cách khép lại giác quan trước sự phán xét phù phiếm để mở rộng tâm hồn đón nhận sự tĩnh lặng. Sự thản nhiên ấy chính là đỉnh cao của một trí tuệ đã nhìn thấu hồng trần. Từ bỏ chốn triều đình hoa lệ nhưng đầy cạm bẫy, bước chân thi sĩ thong thả bước vào không gian đồng quê mộc mạc qua đôi câu thơ đậm chất họa: "Ao cạn vớt bèo cấy muống / Trì thanh phát cỏ ương sen". Bức tranh điền viên hiện lên với những gam màu dịu ngọt và thanh tao. Từng động tác vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen được miêu tả nhịp nhàng như nhịp đập của trái tim hòa chung với nhịp thở đất trời. Cuộc sống lao động bình dị ấy không hề tẻ nhạt, trái lại, nó mang đến cho nhà thơ một thứ bình yên sâu thẳm, thứ hạnh phúc nguyên sơ mà vàng bạc chốn kinh kỳ chẳng thể nào đổi chác được. Không gian nghệ thuật bỗng chốc vươn tới chiều kích của cõi mộng ở hai câu luận đầy tính tượng trưng: "Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then". Dưới lăng kính lãng mạn của Nguyễn Trãi, những thức quà vô giá của thiên nhiên như gió, trăng, mây, khói bỗng hóa thành những tài sản hữu hình, tràn ngập căn nhà nhỏ. Thi nhân bỗng chốc trở thành kẻ giàu có nhất thế gian, sở hữu cả một bầu trời khoáng đạt và thơ mộng. Thiên nhiên ôm ấp, vỗ về, biến cuộc sống đạm bạc nơi thôn dã thành một thiên đường nghệ thuật đích thực. Tuy nhiên, vẻ đẹp rực rỡ nhất của bài thơ lại được kết tinh ở hai câu kết, nơi nhân cách thanh cao và khí tiết kiên trung ngời sáng: "Bui có một lòng trung lễn hiếu / Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen". Dù đã lánh đợt chốn phong ba, tình yêu nước thương nhà và đạo lý làm người chưa bao giờ phai nhạt trong tim ông. Sử dụng thành ngữ dân gian một cách linh hoạt, Nguyễn Trãi khẳng định tấm lòng son sắt của mình trước mọi nghịch cảnh. Phẩm chất ấy bền bỉ, hiên ngang, dẫu thời gian có bào mòn, dẫu cuộc đời có xoay vần thì vẫn nguyên vẹn một màu trong sáng. Thuật hứng (bài 24) khép lại nhưng dư âm của nó vẫn ngân vang mãi trong tâm hồn người đọc như một khúc thụy sơn trầm bổng. Bài thơ là minh chứng tuyệt vời cho một tâm hồn lãng mạn, một nhân cách lớn luôn biết tìm thấy sự thanh cao và bình yên ngay giữa những giông bão của cuộc đời. Bài tham khảo Mẫu 13 Có những chữ trong văn chương càng đọc càng thấy rộng. Chữ “nhàn” là một chữ như thế. Hai tiếng tưởng như chỉ một trạng thái thảnh thơi của đời sống, nhưng trong thơ ca trung đại, nó có thể chứa cả một quan niệm nhân sinh, một thái độ trước thời thế, thậm chí là bóng dáng của một nhân cách. Với Nguyễn Trãi, “nhàn” càng không phải là sự rũ bỏ cuộc đời để tìm một nơi trú ẩn cho riêng mình. Đó là sự lùi lại khỏi vòng danh lợi để giữ lấy sự thanh sạch của tâm hồn, là cách một con người từng dấn thân sâu sắc vào cuộc đời tự tìm cho mình một khoảng lặng. Thuật hứng (bài 24) vì vậy có thể xem như một bài thơ về “nhàn”, nhưng sâu xa hơn, đó là bài thơ về cách giữ mình giữa một thế giới luôn biến động. Sau ao bèo, rau muống, hoa sen, sau gió trăng và khói sóng là một tấm lòng trung hiếu không bao giờ phai nhạt. Hai câu mở đầu trước hết đặt ra một thái độ sống: “Công danh đã được hợp về nhàn, Điều đáng chú ý là Nguyễn Trãi không nói “chán công danh” mà nói “hợp về nhàn”. Chữ “hợp” gợi một sự lựa chọn đã được cân nhắc, một sự thuận theo sau khi con người đã đi qua những va đập của thế sự. Công danh vốn là điều người quân tử hướng tới, nhưng khi danh lợi trở thành nơi con người phải đánh đổi sự bình yên và phẩm giá, việc quay về với “nhàn” lại trở thành một biểu hiện của bản lĩnh. Nguyễn Trãi không cần sự ngợi khen của thế gian để xác nhận giá trị của mình. Bởi vậy, câu “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” không phải thái độ bất cần mà là sự tự chủ. Người thực sự mạnh mẽ là người không để tiếng vỗ tay hay lời dị nghị bên ngoài quyết định cách mình sống. Từ đó, chữ “nhàn” được cụ thể hóa bằng những hình ảnh rất đỗi đời thường: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Nếu đặt những câu thơ này bên cạnh hình dung quen thuộc về cuộc sống của một bậc quan lại, ta càng thấy sự lựa chọn của Nguyễn Trãi đặc biệt. Ông không tìm đến những thú vui xa hoa. Ông tìm về ao nước, vườn cây, tự tay “vớt bèo”, “cấy muống”, “phát cỏ”, “ương sen”. Những động từ liên tiếp khiến nhịp thơ mang hơi thở của lao động. Cái nhàn ở đây không đồng nghĩa với sự lười biếng; nó là một trạng thái sống chủ động, tự do, trong đó con người tìm thấy niềm vui từ những việc nhỏ bé và gần gũi nhất. Đặc biệt, việc lựa chọn hình ảnh rau muống và hoa sen mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam. Nếu rau muống là hình ảnh của đời sống dân dã, của bữa cơm quê nghèo mà ấm áp, thì sen lại gợi vẻ đẹp thanh khiết. Một bên là cái bình dị của đời sống, một bên là biểu tượng của sự trong sạch. Nguyễn Trãi dường như đã tìm thấy trong thiên nhiên cả hai điều mà mình cần: sự gần gũi với nhân dân và sự thanh sạch cho tâm hồn. Nhưng bức tranh ấy không chỉ dừng lại ở cái nhỏ bé của ao vườn. Từ mặt đất, tầm nhìn của thi nhân mở lên bầu trời: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Đây có lẽ là hai câu thơ đẹp nhất khi Nguyễn Trãi nói về sự giàu có tinh thần. “Phong nguyệt”, “yên hà” vốn là những thứ không thể cầm nắm, vậy mà dưới con mắt thi nhân lại có thể “đầy” trong kho, có thể “nặng” trên thuyền. Nghệ thuật phóng đại tạo nên một nghịch lý đầy thi vị: càng ít sở hữu vật chất, con người càng có thể giàu có về tinh thần. Nguyễn Trãi không có kho vàng, nhưng có kho gió trăng. Ông không có thuyền chở châu báu, nhưng có thuyền chở khói mây. Những thứ người đời có thể xem là vô hình, vô giá trị lại trở thành tài sản quý báu nhất đối với nhà thơ. Điều ấy cho thấy khả năng rung động đặc biệt của một tâm hồn lớn. Thiên nhiên không chỉ được nhìn thấy mà còn được sống cùng, thấm vào tâm tưởng, trở thành một phần của đời sống nội tâm. Nhưng chính lúc người đọc tưởng rằng bài thơ đã chìm hoàn toàn trong vẻ đẹp thanh nhàn, Nguyễn Trãi lại đưa ta trở về với điều quan trọng nhất: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Hai câu kết giống như một tiếng chuông ngân lên sau bản nhạc êm dịu. “Bui” – chỉ – nhấn mạnh sự duy nhất. Sau tất cả, ông chỉ giữ một “lòng trung liễn hiếu”. Công danh có thể bỏ, lời khen chê có thể bỏ, những tiện nghi vật chất có thể bỏ, nhưng đạo nghĩa thì không. “Mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” là hình ảnh giàu tính biểu tượng. Một vật quý dù bị mài vẫn không sứt mẻ, dù bị nhuộm vẫn không đổi màu. Cũng vậy, lòng trung hiếu của Nguyễn Trãi không bị hoàn cảnh làm hao mòn. Nếu sáu câu đầu cho thấy ông đã tìm được cách sống thanh thản thì hai câu cuối chứng minh rằng sự thanh thản ấy không phải sự lãng quên. Thân có thể nhàn, nhưng tâm không nhàn; đời sống có thể lui về, nhưng lý tưởng vẫn ở phía trước. Đây chính là chiều sâu của bài thơ. Nguyễn Trãi không phải một ẩn sĩ đóng cửa với thế gian. Ông là một con người đã từng mang khát vọng lớn lao, từng muốn đem tài năng cứu nước giúp dân. Bởi thế, khi ông nói về “nhàn”, phía sau chữ nhàn vẫn là một trái tim nặng nghĩa với cuộc đời. Càng rời xa danh lợi, ông càng làm nổi bật giá trị của những gì không thể từ bỏ. Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật nhưng mang đậm hơi thở dân tộc. Những hình ảnh “bèo”, “muống”, “sen”, “ao”, “trì” đưa đời sống Việt Nam vào một thể thơ vốn có nguồn gốc ngoại lai. Sự kết hợp giữa ngôn ngữ mộc mạc và hình ảnh cổ điển, giữa chất hiện thực và trí tưởng tượng, giữa cảnh vật bình dị và triết lí nhân sinh đã tạo nên vẻ đẹp riêng của tác phẩm. Đặc biệt, nghệ thuật phóng đại ở hai câu luận và hình ảnh biểu tượng ở hai câu kết khiến bài thơ có sức khái quát vượt khỏi một thú vui riêng tư. Thuật hứng (bài 24) vì thế không chỉ kể về một cuộc sống “nhàn”. Nó kể về một cách tồn tại có bản lĩnh: biết buông thứ cần buông và biết giữ thứ không thể mất. Nguyễn Trãi buông công danh nhưng giữ trung hiếu; buông lời thế gian nhưng giữ tiếng nói của lương tâm; rời xa chốn ồn ào nhưng không bao giờ rời xa non nước. Có lẽ chính vì thế, sau bao thế kỉ, bài thơ vẫn khiến người đọc rung động. Bởi giữa một đời người hữu hạn, điều đáng quý nhất không phải là ta đã sở hữu bao nhiêu, mà là sau tất cả những đổi thay, ta còn giữ được gì nguyên vẹn trong tâm hồn mình. Bài tham khảo Mẫu 14 Thơ Nguyễn Trãi có một vẻ đẹp rất lạ: càng bình dị càng sâu xa, càng nhẹ nhàng càng chất chứa nhiều trăn trở. Trong thơ ông, một cành cây, một mặt nước, một bông sen hay một vầng trăng đều có thể trở thành chiếc gương phản chiếu tâm hồn. Thuật hứng (bài 24) là một thi phẩm như vậy. Bài thơ không dựng lên những cảnh tượng lớn lao mà chỉ bắt đầu từ một cuộc sống rất đỗi giản đơn: vớt bèo, cấy muống, phát cỏ, ương sen. Thế nhưng từ những điều nhỏ bé ấy, Nguyễn Trãi đã mở ra cả một thế giới tinh thần rộng lớn – nơi con người tìm thấy sự tự do, sự thanh sạch và trên hết là sự thủy chung với đạo nghĩa. Đằng sau cảnh nhàn là một tâm hồn không nhàn, đằng sau vẻ bình yên là một tấm lòng luôn hướng về đất nước và con người. Hai câu đề mở ra một khoảng lặng sau những ồn ào của thế sự: “Công danh đã được hợp về nhàn, Có thể xem đây là cánh cửa dẫn người đọc vào thế giới nội tâm của Nguyễn Trãi. “Công danh” từng là con đường để người quân tử thực hiện lý tưởng. Nhưng con đường ấy cũng đầy những thị phi, tranh đoạt và bất trắc. Vì vậy, “về nhàn” không phải sự thất bại của một con người không đạt được công danh, mà là sự tỉnh thức của một người đã nhận ra giá trị của đời sống tinh thần. Khi đã nhìn thấu sự vô thường của danh lợi, người ta có thể tìm thấy tự do bằng cách không còn lệ thuộc vào nó. “Lành dữ âu chi thế ngợi khen” mang sắc thái bình thản. Người đời hôm nay khen, ngày mai chê; cái đúng đôi khi chưa chắc được thừa nhận, cái sai đôi khi vẫn được tung hô. Nhưng Nguyễn Trãi chọn cách giữ vững chính mình. Đó là một sự tự chủ đáng quý: sống không phải để vừa lòng thế gian mà để không hổ thẹn với lương tâm. Từ trạng thái tinh thần ấy, thiên nhiên xuất hiện: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Hai câu thơ không cầu kỳ mà đẹp như một nét bút nhẹ trên giấy dó. “Ao cạn”, “trì thanh”, “bèo”, “muống”, “cỏ”, “sen” đều là những hình ảnh thân thuộc của làng quê. Nguyễn Trãi không đứng ngoài thiên nhiên để ngắm nhìn mà hòa mình vào đó. Ông tự tay làm những công việc bình thường, cảm nhận từng chuyển động nhỏ của sự sống. Đáng chú ý là sự xuất hiện của những động từ “vớt”, “cấy”, “phát”, “ương”. Nhịp sống trong thơ vì thế không hề tĩnh tại. Cái nhàn của Nguyễn Trãi là cái nhàn có lao động, có sự sống, có bàn tay con người. Điều này khiến quan niệm “nhàn” của ông trở nên khác biệt: ông không trốn khỏi đời sống mà tìm một cách sống hài hòa với đời sống. Lao động khiến con người gần đất, gần cây, gần nhân dân; thiên nhiên giúp con người trở về với bản chất chân thật của mình. Nếu hai câu thực mang sắc màu dân dã thì hai câu luận lại đưa tâm hồn lên một tầng cao khác: “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc, Thiên nhiên ở đây được cảm nhận bằng một trí tưởng tượng giàu chất thơ. Gió trăng trở thành thứ có thể chất đầy kho; khói mây trở thành thứ có thể làm nặng thuyền. Đây là nghệ thuật phóng đại nhưng không hề khoa trương. Trái lại, nó diễn tả chính xác một trạng thái tâm hồn: khi con người đã tìm được niềm vui trong thiên nhiên, những vẻ đẹp vô hình trở thành tài sản quý giá. “Kho phong nguyệt” và “thuyền yên hà” có thể được xem như những biểu tượng cho sự giàu có tinh thần. Nguyễn Trãi có thể sống thanh đạm về vật chất nhưng không hề nghèo nàn trong cảm xúc. Một mái nhà có thể nhỏ, nhưng nếu chứa được ánh trăng thì nó rộng hơn cả cung điện. Một con thuyền có thể đơn sơ, nhưng nếu chở được khói mây thì nó đã mang theo cả một khoảng trời. Đó là vẻ đẹp rất riêng của một tâm hồn thi sĩ. Nguyễn Trãi nhìn thấy cái lớn lao trong cái nhỏ bé, nhìn thấy sự vô tận trong những gì tưởng như hữu hạn. Thiên nhiên trong thơ ông vì thế không chỉ đẹp mà còn có khả năng cứu rỗi tâm hồn, đưa con người ra khỏi những chật hẹp của danh lợi. Nhưng bức tranh ấy chỉ thực sự hoàn chỉnh khi xuất hiện hai câu kết: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Nếu sáu câu đầu là một bản nhạc nhẹ thì hai câu cuối là nốt trầm sâu nhất. “Bui” – chỉ – và “một lòng” tạo nên sự cô đọng đặc biệt. Sau tất cả những lựa chọn của đời người, Nguyễn Trãi chỉ giữ một điều: trung và hiếu. Hình ảnh “mài” và “nhuộm” gợi những thử thách mà phẩm chất phải đối diện. Nhưng “chăng khuyết”, “chăng đen” lại là lời khẳng định về sự bất biến. Tấm lòng ấy có thể bị cuộc đời thử thách nhưng không thể bị làm cho biến dạng. Đây là vẻ đẹp của khí tiết. Càng trải qua nghịch cảnh, giá trị của sự thủy chung càng sáng rõ. Hai câu kết cũng giúp ta hiểu lại toàn bộ sáu câu thơ trước. Hóa ra, Nguyễn Trãi tìm đến thiên nhiên không phải để quên đời mà để giữ tâm. Ông tránh xa danh lợi nhưng không tránh xa trách nhiệm. Ông sống “nhàn” về hình thức nhưng trong tâm vẫn là một con người đau đáu với đạo nghĩa. Bởi thế, cái nhàn ấy không hề yếu mềm. Nó là sự bình tĩnh của một con người đã xác lập được điều gì đáng quý nhất. Về nghệ thuật, tác phẩm thành công ở sự hòa quyện giữa cổ điển và dân tộc. Thể thất ngôn bát cú tạo nên kết cấu cân xứng, trong khi hệ thống hình ảnh đời thường như bèo, muống, sen làm cho bài thơ mang hơi thở của làng quê Việt Nam. Phép đối, nghệ thuật phóng đại, ngôn ngữ cô đọng và hình ảnh giàu tính biểu tượng cùng góp phần tạo nên một thế giới vừa thực vừa mộng. Đặc biệt, nghệ thuật “tả cảnh ngụ tình” đã khiến thiên nhiên trở thành tiếng nói của tâm hồn. Khép lại bài thơ, ta có thể hình dung một Nguyễn Trãi đang ngồi bên mặt ao trong một buổi thu yên tĩnh. Trước mắt ông là sen, là bèo, là gió trăng, là khói sóng. Nhưng phía sau cảnh vật bình yên ấy là một tâm hồn từng trải và một tấm lòng chưa bao giờ thôi hướng về non nước. Chính vì vậy, Thuật hứng không phải là bài thơ của sự lánh đời, mà là bài thơ của sự trở về với bản ngã thanh sạch để giữ vững điều thiêng liêng nhất. Cái nhàn khiến Nguyễn Trãi đẹp; nhưng chính lòng trung hiếu bất biến mới khiến ông trở nên lớn lao. Bài tham khảo Mẫu 15 Trong dòng chảy văn học trung đại Việt Nam, Nguyễn Trãi là một nhân cách lớn, một tâm hồn lớn luôn hướng về dân, về nước. Thơ ông vừa mang vẻ đẹp thanh cao của một tâm hồn yêu thiên nhiên, vừa chất chứa những suy tư sâu sắc về cuộc đời và trách nhiệm của người trí thức. Bài thơ “Thuật hứng” (bài số 24) là một trong những thi phẩm tiêu biểu cho vẻ đẹp ấy. Qua bức tranh cuộc sống thanh nhàn nơi thôn dã, Nguyễn Trãi đã bộc lộ quan niệm sống coi nhẹ công danh, tìm về sự bình dị, đồng thời khẳng định một tấm lòng trung hiếu son sắt không bao giờ đổi thay. Ngay từ hai câu mở đầu, nhà thơ đã thể hiện một thái độ sống ung dung, tự tại: “Công danh đã được hợp về nhàn, Sau những trải nghiệm và biến động của cuộc đời, Nguyễn Trãi dường như đã chủ động tìm đến chữ “nhàn”. “Công danh” vốn là điều mà người quân tử thời trung đại thường theo đuổi, nhưng với ông, công danh không còn là đích đến duy nhất. Điều đáng quý hơn là giữ được sự thanh sạch của tâm hồn. Cụm từ “âu chi” cho thấy thái độ không quá bận tâm trước lời khen chê, tốt xấu của thế gian. Đó không phải sự thờ ơ với cuộc đời mà là bản lĩnh của một con người đã nhìn thấu những phù hoa, hiểu rằng giá trị của một con người không thể chỉ được đo bằng danh vọng. Nếu hai câu đầu thể hiện quan niệm sống thì bốn câu thơ tiếp theo lại mở ra một bức tranh sinh hoạt thôn quê mộc mạc, thanh bình: “Ao cạn vớt bèo cấy muống, Những công việc “vớt bèo”, “cấy muống”, “phát cỏ”, “ương sen” đều rất đỗi bình thường, dân dã. Nhà thơ không tìm niềm vui trong lầu son gác tía mà tìm thấy sự thư thái từ những công việc gần gũi với thiên nhiên. Các hình ảnh “ao cạn”, “trì thanh”, “sen”, “muống” tạo nên một không gian làng quê trong trẻo, thanh sạch. Đặc biệt, hai câu “Kho thu phong nguyệt đầy qua nóc / Thuyền chở yên hà nặng vạy then” mang vẻ đẹp giàu chất thơ. “Phong nguyệt”, “yên hà” là những hình ảnh ước lệ chỉ gió trăng, khói sóng của thiên nhiên. Thế nhưng qua cảm nhận của Nguyễn Trãi, thiên nhiên dường như trở thành một kho báu vô tận: kho chứa đầy gió trăng, thuyền chở nặng khói霞. Cách nói phóng đại khiến vẻ đẹp thiên nhiên hiện lên vừa phong phú vừa nên thơ, đồng thời cho thấy một tâm hồn giàu rung cảm trước tạo vật. Với Nguyễn Trãi, thiên nhiên không chỉ là nơi tìm đến để lánh xa bụi trần mà còn là nguồn sống tinh thần giúp con người giữ gìn sự trong sáng của tâm hồn. Tuy nhiên, giá trị tư tưởng sâu sắc nhất của bài thơ lại được kết tinh ở hai câu kết: “Bui có một lòng trung liễn hiếu, Từ “bui” có nghĩa là “chỉ”, nhấn mạnh rằng giữa bao nhiêu điều đáng quan tâm trong cuộc đời, nhà thơ chỉ giữ một điều duy nhất: lòng trung và chữ hiếu. Hình ảnh “mài chăng khuyết, nhuộm chăng đen” là một lời khẳng định đầy mạnh mẽ về sự kiên định. Lòng trung hiếu của Nguyễn Trãi giống như một vật quý, dù bị mài giũa cũng không sứt mẻ, dù bị nhuộm đen cũng không đổi màu. Qua đó, người đọc nhận ra rằng chữ “nhàn” của Nguyễn Trãi hoàn toàn không phải là sự trốn tránh trách nhiệm. Ông có thể rời xa vòng danh lợi, nhưng không bao giờ rời bỏ lý tưởng trung hiếu. Đằng sau vẻ ngoài nhàn tản là một trái tim luôn đau đáu với vận mệnh đất nước và con người. Về nghệ thuật, bài thơ nổi bật ở thể thất ngôn bát cú Đường luật, kết hợp hài hòa giữa hình thức trang trọng của thơ cổ điển với những hình ảnh đời thường, dân dã của văn hóa Việt Nam. Ngôn ngữ thơ giản dị mà giàu sức gợi; các hình ảnh thiên nhiên như ao, bèo, muống, sen, phong, nguyệt, yên, hà tạo nên một bức tranh vừa gần gũi vừa thanh tao. Nghệ thuật đối được sử dụng tự nhiên, cùng cách nói phóng đại và hình ảnh mang tính biểu tượng đã làm cho cảm xúc và tư tưởng của bài thơ thêm sâu sắc. “Thuật hứng” (bài số 24) vì thế không chỉ là lời tự bạch về một cuộc sống nhàn mà còn là bản tuyên ngôn về một nhân cách lớn. Nguyễn Trãi tìm về thiên nhiên để giữ tâm hồn thanh sạch, rời xa công danh nhưng không rời xa trách nhiệm. Đọc bài thơ, ta càng trân trọng vẻ đẹp của một con người đã đi qua những thăng trầm của cuộc đời mà vẫn giữ được tấm lòng son sắt. Chính sự hòa quyện giữa chất nhàn thanh cao và lý tưởng trung hiếu bền vững đã làm nên sức sống lâu bền cho thi phẩm và vẻ đẹp bất tử của tâm hồn Nguyễn Trãi.
|






Danh sách bình luận