content-pc content-tablet content-mobile

Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình. (L. Tonxtoi). Anh/chị hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy làm sáng tỏ ý kiến qua đoạn trích “Cô Tô" của nhà văn Nguyễn Tuân

I. Mở bài - Dẫn dắt: Giới thiệu về đặc trưng của hoạt động sáng tạo nghệ thuật và nhà văn L. Tôn-xtôi. - Nêu vấn đề: Trích dẫn nhận định: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình".

Quảng cáo
Lựa chọn câu để xem lời giải nhanh hơn

Dàn ý

I. Mở bài

- Dẫn dắt: Giới thiệu về đặc trưng của hoạt động sáng tạo nghệ thuật và nhà văn L. Tôn-xtôi.

- Nêu vấn đề: Trích dẫn nhận định: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình".

- Giới thiệu văn bản: Đoạn trích "Cô Tô" của Nguyễn Tuân là minh chứng sinh động cho quá trình lao động nghệ thuật đầy công phu ấy, vừa làm hiện lên bức tranh thiên nhiên, con người đảo Cô Tô kỳ vĩ, vừa khắc họa cái tôi tài hoa, uyên bác, đầy tâm huyết của nhà văn.

II. Thân bài

1. Giải thích nhận định

- "Lao động kép": Là sự thống nhất của hai quá trình lao động song song, gắn bó mật thiết với nhau trong ngòi bút của người nghệ sĩ.

- "Nhà văn vừa tạo ra thế giới":

+ Quá trình nhà văn xây dựng nên một thế giới nghệ thuật sinh động, có hồn: từ hình tượng thiên nhiên, cảnh vật cho đến con người và cuộc sống.

+ Thế giới ấy mang dấu ấn riêng của trí tưởng tượng, khả năng quan sát và tài năng nhào nặn ngôn từ.

- "Vừa kiến tạo gương mặt mình":

+ Qua trang văn, nhà văn đồng thời bộc lộ cái tôi cá nhân, phong cách nghệ thuật, quan điểm thẩm mỹ, nhân sinh quan và phẩm chất đạo đức của chính mình.

+ Tác phẩm chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn và "căn cước" nghệ sĩ.

- Ý nghĩa chung: Nhận định khẳng định bản chất của sáng tạo nghệ thuật không chỉ là phản ánh hiện thực khách quan mà còn là sự tự khẳng định bản lĩnh, tài năng và nhân cách của người cầm bút.

2. Làm sáng tỏ qua đoạn trích "Cô Tô" của Nguyễn Tuân

- Thế giới nghệ thuật được nhà văn tạo ra trong "Cô Tô":

+ Bức tranh thiên nhiên dữ dội và tươi đẹp: Cảnh bão đảo dữ dội qua những từ ngữ tạo hình mạnh mẽ, sắc sảo: gió bão "tăng thêm hỏa lực", "buốt như một viên đạn mũi kim", tiếng gió rít "như quỷ khốc thần linh", sóng thúc "như vua thủy tộc rung thêm trống trận".

+ Cảnh bình minh trên đảo sau bão hiện lên tuyệt đẹp, tráng lệ: mặt trời "tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn", đặt trên "mâm bạc" ngọc trai nước biển hừng đông.

- Bức tranh sinh hoạt đời thường ấm áp, chan hòa: Cảnh sinh hoạt quanh chiếc giếng nước ngọt đảo Thanh Luân: vui như một cái bến, đậm đà mát nhẹ. Hình ảnh anh hùng Châu Hòa Mãn, chị Châu Hòa Mãn địu con dịu dàng yên tâm như "biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành".

- Quá trình nhà văn kiến tạo gương mặt mình (Dấu ấn phong cách Nguyễn Tuân):

+ Cái tôi tài hoa, uyên bác: Sử dụng vốn ngôn ngữ phong phú, giàu tính tạo hình và động lực (lấy từ quân sự, từ đời sống lao động).

+ Liên tưởng độc đáo, bất ngờ, góc nhìn tinh tế, mới lạ trước thiên nhiên và con người (so sánh mặt trời như lòng đỏ trứng thiên nhiên trên mâm bạc, hình ảnh biển cả là mẹ hiền).

- Tình yêu thiên nhiên, đất nước và sự trân trọng con người lao động:

+ Nguyễn Tuân không đứng ngoài cuộc mà đắm mình vào đời sống của người dân đảo, thấu hiểu từng nhịp thở của biển cả.

+ Qua trang văn, ta thấy một Nguyễn Tuân trân trọng, gắn bó thiết tha với vẻ đẹp của Tổ quốc và ca ngợi vẻ đẹp khỏe khoắn, bình dị của những người lao động biển đảo.

- Đánh giá mở rộng: Nhận định của L. Tôn-xtôi hoàn toàn chính xác. "Cô Tô" không chỉ cung cấp cho người đọc những trang văn tuyệt mĩ về hòn đảo vùng Đông Bắc mà còn lưu giữ bức chân dung tinh thần rạng rỡ của một nhà văn lớn – người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp.

III. Kết bài

- Khẳng định lại vấn đề: Khẳng định lại ý nghĩa của nhận định về lao động nghệ thuật và giá trị của đoạn trích "Cô Tô".

- Bài học rút ra:

+ Đối với người nghệ sĩ: Sáng tạo phải là quá trình lao động nghiêm túc, không ngừng bồi đắp tài năng và nhân cách.

+ Đối với người đọc: Cần thấu hiểu và trân trọng những giá trị lao động nghệ thuật chân chính ẩn chứa sau mỗi trang văn.

Bài siêu ngắn Mẫu 1

Bàn về bản chất của hoạt động sáng tạo nghệ thuật, đại văn hào L. Tôn-xtôi từng đưa ra một chiêm nghiệm sâu sắc: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình". Quả thực, một tác phẩm chân chính không chỉ phản ánh hiện thực khách quan bên ngoài mà còn là tấm gương soi chiếu bản lĩnh, tài hoa và nhân cách của người cầm bút. Đoạn trích "Cô Tô" của Nguyễn Tuân chính là một minh chứng tuyệt vời cho quá trình lao động nghệ thuật kép ấy, đưa người đọc đi từ bức tranh thiên nhiên dữ dội đến khung cảnh đời sống lao động đầy ắp nghĩa tình.

Trước hết, thông qua ngòi bút tài hoa, Nguyễn Tuân đã tạo ra một thế giới nghệ thuật sinh động, đa dạng và đầy sức sống mãnh liệt của đảo Cô Tô qua các mạch cảm xúc khác nhau. Mở đầu đoạn trích là bức tranh thiên nhiên dữ dội trong cơn bão lớn. Bằng vốn ngôn ngữ giàu tính tạo hình và những liên tưởng táo bạo từ đời sống quân sự, nhà văn đã tái hiện trọn vẹn sự khốc liệt của cuồng phong bão tố: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió. Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim... Tiếng gió càng ghê rộn mỗi khi nó thốc vào, vuốt qua những gờ kính nhọn... Nó rít lên rú lên như cái kiểu người ta vẫn thường gọi là quỷ khốc thần linh.” Khung cảnh bão đảo hiện lên sống động như một trận chiến thực sự, nơi con người phải đối mặt với sức mạnh hủy diệt của tự nhiên.

Thế giới nghệ thuật ấy không dừng lại ở sự tàn phá mà tiếp tục chuyển hóa ngoạn mục sang vẻ đẹp trong trẻo, tráng lệ của ngày thứ năm, thứ sáu sau bão. Không gian mở ra khoáng đạt với cảnh bình minh tuyệt mỹ: “Sau trận bão, chân trời, ngấn bể, sạch như tấm kính lau hết mây hết bụi. Mặt trời nhú lên dần dần... Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Quả trứng hồng hào thăm thẳm, và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân trời màu ngọc trai nước biển hừng đông.”

Và đỉnh cao của thế giới nghệ thuật ấy chính là bức tranh sinh hoạt bình dị, ấm áp quanh cái giếng nước ngọt đảo Thanh Luân. Ở đó có nhịp sống náo nức của con người xứ đảo sau bão: anh hùng Châu Hòa Mãn quẩy nước múc đầy thuyền, chị Châu Hòa Mân địu con dịu dàng yên tâm như "hình ảnh biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành".

Song song với quá trình tạo dựng thế giới ấy, Nguyễn Tuân đồng thời tự kiến tạo nên gương mặt và phong cách nghệ thuật độc đáo của chính mình. Đó là bức chân dung của một ngòi bút uyên bác, tài hoa, luôn khao khát khám phá cái đẹp ở những cực điểm của tự nhiên. Không hề né tránh sự khắc nghiệt của bão tố, nhà văn dấn thân vào tâm bão để cảm nhận nhịp đập hoang sơ của biển trời. Đến khi mặt trời mọc và cuộc sống thường nhật trở lại, cái tôi của Nguyễn Tuân lại biến thành một tâm hồn vô cùng nhạy cảm, tinh tế, biết trân trọng từng chi tiết nhỏ bé của sự sống. Hơn thế nữa, qua cách nhìn nhận đầy trân trọng đối với người dân lao động, nhà văn đã bộc lộ tấm lòng gắn bó thiết tha, sự thấu hiểu sâu sắc và niềm tự hào lớn lao đối với con người và thiên nhiên Tổ quốc.

Tóm lại, qua đoạn trích "Cô Tô", Nguyễn Tuân đã hoàn thành xuất sắc "quá trình lao động kép" mà L. Tôn-xtôi từng đúc kết. Tác phẩm không chỉ dâng hiến cho người đọc một thế giới nghệ thuật Cô Tô kỳ vĩ, nên thơ mà còn khắc họa rực rỡ bức chân dung tinh thần của một nhân cách nghệ sĩ lớn – người suốt đời tận tụy, say mê đi tìm và tôn vinh cái đẹp của cuộc đời.

Bài siêu ngắn Mẫu 2

Nghệ thuật chân chính chưa bao giờ là một thứ ánh sáng phản chiếu hời hợt, mà là tấm gương chưng cất từ máu thịt và tư tưởng của người cầm bút. Bàn về điều này, đại văn hào L. Tôn-xtôi từng để lại một chiêm nghiệm thâm thúy: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình". Lời khẳng định ấy chạm đúng vào bản chất của hành trình nhọc nhằn mà vinh quang của người nghệ sĩ. Đọc đoạn trích "Cô Tô" của Nguyễn Tuân, ta không chỉ bước vào một không gian biển đảo kỳ vĩ, biến hóa khôn lường, mà còn nhận ra đằng sau trang văn là sự tự khắc họa nguyên vẹn bức chân dung tinh thần của một bậc thầy ngôn từ.

Trước hết, thế giới nghệ thuật mà Nguyễn Tuân dựng lên trong đoạn trích là một hành trình thẩm mỹ đầy kịch tính, đi từ sự dữ dội tột cùng của thiên nhiên đến vẻ đẹp thanh bình của đời sống con người. Ở phần đầu, thế giới ấy hiện lên với sức mạnh hủy diệt của cơn bão biển qua hệ thống ngôn từ mang đậm chất tạo hình và góc nhìn sắc lạnh của một người từng trải: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió. Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim... Nó rít lên rú lên như cái kiểu người ta vẫn thường gọi là quỷ khốc thần linh.”

Không dừng lại ở sự tàn phá, thế giới ấy lập tức xoay chiều ngoạn mục sang cõi sáng trong, tráng lệ của ngày sau bão. Dưới lăng kính của nhà văn, mặt trời mọc lên hoành tráng như một biểu tượng trường thọ: "Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn... đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân trời màu ngọc trai nước biển hừng đông". Và cuối cùng, thế giới ấy khép lại bằng nhịp sống lao động ấm áp, nghĩa tình quanh cái giếng nước ngọt đảo Thanh Luân, nơi hình ảnh chị Châu Hòa Mãn địu con hiện lên dịu dàng như "biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành".

Nhưng điểm làm nên chiều sâu của "lao động kép" chính là việc qua thế giới nghệ thuật ấy, Nguyễn Tuân đã tự kiến tạo nên gương mặt và nhân cách của chính mình. Đó là một cái tôi nghệ sĩ uyên bác, dũng cảm, không bao giờ né tránh những cực điểm của cảm xúc. Nguyễn Tuân tìm đến bão tố không phải để hoảng sợ, mà để thử thách bản lĩnh, để đắm mình vào cái hoang sơ, dữ dội của đất trời. Đồng thời, qua cách nhìn nhận trân trọng từng giọt nước ngọt, từng mẻ lưới nặng, nhà văn đã bộc lộ một tâm hồn đôn hậu, một tấm lòng thiết tha gắn bó với nhân dân lao động.

"Cô Tô" không chỉ là bức tranh hoạ lại vẻ đẹp của một vùng đảo xa xôi, mà qua đó, Nguyễn Tuân đã tạc nên bức chân dung tự họa rạng ngời của một ngòi bút tài hoa, bản lĩnh và đầy ắp tình yêu thương con người.

Bài siêu ngắn Mẫu 3

Có những nhà văn cầm bút để ghi lại cuộc đời, nhưng cũng có những bậc thầy dùng trang viết để khắc họa chính tâm hồn mình. Nhận định của L. Tôn-xtôi: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình" dường như được sinh ra để dành riêng cho Nguyễn Tuân – một đời say mê truy tìm cái đẹp. Đoạn trích "Cô Tô" chính là bản hợp âm tuyệt diệu của quá trình lao động kép ấy, nơi thiên nhiên, con người và cái tôi nghệ sĩ hòa quyện vào nhau trong một dòng chảy cảm xúc mãnh liệt, nên thơ.

Thế giới nghệ thuật trong đoạn trích là một thước phim quay chậm đầy ấn tượng về sự biến hóa diệu kỳ của tạo hóa. Mở đầu là một Cô Tô gầm rú trong cuồng phong bão táp. Gió bão được nhà văn thổi hồn thành những đợt tấn công quân sự nghẹt thở: "mỗi viên cát... buốt như một viên đạn mũi kim", "gió liên thanh quạt lia lịa", rít lên như "quỷ khốc thần linh". Thế nhưng, vượt qua màn đêm bão tố ấy là một Cô Tô bừng sáng trong trẻo vào ngày thứ năm, thứ sáu. Khung cảnh bình minh hiện ra đẹp đến nao lòng: mặt trời nhô lên như lòng đỏ quả trứng hồng hào đặt trên chiếc mâm bạc ngọc trai khổng lồ của biển cả. Để rồi, từ khung cảnh vũ trụ tráng lệ ấy, thế giới nghệ thuật hạ cánh dịu dàng vào nhịp sống đời thường: chiếc giếng nước ngọt đảo Thanh Luân náo nức tiếng cười, những thuyền cá nặng trĩu, và hình ảnh người mẹ địu con bên giếng nước gợi lên sự bình yên đến nghẹn ngào.

Song song với việc kiến tạo nên thế giới nghệ thuật đầy sống động ấy, Nguyễn Tuân đã tự vẽ nên gương mặt tinh thần độc bản của chính mình. Đó là một cái tôi nghệ sĩ vô cùng nhạy cảm, tinh tế và dào dạt lòng mến yêu sự sống. Đứng trước sự dữ dội của thiên nhiên, ông điềm tĩnh đón nhận; đứng trước vẻ đẹp tinh khôi của bình minh và sự nhọc nhằn mà ấm áp của người lao động, tâm hồn ông rung lên những nhịp điệu đồng điệu thiết tha. Nguyễn Tuân không đứng trên cao để ngắm nhìn, ông hòa mình vào nhịp thở của hòn đảo, thấu hiểu cái khắt khe của việc vo gạo bằng nước biển, để từ đó nâng niu, ca ngợi vẻ đẹp của những con người bám biển dũng cảm.

Khép lại đoạn trích, ta hiểu rằng "Cô Tô" không chỉ là thành quả của một tài năng nghệ thuật lớn, mà còn là tấm gương phản chiếu nhân cách cao đẹp của Nguyễn Tuân. Bằng lao động nghệ thuật chân chính, ông vừa dâng cho đời một thế giới hoàn mỹ, vừa tạc vào thời gian bức chân dung rạng rỡ của một tấm lòng son sắt với quê hương, xứ sở.

Bài tham khảo Mẫu 1

Có những miền đất chỉ thực sự bước vào đời sống tinh thần của con người khi chúng được một tâm hồn nghệ sĩ gọi tên. Biển vẫn là biển, đảo vẫn là đảo, bình minh vẫn mỗi ngày thức dậy trên đường chân trời, nhưng dưới ánh nhìn của nhà văn, tất cả có thể khoác lên một vẻ đẹp khác, lung linh và mới mẻ hơn. Bởi vậy, L. Tonxtoi từng viết: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Câu nói không chỉ khẳng định sức mạnh sáng tạo của văn chương mà còn nhấn mạnh dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ. Đọc đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân, ta càng thấm thía điều đó: một Cô Tô vừa dữ dội, kỳ vĩ, vừa trong trẻo, nên thơ đã được sinh thành từ một cái tôi nghệ sĩ tài hoa, tinh tế và giàu rung động.

Trước hết, Nguyễn Tuân đã “tạo ra thế giới” bằng cách đưa người đọc bước vào một Cô Tô đang trong cơn bão. Thiên nhiên hiện lên với sức mạnh gần như vô tận. Gió không còn là một hiện tượng tự nhiên vô tri mà trở thành một thế lực có ý chí: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Chỉ một chữ “trận địa” cũng đủ làm thay đổi toàn bộ cách nhìn về cảnh vật. Bãi cát hóa thành chiến trường, gió hóa thành kẻ tấn công, còn con người trở thành những người đang chống chọi giữa một cuộc giao tranh dữ dội.

Ngòi bút Nguyễn Tuân tiếp tục đẩy cơn bão lên đến cực điểm bằng hàng loạt hình ảnh mạnh mẽ: “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim”. Cát vốn mềm, nhỏ bé, nhưng dưới sức gió lại trở thành những viên đạn sắc buốt. Gió “bắn rát từng chập”, “quạt lia lịa”, “đẩy cả người chạy”, còn sóng thì “âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận”. Thiên nhiên hiện ra vừa cụ thể vừa có tầm vóc sử thi. Đó là thế giới mà Nguyễn Tuân đã tái tạo bằng trí tưởng tượng mạnh mẽ và khả năng sử dụng ngôn từ giàu sức công phá.

Thế nhưng, điều đặc biệt là nhà văn không để Cô Tô mãi chìm trong màu sắc dữ dội. Sau bão, đảo hiện lên như một bức tranh vừa được bàn tay thiên nhiên gột rửa: “bầu trời Cô Tô” trong sáng, cây “xanh mượt”, biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Những gam màu trong trẻo nối tiếp nhau khiến cảnh vật như căng tràn sinh khí. Thiên nhiên sau bão không chỉ đẹp hơn mà còn dường như trẻ lại. Sự hồi sinh của cảnh vật đồng thời báo hiệu sự trở lại của cuộc sống: “lưới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi”. Sau những dữ dội của biển khơi là nhịp sống bình yên của con người.

Đỉnh cao của vẻ đẹp Cô Tô chính là cảnh mặt trời mọc. Đây là nơi “gương mặt Nguyễn Tuân” hiện lên rõ nhất. Nếu một người quan sát thông thường chỉ có thể thấy mặt trời từ từ nhô lên thì Nguyễn Tuân nhìn thấy “lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Mặt trời được đặt trên “một mâm bạc” rộng bằng chân trời, rồi trở thành “một mâm lễ phẩm tiến ra từ trong bình minh để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Cách liên tưởng ấy vừa bất ngờ vừa đẹp đẽ. Thiên nhiên dưới mắt nhà văn không còn vô tri mà mang vẻ thiêng liêng, phúc hậu, gắn bó với số phận con người.

Chính những liên tưởng độc đáo đó đã “kiến tạo gương mặt” của Nguyễn Tuân. Người đọc bắt gặp ở ông một cái tôi không bằng lòng với những gì quen thuộc. Ông luôn muốn nhìn sự vật từ một góc độ khác, tìm cho cái bình thường một vẻ đẹp bất ngờ. Mặt trời trở thành quả trứng, chân trời thành mâm bạc, bình minh thành lễ phẩm; sóng gió lại được nhìn như một cuộc chiến. Đó là trí tưởng tượng của một nhà văn luôn say mê khám phá vẻ đẹp ẩn sâu sau hiện thực.

Nhưng Nguyễn Tuân không chỉ say mê vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên. Ông còn tìm thấy chất thơ trong đời sống bình dị của con người. Cái giếng nước ngọt giữa đảo xa hiện lên như một trung tâm sinh hoạt: người đến gánh nước, người múc nước, thuyền bè chuẩn bị ra khơi. Những chiếc thùng gỗ, những ang gốm màu da lươn, những gánh nước nối tiếp nhau tạo nên một bức tranh đời sống vừa khỏe khoắn vừa ấm áp. Nhà văn đặc biệt chú ý đến sự tiết kiệm từng giọt nước ngọt của người dân biển qua lời anh Châu Hòa Mãn: “Đi ra khơi, xa lắm mà. Có khi mười ngày mới về”. Câu nói mộc mạc nhưng khiến ta cảm nhận rõ sự gian lao của cuộc sống nơi biển đảo.

Và rồi hình ảnh người phụ nữ địu con khép lại đoạn trích bằng một nét mềm mại: “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Sau bão tố, giữa biển trời bao la, con người vẫn sống, vẫn lao động, vẫn chăm chút cho gia đình và hướng về ngày mai. Đó cũng chính là vẻ đẹp mà Nguyễn Tuân muốn nâng niu.

Như vậy, “thế giới” trong văn chương Nguyễn Tuân vừa có gió bão dữ dội, vừa có bình minh trong trẻo; vừa có biển trời kỳ vĩ, vừa có giếng nước và những con người lao động bình dị. Còn “gương mặt” của nhà văn được nhận diện qua cái nhìn tài hoa, vốn ngôn ngữ giàu có, trí tưởng tượng phóng túng và một trái tim luôn rung động trước cái đẹp.

Từ Cô Tô, ta hiểu rằng sáng tạo nghệ thuật là một cuộc gặp gỡ giữa đời sống và tâm hồn. Hiện thực là điểm xuất phát, nhưng chính cá tính nghệ sĩ mới làm nên diện mạo của tác phẩm. Nguyễn Tuân đã khiến một hòn đảo ngoài khơi trở thành một thế giới nghệ thuật có ánh sáng, màu sắc, âm thanh và nhịp sống riêng. Và trong thế giới ấy, người đọc không chỉ nhìn thấy Cô Tô mà còn nhận ra Nguyễn Tuân – một người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp bằng đôi mắt tài hoa và một tâm hồn không ngừng say mê trước cuộc đời.

Bài tham khảo Mẫu 2

Văn chương sinh ra từ cuộc đời nhưng không phải là bản sao giản đơn của cuộc đời. Cùng đứng trước một cảnh vật, cùng chứng kiến một sự việc, mỗi nhà văn có thể tạo nên một thế giới khác nhau bởi đằng sau trang viết là một cái nhìn, một tâm hồn, một vốn sống và một cá tính nghệ thuật riêng. Vì thế, L. Tonxtoi nhận định: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. “Tạo ra thế giới” là xây dựng hiện thực thành thế giới nghệ thuật bằng trí tưởng tượng, ngôn ngữ và phương thức biểu đạt riêng; “kiến tạo gương mặt mình” là khẳng định cái tôi, phong cách và bản sắc sáng tạo của nhà văn. Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân đã thể hiện sinh động cả hai phương diện ấy.

Trước hết, Nguyễn Tuân đã tạo dựng một thế giới Cô Tô giàu sức sống bằng việc phát hiện những vẻ đẹp khác nhau của thiên nhiên. Đó là Cô Tô trong bão tố. Nếu chỉ nhìn bằng con mắt địa lí, bão là hiện tượng thời tiết khắc nghiệt; nhưng dưới ngòi bút Nguyễn Tuân, nó trở thành một cuộc tấn công dữ dội. Nhà văn viết: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Các từ ngữ “trận địa”, “hỏa lực”, “bắn”, “đạn”, “liên thanh”, “trống trận” tạo nên trường liên tưởng quân sự. Nhờ vậy, thiên nhiên được nhân hóa thành một đối thủ có sức mạnh, có thế tiến công.

Cách miêu tả ấy đặc biệt thành công bởi Nguyễn Tuân không chỉ dùng thị giác mà huy động cả cảm giác và thính giác. Người đọc có thể cảm thấy cái buốt của cát, cái rát của gió, nghe thấy tiếng sóng “âm âm rền rền”, tiếng gió “rít lên rú lên”. Câu văn khi ngắn, mạnh, dồn dập như những đợt gió; khi kéo dài theo những chuyển động liên tiếp của sóng và cát. Thiên nhiên vì thế không đứng yên trên trang giấy mà như chuyển động ngay trước mắt người đọc.

Sau bão, thế giới Cô Tô lại chuyển sang một gam màu hoàn toàn khác. “Bầu trời Cô Tô” trong sáng, cây cối “xanh mượt”, biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Đáng chú ý, nhà văn không chỉ miêu tả vẻ đẹp mà còn cảm nhận quy luật hồi sinh của thiên nhiên. Bão tố đi qua, sự sống trở lại mạnh mẽ hơn: “lưới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi”. Sự thay đổi ấy tạo nên cấu trúc đối lập: dữ dội – thanh bình, tàn phá – hồi sinh, bóng tối – ánh sáng. Qua đó, Cô Tô hiện lên không phải như một phong cảnh tĩnh tại mà như một cơ thể sống luôn vận động.

Nếu cảnh bão cho thấy sức mạnh của thiên nhiên thì cảnh bình minh lại cho thấy khả năng phát hiện cái đẹp của Nguyễn Tuân. Nhà văn đã tạo nên một hình ảnh mặt trời vô cùng đặc biệt: “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Đây không phải cách ví von thông thường. Mặt trời được hình dung từ một vật thể gần gũi trong đời sống, sau đó được nâng lên thành hình ảnh mang tính nghi lễ: “một mâm lễ phẩm tiến ra từ trong bình minh để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Thiên nhiên và con người hòa vào nhau trong một khoảnh khắc vừa thực vừa huyền ảo.

Từ đây, ta thấy rõ quá trình “kiến tạo gương mặt” của nhà văn. Nguyễn Tuân vốn nổi tiếng với phong cách tài hoa, uyên bác và giàu cá tính. Điều ấy thể hiện rõ trong Cô Tô. Ông có khả năng liên tưởng táo bạo, sử dụng từ ngữ giàu sắc thái, quan sát sự vật ở nhiều góc độ và luôn tìm kiếm những cách diễn đạt mới mẻ. Với ông, cái đẹp không nằm yên mà cần được khám phá. Chính vì vậy, cùng một mặt trời, ông nhìn thấy “lòng đỏ một quả trứng”; cùng một chân trời, ông nhìn thấy “mâm bạc”; cùng một bình minh, ông liên tưởng đến một lễ phẩm của thiên nhiên.

Đặc sắc hơn, “gương mặt” Nguyễn Tuân còn được thể hiện trong cách ông nhìn con người. Nếu trước Cách mạng tháng Tám, Nguyễn Tuân thường hướng tới vẻ đẹp tài hoa, phi thường thì trong những sáng tác sau Cách mạng, ông đã phát hiện vẻ đẹp ngay trong cuộc sống lao động bình dị. Ở Cô Tô, những con người gánh nước, múc nước, chuẩn bị thuyền ra khơi đều được nhà văn quan sát với sự trân trọng. Cái giếng nước ngọt giữa đảo trở thành nơi hội tụ của nhịp sống. Những “thùng gỗ”, “ang gốm màu da lươn”, những gánh nước nối tiếp nhau, những con thuyền chuẩn bị ra khơi đã tạo nên một bức tranh sinh hoạt đầy sinh khí.

Hình ảnh anh hùng Châu Hòa Mãn quẩy từng gánh nước cho chuyến ra khơi mười ngày cho thấy con người biển cả hiện lên khỏe khoắn, chủ động trước thiên nhiên. Còn người phụ nữ địu con lại đem đến vẻ dịu dàng, yên tâm: “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Hình ảnh so sánh ấy cho thấy biển không chỉ là thử thách mà còn là nguồn sống. Con người lao động không đối lập với thiên nhiên mà gắn bó, nương tựa và chinh phục thiên nhiên bằng lao động.

Qua đoạn trích, có thể thấy Nguyễn Tuân đã thực hiện đúng “quá trình lao động kép” mà L. Tonxtoi nói tới. Ông vừa tạo nên một thế giới nghệ thuật Cô Tô giàu màu sắc, âm thanh, hình khối và nhịp điệu; vừa để cái tôi nghệ sĩ của mình in dấu trong từng hình ảnh, câu chữ. Nếu không có hiện thực của biển đảo, trang văn sẽ thiếu nền tảng; nhưng nếu không có cái nhìn tài hoa của Nguyễn Tuân, Cô Tô khó có thể trở thành một thế giới nghệ thuật đặc biệt đến vậy.

Sức sống của văn chương vì thế không chỉ nằm ở câu chuyện nhà văn kể mà còn nằm ở cách nhà văn nhìn thế giới. Một Cô Tô đã tồn tại trong đời sống, nhưng một Cô Tô dữ dội như trận chiến, rực rỡ như lễ hội bình minh và ấm áp trong nhịp sống của những người dân biển chỉ thực sự được sinh thành trong ngòi bút Nguyễn Tuân. Và khi thế giới ấy hiện lên, “gương mặt” người nghệ sĩ cũng hiện lên theo. Đó là gương mặt của một Nguyễn Tuân tài hoa, độc đáo, giàu vốn sống, giàu trí tưởng tượng và đặc biệt thiết tha với vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước, con người Việt Nam.

Nhận định của L. Tonxtoi vì vậy không chỉ giúp ta hiểu bản chất của sáng tạo nghệ thuật mà còn gợi ra một yêu cầu đối với người cầm bút: phải sống sâu với đời và đồng thời phải tìm được tiếng nói riêng của mình. Cô Tô là minh chứng rằng khi nhà văn thực sự sáng tạo, hiện thực không mất đi mà trở nên giàu có hơn; còn cá tính nghệ sĩ không tách khỏi tác phẩm mà hòa vào từng câu chữ, để rồi lưu lại trong lòng người đọc như một dấu ấn riêng không thể phai mờ.

Bài tham khảo Mẫu 3

Có những cảnh vật vốn đã đẹp nhưng phải đi qua đôi mắt của người nghệ sĩ mới thực sự trở thành vẻ đẹp của nghệ thuật. Có những điều tưởng như rất đỗi quen thuộc của đời sống, nhưng khi được một tâm hồn tài hoa chạm tới, chúng bỗng mang một hình hài mới, một âm sắc mới và một sức gợi mới. Văn chương vì thế không phải là chiếc gương lạnh lùng phản chiếu hiện thực, mà là cuộc gặp gỡ giữa thế giới bên ngoài và thế giới bên trong của người sáng tạo. Bàn về bản chất ấy, L. Tonxtoi từng cho rằng: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Nhận định đã chỉ ra hai phương diện không thể tách rời của sáng tạo văn học: từ chất liệu đời sống, nhà văn phải dựng nên một thế giới nghệ thuật có vẻ đẹp và quy luật riêng; đồng thời, qua cách nhìn, cách cảm, cách dùng ngôn từ, người nghệ sĩ làm hiện lên bản sắc sáng tạo của chính mình. Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân là một minh chứng giàu sức thuyết phục cho chân lí ấy.

Trước hết, cần hiểu “tạo ra thế giới” không có nghĩa là nhà văn bịa đặt hiện thực một cách tùy tiện. Hiện thực đời sống luôn là mảnh đất nuôi dưỡng văn chương. Tuy nhiên, từ hiện thực ấy, nhà văn phải lựa chọn, tổ chức, liên tưởng, tưởng tượng và biểu đạt để tạo thành một thế giới mới – thế giới của tác phẩm. Còn “kiến tạo gương mặt mình” chính là quá trình người nghệ sĩ gửi cái tôi vào tác phẩm, để phong cách, quan niệm thẩm mĩ, vốn sống và cá tính sáng tạo trở thành dấu ấn riêng. Một tác phẩm có thể viết về một vùng đất quen thuộc, nhưng nếu nó khiến người đọc nhìn vùng đất ấy bằng một con mắt khác thì nhà văn đã thực sự sáng tạo.

Cô Tô trước hết được xây dựng từ một hiện thực rất cụ thể: một quần đảo giữa biển Đông với những trận bão, những ngày nắng, những người lính, người dân chài và giếng nước ngọt giữa đảo. Nhưng dưới ngòi bút Nguyễn Tuân, Cô Tô không còn là một địa danh đơn thuần. Đó là một thế giới có sức mạnh, có linh hồn, có nhịp điệu và vẻ đẹp riêng. Nhà văn mở ra trước mắt người đọc một thiên nhiên trong khoảnh khắc bão tố dữ dội: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Chỉ bằng cách lựa chọn những từ ngữ “trận địa”, “hỏa lực”, Nguyễn Tuân đã chuyển hóa cách nhìn thông thường về một cơn bão. Bãi cát trở thành chiến trường, gió trở thành lực lượng tấn công, con người đứng giữa thiên nhiên như đang đối mặt với một đối thủ khổng lồ.

Cái tài của nhà văn còn thể hiện ở việc biến những hạt cát vô tri thành những “viên đạn mũi kim”. Cát “bắn” vào má, vào gáy; gió “bắn rát từng chập”; rồi “gió liên thanh quạt lia lịa”. Các động từ mạnh liên tiếp xuất hiện khiến thiên nhiên dường như có hành động, có sức ép, có nhịp tiến công. Sóng biển lại “âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận”. Một âm thanh tự nhiên được nâng lên thành âm thanh của huyền thoại. Cô Tô lúc này không chỉ được nhìn bằng con mắt hiện thực mà còn được nhìn qua trí tưởng tượng giàu chất sử thi của Nguyễn Tuân. Chính nhà văn đã tạo ra một “thế giới Cô Tô” vừa chân thực vừa kỳ vĩ, nơi thiên nhiên mang vóc dáng của một thế lực khổng lồ.

Nhưng nếu chỉ có bão tố, Cô Tô sẽ trở thành một thế giới khắc nghiệt. Nguyễn Tuân lập tức mở sang một gam màu khác: “Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa”. Sau cơn bão, bầu trời như được gột rửa, cây cối “xanh mượt”, nước biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Những màu sắc ấy không chỉ làm đẹp phong cảnh mà còn gợi một sức sống đang hồi sinh. Bão đã đi qua nhưng không thể khuất phục được biển đảo. Ngược lại, sau bão, “lưới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi”. Thiên nhiên và con người cùng bước ra khỏi thử thách với một sức sống mạnh mẽ hơn.

Đặc biệt, bình minh trên Cô Tô là nơi tài năng sáng tạo của Nguyễn Tuân đạt đến độ thăng hoa. Mặt trời không đơn giản là một khối cầu lửa trên đường chân trời. Nó hiện ra “tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Cách ví von thật gần gũi mà cũng thật bất ngờ. Từ “lòng đỏ quả trứng”, nhà văn tiếp tục mở rộng liên tưởng thành “một mâm bạc”, rồi “một mâm lễ phẩm” của bình minh. Thiên nhiên bỗng trở thành một nghi lễ lớn lao, trang trọng, trong đó ánh sáng như lời chúc phúc dành cho những người lao động biển cả. Đây chính là lúc hiện thực được nâng lên thành nghệ thuật.

Qua cách nhìn ấy, “gương mặt” Nguyễn Tuân cũng hiện ra rõ nét. Đó là một cái tôi tài hoa luôn khát khao phát hiện cái đẹp ở những góc nhìn bất ngờ. Ông không chịu bằng lòng với những cách diễn đạt quen thuộc. Một cơn bão được nhìn như chiến trận; mặt trời được ví như lòng đỏ trứng; chân trời thành mâm bạc; bình minh thành lễ phẩm. Những liên tưởng ấy không chỉ cho thấy trí tưởng tượng phong phú mà còn thể hiện một quan niệm thẩm mĩ: cái đẹp có thể nằm ngay trong những điều bình dị, miễn là người nghệ sĩ có khả năng phát hiện và gọi đúng tên nó.

Tuy nhiên, vẻ đẹp của Nguyễn Tuân trong Cô Tô không chỉ nằm ở thiên nhiên mà còn ở cách ông hướng ánh nhìn về con người. Sau những câu văn lộng lẫy về biển trời là những hình ảnh rất đời thường: người dân gánh nước, múc nước, những con thuyền chuẩn bị ra khơi, người phụ nữ địu con. Cái giếng nước ngọt giữa đảo trở thành nơi tập trung nhịp sống. Nó “vui như một cái bến”, bởi nơi đây có sự gặp gỡ, có lao động, có chờ đợi, có những chuyến ra khơi. Hình ảnh anh Châu Hòa Mãn quẩy nước cho chuyến biển dài mười ngày cho thấy sự gian lao và chủ động của người dân biển. Còn người phụ nữ địu con lại đem đến vẻ dịu dàng, khiến biển cả hiện lên như “mẹ hiền”.

Như vậy, từ một hòn đảo cụ thể, Nguyễn Tuân đã dựng nên cả một thế giới nghệ thuật rộng lớn: dữ dội mà thơ mộng, khắc nghiệt mà hào phóng, hoang sơ mà tràn đầy hơi ấm con người. Và trong thế giới ấy, gương mặt người nghệ sĩ cũng được khắc họa qua từng câu chữ: một Nguyễn Tuân tài hoa, uyên bác, giàu trí tưởng tượng, say mê cái đẹp và đặc biệt trân trọng vẻ đẹp của con người lao động.

Nhận định của L. Tonxtoi vì thế không chỉ giúp ta hiểu Cô Tô mà còn giúp ta hiểu quy luật của nghệ thuật. Nhà văn không thể sáng tạo nếu tách mình khỏi cuộc đời, nhưng cũng không thể trở thành nghệ sĩ nếu chỉ sao chép cuộc đời. Hiện thực là điểm xuất phát; tài năng, tâm hồn và cá tính là sức mạnh biến hiện thực thành nghệ thuật. Cô Tô vẫn ở đó giữa biển Đông, nhưng Cô Tô của Nguyễn Tuân đã trở thành một miền ký ức thẩm mĩ đặc biệt – nơi gió có tiếng của chiến trận, bình minh có vẻ đẹp của lễ nghi và con người hiện lên như những mầm sống bền bỉ giữa đại dương.

Bài tham khảo Mẫu 4

Văn chương đôi khi giống như ánh sáng của buổi bình minh trên biển: nó không tạo ra mặt trời, nhưng khiến mặt trời hiện lên với một vẻ đẹp mà trước đó ta chưa từng nhận thấy. Cuộc đời cung cấp cho nhà văn những cảnh sắc, con người và sự kiện; còn nhà văn bằng tài năng của mình làm cho những chất liệu ấy được sống một đời sống khác trong nghệ thuật. Bởi vậy, L. Tonxtoi từng khẳng định: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Một tác phẩm đích thực vì thế luôn có hai dấu ấn: dấu ấn của cuộc đời và dấu ấn của người cầm bút. Đến với Cô Tô, ta bắt gặp một Cô Tô được tái sinh trong ngôn từ Nguyễn Tuân: vừa dữ dội như một cuộc giao tranh, vừa dịu dàng như một miền cổ tích, vừa rộng lớn trong thiên nhiên vừa ấm áp trong hơi thở con người. Và qua từng trang văn, chân dung một Nguyễn Tuân tài hoa cũng dần hiện ra.

“Nhà văn tạo ra thế giới” trước hết là tạo ra một cách nhìn mới về thế giới. Cô Tô trong đời sống vốn có biển xanh, bãi cát, gió bão, bình minh, giếng nước và những người dân chài. Nhưng nếu chỉ ghi chép lại những gì nhìn thấy, tác phẩm sẽ khó có thể trở thành nghệ thuật. Nguyễn Tuân đã nhìn Cô Tô bằng một trí tưởng tượng luôn chuyển động. Chính vì thế, trận bão hiện lên không giống một bản tin thời tiết mà giống một trận chiến giữa những lực lượng khổng lồ.

“Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió.” Câu văn mở ra một không gian căng thẳng. “Trận địa”, “hỏa lực” vốn thuộc trường nghĩa chiến tranh nhưng được đưa vào miêu tả thiên nhiên. Gió bỗng có chiến thuật, có sức tấn công; bãi cát trở thành nơi giao tranh. Những hạt cát “bắn” vào con người “buốt như một viên đạn mũi kim”. Gió “bắn rát”, “quạt lia lịa”, sóng “thúc lẫn nhau mà vào bờ”. Thiên nhiên được trao cho một sức sống gần như con người. Đặc biệt, âm thanh “âm âm rền rền” của sóng được ví với “vua thủy tộc rung thêm trống trận”, khiến biển cả mang dáng dấp của một vương quốc huyền thoại.

Nhưng Nguyễn Tuân không chỉ có một cái nhìn về thiên nhiên. Sau cơn bão, ông đưa người đọc từ tiếng gió rú rít đến một Cô Tô trong trẻo: “Cây trên núi đảo lại thêm xanh mượt, nước biển lại lam biếc đậm đà hơn hết cả mọi khi, và cát lại vàng giòn hơn nữa”. Điệp từ “lại” được lặp đi lặp lại như nhịp hồi sinh. Mỗi thứ dường như được trả về với một vẻ đẹp mới mẻ hơn sau thử thách. Bão đi qua, biển lại xanh; cây lại xanh; cát lại vàng; cá lại trở về. Đằng sau bức tranh thiên nhiên ấy là một triết lí giản dị về sức sống: sau những dữ dội, sự sống vẫn tìm được đường để nảy mầm.

Từ vẻ đẹp của thiên nhiên, Nguyễn Tuân đưa người đọc đến với vẻ đẹp của con người. Những người lính bộ binh, hải quân, những người dân chài, những con thuyền chuẩn bị ra khơi… tất cả khiến Cô Tô không còn là một hòn đảo hoang sơ mà trở thành một không gian sống. Cái nhìn của nhà văn dừng lại ở cái giếng nước ngọt. Giữa biển khơi mênh mông, giếng nước nhỏ bé lại trở thành trung tâm của đời sống. Người đến gánh, người đến múc, thuyền đến lấy nước, nhịp điệu sinh hoạt nối tiếp nhau. Cái giếng được cảm nhận “vui như một cái bến”, một so sánh đầy sức gợi bởi nó biến nơi lấy nước thành nơi hội tụ của con người.

Đặc biệt, qua lời anh Châu Hòa Mãn, người đọc cảm nhận được cuộc sống gian nan của người dân biển: “Có khi mười ngày mới về”. Nước ngọt phải được giữ để uống, còn vo gạo thì dùng nước biển. Những chi tiết tưởng như nhỏ bé lại khiến ta hình dung được khoảng cách của những chuyến ra khơi và sự khắc nghiệt của môi trường biển đảo. Tuy vậy, con người không hề nhỏ bé trước biển cả. Họ chủ động chuẩn bị, gánh nước, mở thuyền và tiến ra khơi. Biển là thử thách nhưng đồng thời cũng là nguồn sống.

Nếu thiên nhiên là phần “thế giới” mà Nguyễn Tuân tạo dựng thì cách ông nhìn thiên nhiên và con người chính là nơi “gương mặt” nghệ sĩ được kiến tạo. Nguyễn Tuân luôn có khả năng biến cái quen thành cái lạ. Đỉnh cao của khả năng ấy là cảnh mặt trời mọc. Mặt trời được ví “như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”, rồi đặt trên “một mâm bạc”, để cuối cùng trở thành “mâm lễ phẩm” của bình minh. Những liên tưởng nối tiếp nhau làm cảnh vật như được phủ một lớp ánh sáng huyền ảo.

Điều đáng nói là cái đẹp trong cảm nhận của Nguyễn Tuân không hề xa rời con người. Ông nhìn bình minh như một lễ vật “mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Cảnh đẹp không tồn tại chỉ để ngắm nhìn mà còn mang hơi thở của cuộc sống. Ánh sáng của thiên nhiên dường như soi xuống cuộc đời những người lao động, chúc phúc cho họ sau những ngày chống chọi với biển cả.

Đây chính là nét đẹp trong phong cách Nguyễn Tuân: tài hoa nhưng không lạnh lùng, uyên bác nhưng vẫn gần gũi với cuộc sống; say mê cái đẹp nhưng cái đẹp luôn được đặt trong mối quan hệ với con người và đất nước. Ông nhìn một hòn đảo mà thấy cả vẻ đẹp của Tổ quốc; nhìn một bình minh mà nghĩ đến những người chài lưới; nhìn một giếng nước mà nhận ra nhịp sống cộng đồng.

Bởi vậy, Cô Tô không chỉ giúp người đọc biết thêm về một miền biển đảo. Tác phẩm còn cho thấy sức mạnh của cái nhìn nghệ thuật. Cùng một biển trời, Nguyễn Tuân đã làm hiện lên biết bao sắc thái: dữ dội trong bão, thanh tân sau bão, rực rỡ trong bình minh và ấm áp trong đời sống. Đó là thế giới được tạo nên bởi một tâm hồn luôn nhạy cảm trước cái đẹp. Đồng thời, qua thế giới ấy, “gương mặt” Nguyễn Tuân hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết: một nghệ sĩ có đôi mắt tinh đời, trí tưởng tượng phóng túng, ngôn ngữ giàu có và một trái tim tha thiết với thiên nhiên, đất nước, con người.

Quả thật, nghệ thuật chân chính luôn là cuộc đối thoại giữa nhà văn và cuộc đời. Nhà văn nhận từ đời sống những chất liệu ban đầu, nhưng trả lại cho đời sống một thế giới đã được soi chiếu bằng ánh sáng riêng của tâm hồn mình. Cô Tô chính là thế: từ một hòn đảo có thật, Nguyễn Tuân tạo nên một miền văn chương có thật trong ký ức người đọc. Và khi Cô Tô trở thành nghệ thuật, Nguyễn Tuân cũng đồng thời trở thành chính mình trên từng trang viết.

Bài tham khảo Mẫu 5

Một tác phẩm văn học có giá trị không chỉ khiến người đọc biết thêm một điều về cuộc sống mà còn khiến người đọc nhìn cuộc sống bằng một đôi mắt khác. Đó là lúc hiện thực bước qua cánh cửa của nghệ thuật để trở thành một thế giới mới – thế giới mang dấu ấn của trí tưởng tượng, cảm xúc và tư tưởng người sáng tạo. Vì vậy, L. Tonxtoi đã gọi sáng tạo nghệ thuật là “quá trình lao động kép”, trong đó “nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Câu nói đã đặt ra hai yêu cầu song hành của người nghệ sĩ: phải làm mới hiện thực bằng một thế giới nghệ thuật giàu sức biểu đạt và phải khẳng định được bản sắc cá nhân trong chính quá trình làm mới ấy. Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân là một trường hợp tiêu biểu, bởi từ một không gian biển đảo có thật, nhà văn đã dựng nên một vũ trụ nghệ thuật độc đáo, đồng thời để lại trên từng trang văn dấu ấn không thể nhầm lẫn của cái tôi tài hoa.

Trước hết, sáng tạo nghệ thuật luôn bắt đầu từ đời sống. Nguyễn Tuân viết về Cô Tô bằng vốn trải nghiệm thực tế của một người đã đặt chân đến đảo, quan sát thiên nhiên và tiếp xúc với những người đang sống, làm việc nơi đây. Tuy nhiên, văn chương không phải bản sao của hiện thực. Nếu chỉ ghi lại rằng Cô Tô có bão, có biển, có mặt trời, có giếng nước và người dân chài thì đó mới chỉ là thông tin. Nguyễn Tuân đã biến những yếu tố ấy thành hình tượng nghệ thuật bằng một phương thức cảm nhận đặc biệt.

Trong đoạn miêu tả bão, thiên nhiên được nhìn dưới góc độ vận động và đối đầu. Nhà văn viết: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Cách dùng từ “trận địa”, “hỏa lực” lập tức tạo nên một trường liên tưởng chiến trận. Thiên nhiên không còn là phông nền mà trở thành một chủ thể hành động. Gió “bắn”, cát “bắn”, sóng “thúc”, còn tiếng sóng vang lên như “vua thủy tộc rung thêm trống trận”. Nguyễn Tuân đã biến một hiện tượng tự nhiên thành một cuộc giao tranh mang tầm vóc lớn lao.

Cách xây dựng ấy còn thể hiện ở nhịp văn. Các câu văn chứa nhiều động từ mạnh, liên tiếp nối nhau, tạo cảm giác dồn dập, gấp gáp. Người đọc không chỉ hình dung được bão mà gần như cảm thấy mình đang ở trong bão. “Gió liên thanh quạt lia lịa vào gối vào ngang thắt lưng”, “đẩy cả người chạy theo luồng cát”. Thiên nhiên dường như có bàn tay vô hình đang xô đẩy con người. Đây chính là thành quả của lao động nghệ thuật: nhà văn không chỉ kể về hiện thực mà tái tạo cảm giác về hiện thực.

Sau dữ dội là hồi sinh. Cô Tô “trong trẻo sáng sủa” sau bão, cây “xanh mượt”, biển “lam biếc”, cát “vàng giòn”. Những tính từ giàu màu sắc khiến bức tranh thiên nhiên như bừng sáng. Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là nhà văn nhận thấy sự hồi sinh ấy trong mối quan hệ với đời sống con người. Cá trở lại, lưới nặng hơn, thuyền chuẩn bị ra khơi. Như vậy, thế giới nghệ thuật Cô Tô không phải thế giới của thiên nhiên tách biệt mà là một thế giới trong đó thiên nhiên và con người cùng tồn tại, tác động và nâng đỡ lẫn nhau.

Nếu bão cho thấy sức mạnh của thiên nhiên thì bình minh cho thấy sức mạnh của cái nhìn nghệ sĩ. Đây có thể xem là đoạn văn kết tinh rõ nhất phong cách Nguyễn Tuân. Mặt trời được miêu tả “tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Hình ảnh “quả trứng” đem đến cảm giác vừa cụ thể, gần gũi vừa nguyên sơ, đầy sức sống. Nhưng Nguyễn Tuân không dừng lại ở đó. Ông mở rộng hình ảnh thành “một mâm bạc”, rồi “một mâm lễ phẩm”. Các lớp liên tưởng nối tiếp nhau khiến bình minh trở thành một nghi lễ của thiên nhiên.

Điều này cho thấy “tạo ra thế giới” không đơn thuần là thêm thắt những hình ảnh đẹp. Đó là việc tổ chức lại thế giới theo một hệ thống cảm nhận nhất quán. Trong thế giới của Nguyễn Tuân, thiên nhiên thường được nhìn ở những trạng thái mạnh mẽ, độc đáo, có tính tạo hình cao. Ông không bằng lòng với những đường nét quen thuộc mà luôn tìm cách làm chúng trở nên mới mẻ. Vì thế, người đọc nhận ra Cô Tô không chỉ bằng cảnh vật mà bằng chính cách Nguyễn Tuân nhìn cảnh vật.

Từ đó, “gương mặt” Nguyễn Tuân được kiến tạo. Đó là một cái tôi nghệ sĩ giàu cá tính, thích khám phá cái đẹp ở những phương diện bất ngờ. Ngôn ngữ của ông giàu sức tạo hình; liên tưởng táo bạo; câu văn có khi dồn dập như bão, có khi khoan thai như bình minh. Nhà văn huy động nhiều giác quan cùng lúc: nhìn màu xanh của cây, màu lam của biển, màu vàng của cát; nghe tiếng gió rít, sóng rền; cảm nhận sức ép của cát, gió trên cơ thể. Chính sự phối hợp ấy làm nên một Cô Tô sống động và giàu tính hội họa, âm nhạc.

Tuy nhiên, sẽ là thiếu sót nếu chỉ nhìn thấy ở Nguyễn Tuân một nghệ sĩ của thiên nhiên. Một phần quan trọng trong “gương mặt” ông nằm ở sự thay đổi trong cách nhìn con người sau Cách mạng tháng Tám. Ông không chỉ tìm cái đẹp ở những con người phi thường mà còn phát hiện vẻ đẹp trong lao động đời thường. Cảnh giếng nước ngọt là một ví dụ tiêu biểu. Giữa biển cả mênh mông, giếng nước trở thành nơi tụ hội của con người. Người gánh, người múc, người chuẩn bị thuyền, những chuyến nước nối tiếp nhau. Không khí ấy khiến cái giếng “vui như một cái bến”.

Đặc biệt, hình ảnh anh Châu Hòa Mãn quẩy từng gánh nước cho chuyến đi biển dài ngày đã làm nổi bật vẻ đẹp khỏe khoắn, chủ động của người lao động. Họ không khuất phục trước biển cả mà chuẩn bị để bước vào biển cả. Người phụ nữ địu con xuất hiện ở cuối đoạn lại đem đến một gam màu khác: mềm mại và yên bình. Hình ảnh “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành” vừa đẹp vừa có ý nghĩa biểu tượng. Biển nuôi sống con người, con người gắn bó với biển bằng lao động và tình yêu.

Như vậy, qua Cô Tô, hai quá trình mà L. Tonxtoi nói tới đã hòa làm một. Nguyễn Tuân tạo ra thế giới nghệ thuật bằng cách tái hiện và nâng cao vẻ đẹp của biển đảo, đồng thời kiến tạo gương mặt mình bằng một phong cách tài hoa, độc đáo, giàu liên tưởng. Càng nhìn Cô Tô, ta càng nhận ra Nguyễn Tuân; và càng hiểu Nguyễn Tuân, ta càng hiểu vì sao Cô Tô trong văn chương lại có vẻ đẹp không giống bất cứ Cô Tô nào khác.

Giá trị của Cô Tô vì thế không chỉ nằm ở việc ghi lại vẻ đẹp của một miền biển đảo. Tác phẩm còn chứng minh rằng hiện thực chỉ thực sự trở thành nghệ thuật khi được đi qua một tâm hồn sáng tạo. Một hòn đảo có thể tồn tại ngoài đời, nhưng một Cô Tô vừa dữ dội trong bão tố, vừa rực rỡ sau mưa, vừa huyền ảo trong bình minh, vừa ấm áp trong nhịp sống lao động thì được sinh thành bởi ngòi bút Nguyễn Tuân. Và trong quá trình tạo nên thế giới ấy, nhà văn cũng tạo nên chính mình – một “gương mặt” nghệ sĩ tài hoa, độc đáo và không thể hòa lẫn trong dòng chảy văn chương Việt Nam.

Bài tham khảo Mẫu 6

Có những miền đất nằm rất xa trên bản đồ nhưng lại ở rất gần trong ký ức con người. Có những vùng biển vốn chỉ hiện diện giữa mênh mang sóng nước, vậy mà khi bước qua trang văn, chúng bỗng có màu sắc, âm thanh, hơi thở và linh hồn. Cô Tô của Nguyễn Tuân là một miền đất như thế. Đọc Cô Tô, ta có cảm giác đang đứng trước một cánh cửa mở ra biển cả: phía trước là bão tố cuồn cuộn, là chân trời trong trẻo sau mưa, là mặt trời từ từ nhô lên như một quả trứng hồng, là giếng nước ngọt rộn ràng tiếng người, là những con thuyền chuẩn bị ra khơi và những con người bình dị đang gắn đời mình với biển. Tất cả được tạo nên bởi một ngòi bút tài hoa. Bởi vậy, lời của L. Tonxtoi: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình” dường như được viết riêng để soi chiếu vào Cô Tô. Nguyễn Tuân đã tạo nên một thế giới biển đảo vừa thực vừa mộng, đồng thời qua đó khắc họa một gương mặt nghệ sĩ độc đáo, tài hoa và luôn say đắm trước cái đẹp.

Sáng tạo nghệ thuật trước hết là quá trình nhà văn biến chất liệu đời sống thành một thế giới nghệ thuật. Đời sống là nơi nhà văn bắt đầu, nhưng không phải là điểm kết thúc. Nếu hiện thực chỉ được bê nguyên xi vào tác phẩm, văn chương sẽ trở thành bản ghi chép khô cứng. Nhà văn phải nhìn, cảm, tưởng tượng, liên tưởng và tổ chức hiện thực bằng một cách riêng. Vì thế, “tạo ra thế giới” chính là làm cho hiện thực được tái sinh trong một hình hài mới; còn “kiến tạo gương mặt mình” là để tâm hồn, tư tưởng, cá tính và phong cách của người nghệ sĩ in dấu lên thế giới ấy.

Trước hết, Nguyễn Tuân tạo nên một Cô Tô dữ dội trong bão tố. Nhưng đó không phải một cơn bão được kể lại bằng những con số hay thông tin khô khan. Qua con mắt Nguyễn Tuân, bão trở thành một trận chiến của biển cả. Nhà văn viết: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Những từ “trận địa”, “hỏa lực” vốn thuộc thế giới chiến tranh nay được đặt giữa biển trời. Chỉ một sự chuyển đổi trường nghĩa, Nguyễn Tuân đã làm thiên nhiên biến hình. Bãi cát thành trận địa, gió thành kẻ tấn công, con người thành những người đang chống chọi giữa một cuộc giao tranh.

Cái dữ dội ấy còn được cụ thể hóa qua cảm giác thân thể: “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim”. Hạt cát vốn nhỏ bé, mềm mại, dưới sức gió bỗng hóa thành “viên đạn”. Những động từ “bắn”, “quạt”, “đẩy”, “thúc”, “rít”, “rú” nối tiếp nhau khiến cơn bão như có một cơ thể khổng lồ đang chuyển động. Đặc biệt, “Sóng thúc lẫn nhau mà vào bờ âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận”. Một âm thanh của thiên nhiên được khoác lên vẻ huyền thoại. Biển cả không còn chỉ là biển cả mà giống như một vương quốc cổ xưa, nơi “vua thủy tộc” đang gọi quân bằng tiếng trống.

Nhưng sau tiếng gầm của bão là một Cô Tô dịu dàng đến nao lòng. “Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa.” Câu văn giản dị mà như một khoảng thở sau những dữ dội. Thiên nhiên sau bão hiện ra với “cây... xanh mượt”, “nước biển... lam biếc đậm đà”, “cát... vàng giòn”. Những gam màu xanh, lam, vàng đan vào nhau tạo thành một bức tranh trong trẻo như vừa được rửa bằng nước trời. Điệp từ “lại” trong những câu văn tiếp theo gợi cảm giác sự sống đang trở về: cây lại xanh, biển lại biếc, cát lại vàng, cá lại xuất hiện. Cô Tô dường như không chỉ vượt qua cơn bão mà còn đẹp hơn sau cơn bão.

Và rồi bình minh xuất hiện như một khúc nhạc ánh sáng. Đây có lẽ là nơi ngòi bút Nguyễn Tuân thăng hoa nhất. Nhà văn không nói mặt trời “đỏ” hay “rực rỡ” theo cách thông thường mà viết: “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Một hình ảnh vừa lạ vừa gần, vừa dân dã vừa kỳ ảo. Mặt trời tiếp tục được đặt trên “một mâm bạc”, rồi trở thành “một mâm lễ phẩm tiến ra từ trong bình minh”. Những liên tưởng liên tiếp mở rộng không gian từ thực đến mộng. Bình minh không còn chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà trở thành một nghi lễ lớn lao của sự sống, như thể biển trời đang dâng lên một lễ vật để chúc phúc cho những người dân chài.

Ở đây, “gương mặt” Nguyễn Tuân hiện ra rõ ràng nhất. Đó là một cái tôi nghệ sĩ luôn nhìn thế giới bằng đôi mắt không chịu bằng lòng với những gì quen thuộc. Ông tìm cái đẹp ở nơi người khác có thể chỉ nhìn thấy một cảnh bình thường. Ông nhìn thấy chiến trận trong bão, thấy huyền thoại trong sóng, thấy quả trứng trong mặt trời, thấy mâm bạc nơi chân trời và thấy lễ phẩm trong bình minh. Cái tài hoa ấy khiến cảnh vật dưới ngòi bút ông không đứng yên mà luôn biến đổi qua những tầng liên tưởng.

Song điều làm Cô Tô trở nên đẹp đẽ hơn cả chính là con người. Sau biển trời rộng lớn, Nguyễn Tuân trở về với cái giếng nước ngọt – một điểm nhỏ bé nhưng chứa đựng cả nhịp sống đảo xa. “Cái giếng nước ngọt... có không biết bao nhiêu là người đến gánh và múc.” Người gánh nước, người múc nước, thuyền bè chuẩn bị ra khơi. Cái giếng “vui như một cái bến” bởi ở đó có sự sống, có giao tiếp, có những chuyến đi và những niềm mong đợi.

Hình ảnh anh Châu Hòa Mãn quẩy nước cho chuyến đi biển mười ngày khiến vẻ đẹp lao động hiện lên khỏe khoắn và chân thực. Còn người phụ nữ địu con lại mang đến một nét mềm mại: “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Biển vừa dữ dội vừa bao dung; con người vừa nhỏ bé trước biển cả vừa mạnh mẽ nhờ biển cả. Chính sự hòa quyện ấy tạo nên chiều sâu nhân văn cho tác phẩm.

Như vậy, Nguyễn Tuân đã “tạo ra thế giới” bằng cách biến một Cô Tô có thật thành một thế giới nghệ thuật đa thanh sắc: có bão tố, bình minh, màu biển, tiếng sóng và nhịp sống lao động. Đồng thời, ông “kiến tạo gương mặt mình” qua một phong cách tài hoa, giàu liên tưởng, giàu chất tạo hình và luôn say mê cái đẹp. Đọc Cô Tô, ta không chỉ thấy một hòn đảo mà còn thấy cách một người nghệ sĩ yêu một hòn đảo.

Có lẽ đó chính là sức mạnh kỳ diệu của văn chương: nhà văn không làm cho biển rộng hơn, nhưng khiến tâm hồn người đọc cảm thấy biển rộng hơn; không làm cho bình minh rực rỡ hơn, nhưng khiến ta nhìn bình minh bằng một đôi mắt mới. Và Nguyễn Tuân, bằng ngôn từ của mình, đã để Cô Tô trở thành một bài thơ bằng văn xuôi – nơi mỗi con sóng có một nhịp điệu, mỗi màu trời có một linh hồn và mỗi câu chữ đều thấp thoáng gương mặt của người nghệ sĩ.

Bài tham khảo Mẫu 7

Nếu cuộc đời là một khu vườn rộng lớn thì văn chương chính là nơi những người nghệ sĩ cúi xuống, nhặt lấy những hạt bụi bình thường của thế gian rồi gieo chúng vào miền đất của tâm hồn để chúng nảy thành hoa. Một cơn bão, một vầng mặt trời, một giếng nước, một đoàn thuyền ra khơi – tất cả vốn chỉ là những mảnh ghép của đời sống. Nhưng qua ngòi bút Nguyễn Tuân, chúng bỗng có một vẻ đẹp khác: dữ dội mà kiêu hãnh, trong trẻo mà dịu dàng, bình dị mà nên thơ. Bởi thế, nhận định của L. Tonxtoi: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình” đã chạm đến một quy luật sâu xa của văn chương. Nhà văn không chỉ kể lại thế giới; nhà văn tạo ra một thế giới bằng tâm hồn mình, và trong thế giới ấy, chính chân dung tinh thần của người nghệ sĩ cũng được soi chiếu. Cô Tô của Nguyễn Tuân là một minh chứng đẹp đẽ như thế.

Trước hết, Nguyễn Tuân đã tạo nên một thế giới thiên nhiên có linh hồn. Thiên nhiên Cô Tô trong đoạn trích không tĩnh lặng mà luôn chuyển động, luôn biến hóa. Nó có lúc dữ dội như một vị thần nổi giận, có lúc lại hiền hòa như người mẹ, có lúc rực rỡ như một lễ hội ánh sáng. Chính sự biến hóa ấy khiến Cô Tô hiện lên như một sinh thể khổng lồ.

Trong cơn bão, biển đảo khoác lên mình một gương mặt dữ dằn. Nhà văn viết: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió”. Thiên nhiên được nhìn bằng con mắt của một người đang chứng kiến chiến trận. “Hỏa lực”, “viên đạn”, “liên thanh”, “trống trận” tạo nên một trường liên tưởng mạnh mẽ. Những hạt cát nhỏ bé trở thành “viên đạn mũi kim”, gió thành những loạt đạn vô hình. Cơn bão như có ý chí, biết “chờ”, biết “tăng thêm hỏa lực”. Cách nhân hóa ấy khiến thiên nhiên trở thành một đối tượng có cá tính, có sức mạnh và có tiếng nói.

Đằng sau những câu văn mạnh mẽ ấy là một khả năng cảm nhận vô cùng tinh tế. Nguyễn Tuân không chỉ nhìn bão bằng mắt mà còn cảm nhận nó bằng da thịt và lắng nghe nó bằng đôi tai. Gió “rít lên rú lên”, sóng “âm âm rền rền”, cát “bắn” vào má, vào gáy. Người đọc như bị cuốn vào trong cơn bão, nghe được tiếng gió và cảm thấy sức ép của nó. Văn xuôi lúc này mang nhịp điệu của một bản nhạc dữ dội.

Nhưng Nguyễn Tuân không để thiên nhiên mãi chìm trong màu xám của bão tố. Khi cơn bão đi qua, Cô Tô mở ra một buổi sáng “trong trẻo sáng sủa”. Cây cối “xanh mượt”, nước biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Thiên nhiên như một người vừa bước ra khỏi cơn mưa, gương mặt được gột rửa và trở nên tươi non hơn. Đáng yêu nhất là sự hồi sinh của đời sống: “lưới càng thêm nặng mẻ cá giã đôi”. Cái đẹp của Cô Tô không chỉ là vẻ đẹp của cảnh sắc mà còn là vẻ đẹp của sức sống.

Đặc biệt, cảnh mặt trời mọc đã cho thấy rõ nhất sức sáng tạo của Nguyễn Tuân. Mặt trời được ông nhìn thấy “tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Cách so sánh này khiến hình ảnh mặt trời vừa lớn lao vừa thân thuộc. Nó không xa cách mà gần gũi với đời sống con người. Sau đó, mặt trời được đặt trên “một mâm bạc” rộng bằng chân trời, rồi trở thành “một mâm lễ phẩm”. Cảnh bình minh vì thế giống như một nghi lễ thiêng liêng mà thiên nhiên dành tặng cho con người.

Có thể nói, Nguyễn Tuân đã biến bình minh thành một bài thơ bằng ánh sáng. Trong bài thơ ấy có “mâm bạc”, có màu “ngọc trai”, có những cánh nhạn chao đi chao lại, có hải âu bay ngang. Các hình ảnh nối tiếp nhau tạo thành một không gian vừa thực vừa huyền ảo. Và điều kỳ diệu nhất là bình minh ấy không chỉ đẹp cho riêng thiên nhiên. Nó “mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Nghĩa là ánh sáng của đất trời đã tìm thấy nơi để neo đậu: trong cuộc đời của con người.

Đây chính là lúc ta nhận ra “gương mặt” Nguyễn Tuân. Ông là nhà văn của cái đẹp, nhưng cái đẹp trong ông không bao giờ đơn điệu. Ông luôn tìm cách làm cho thế giới quen thuộc trở nên lạ hóa bằng những liên tưởng bất ngờ. Ông có một trí tưởng tượng phóng khoáng và một vốn ngôn ngữ giàu có. Câu văn của ông có thể dữ dội như gió bão, lại có thể êm dịu như ánh bình minh. Cái tôi ấy không đứng ngoài cảnh vật mà hòa vào cảnh vật, say mê trước từng biến chuyển nhỏ của biển trời.

Đặc biệt, “gương mặt” nghệ sĩ ấy còn hiện lên trong tình yêu dành cho con người. Giữa mênh mông biển cả, nhà văn dừng lại bên giếng nước. Nước ngọt trên đảo quý giá đến mức từng gánh nước đều được tính toán cẩn thận. Anh Châu Hòa Mãn quẩy nước cho chuyến đi biển mười ngày. Những chiếc thùng, những ang gốm, những gánh nước nối tiếp nhau tạo nên một nhịp sống lao động rộn ràng. Cái giếng không còn chỉ là một nguồn nước mà trở thành trái tim của đảo.

Và khi nhìn người phụ nữ địu con, Nguyễn Tuân đã tìm thấy một hình ảnh thật đẹp: “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Biển cả vốn dữ dội nhưng trong cái nhìn của nhà văn, nó cũng là người mẹ nuôi dưỡng con người. Đó là một cách nhìn vừa lãng mạn vừa nhân văn: giữa thiên nhiên rộng lớn, con người không bị nuốt chửng mà được thiên nhiên chở che, nuôi sống và nâng đỡ.

Từ Cô Tô, ta hiểu rằng nhà văn đích thực không chỉ phản ánh thế giới mà còn làm cho thế giới trở nên có ý nghĩa hơn. Nguyễn Tuân đã lấy một vùng biển đảo có thật để dựng nên một thế giới nghệ thuật có màu sắc, âm thanh và linh hồn. Đồng thời, trong từng liên tưởng, từng câu chữ, từng ánh nhìn, ông đã để lại “gương mặt” của một người nghệ sĩ tài hoa, yêu cái đẹp và yêu cuộc sống.

Có thể nói, Cô Tô giống như một bản hòa ca của biển: chương đầu là tiếng gió bão dữ dội, chương giữa là màu trời sau dông, chương đẹp nhất là khúc bình minh và chương cuối là nhịp lao động nơi giếng nước. Tất cả những âm thanh ấy cuối cùng hòa thành một tiếng nói chung: tiếng nói của tình yêu đối với thiên nhiên, đất nước và con người. Và chính trong tiếng nói ấy, Nguyễn Tuân đã tìm thấy gương mặt nghệ sĩ của mình.

Bài tham khảo Mẫu 8

Có lẽ điều kỳ diệu nhất của văn chương là khả năng khiến con người nhìn lại những điều đã quá quen bằng một ánh nhìn hoàn toàn mới. Một dòng sông vẫn chảy như thế, một mùa thu vẫn đến như thế, một mặt trời vẫn mọc trên chân trời mỗi buổi sớm, nhưng sau khi đi qua tâm hồn người nghệ sĩ, tất cả có thể trở nên khác biệt. Hiện thực không biến mất; nó được soi sáng. Đời sống không bị thay thế; nó được tái sinh trong một hình hài giàu sức gợi hơn. Bởi thế, L. Tonxtoi từng nhận định: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Một tác phẩm lớn vì vậy luôn là nơi hai dòng chảy gặp nhau: dòng chảy của cuộc đời và dòng chảy của tâm hồn người viết. Đọc Cô Tô, ta bắt gặp một thế giới được làm nên từ biển trời, bão tố, bình minh và cuộc sống lao động; đồng thời bắt gặp chân dung Nguyễn Tuân – một người nghệ sĩ tài hoa đã biến những điều bình dị thành vẻ đẹp có sức ngân vang.

“Tạo ra thế giới” trước hết là tạo ra một thế giới nghệ thuật có khả năng vượt khỏi giới hạn của hiện thực trực tiếp. Cô Tô ngoài đời có thể được xác định bằng vị trí địa lí, nhưng Cô Tô trong văn Nguyễn Tuân lại được xác định bằng màu sắc, âm thanh, cảm giác và những liên tưởng. Nhà văn không chỉ cho người đọc biết Cô Tô có gì mà còn khiến người đọc cảm thấy Cô Tô như thế nào.

Cơn bão là một ví dụ. Nguyễn Tuân mở ra trước mắt người đọc một thiên nhiên đang cuộn mình trong sức mạnh dữ dội. “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió.” Câu văn khiến gió bão như một đạo quân đang phục kích. Thiên nhiên có chiến thuật, có sức mạnh, có hành động. “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim.” Hạt cát – thứ vốn mềm và nhỏ bé – dưới ngòi bút Nguyễn Tuân lại mang sức công phá. Gió “bắn rát”, “quạt lia lịa”, “đẩy cả người chạy”, còn sóng “thúc lẫn nhau mà vào bờ”. Những động từ dồn dập khiến thiên nhiên hiện lên với nhịp chuyển động mạnh mẽ.

Nhưng vẻ đẹp của đoạn văn không chỉ nằm ở việc miêu tả cái mạnh. Nó nằm ở khả năng làm cho cái mạnh ấy có hình hài. Khi Nguyễn Tuân viết “như vua thủy tộc rung thêm trống trận”, tiếng sóng không còn là một âm thanh vô nghĩa. Nó trở thành tiếng trống của một thế giới huyền thoại. Cách liên tưởng ấy cho thấy nhà văn không nhìn biển bằng một con mắt thuần túy hiện thực. Ông nhìn biển bằng trí tưởng tượng của một nghệ sĩ luôn muốn khám phá chiều sâu thẩm mĩ của sự vật.

Sau bão, Cô Tô lại hiện lên như một viên ngọc vừa được lau sáng. “Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa.” Cây “xanh mượt”, biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Những tính từ giàu sắc thái cảm giác khiến người đọc như được đứng giữa không gian ấy, nhìn thấy màu cây, màu nước, màu cát. Đặc biệt, sự lặp lại của từ “lại” gợi một nhịp hồi sinh: thiên nhiên sau bão trở về, nhưng không phải trở về nguyên trạng mà dường như đẹp hơn, tươi hơn.

Đó cũng là quy luật của thế giới nghệ thuật mà Nguyễn Tuân tạo dựng: thiên nhiên luôn trong trạng thái vận động và chuyển hóa. Bão tố không phải dấu chấm hết mà là bước chuyển sang trong trẻo; dữ dội không đối lập tuyệt đối với dịu dàng mà làm nền cho dịu dàng tỏa sáng. Chính vì thế, Cô Tô vừa có sức mạnh của biển cả vừa có vẻ đẹp mềm mại của một miền thơ.

Nếu bão là bản nhạc mạnh mẽ thì bình minh là bản nhạc trong veo nhất. Nguyễn Tuân đã dành cho khoảnh khắc ấy một cái nhìn đặc biệt: “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Hình ảnh mặt trời vốn quen thuộc bỗng trở nên gần gũi và kỳ lạ. Từ “quả trứng”, nhà văn tiếp tục hình dung chân trời như “một mâm bạc”, rồi bình minh như “một mâm lễ phẩm”. Thiên nhiên không còn đơn thuần là cảnh vật mà trở thành một nghi lễ của ánh sáng.

Điều sâu sắc nhất là “lễ phẩm” ấy không dành cho một vị thần xa xôi mà dành cho “tất cả những người chài lưới trên muôn thuở Biển Đông”. Câu văn đã nối vẻ đẹp của thiên nhiên với đời sống con người. Bình minh không chỉ đẹp vì nó rực rỡ; nó đẹp bởi nó mang theo lời chúc lành cho những người đang sống và lao động giữa biển cả. Đây chính là điểm gặp gỡ giữa chất tài hoa và chiều sâu nhân văn trong văn Nguyễn Tuân.

Từ cách nhìn ấy, ta nhận ra “gương mặt” người nghệ sĩ. Nguyễn Tuân không chỉ giàu trí tưởng tượng mà còn có một quan niệm thẩm mĩ nhất quán: đi tìm cái đẹp trong sự độc đáo, trong sự sống động và trong những khoảnh khắc tưởng như bình thường. Ông yêu những gì có sức gợi, có cá tính, có khả năng làm người đọc ngỡ ngàng. Vì thế, ngôn ngữ của ông luôn giàu hình ảnh và giàu liên tưởng. Câu văn không chỉ truyền đạt thông tin mà còn tạo hình, tạo nhạc, tạo cảm giác.

Nhưng một Nguyễn Tuân chỉ say mê thiên nhiên thôi thì chưa đủ để làm nên chiều sâu của Cô Tô. Phía sau vẻ đẹp biển trời là tình yêu con người. Cảnh giếng nước ngọt chính là nơi thiên nhiên chuyển thành đời sống. “Cái giếng nước ngọt đảo Thanh Luân sớm nay có không biết bao nhiêu là người đến gánh và múc.” Những hoạt động bình dị ấy được nhà văn nhìn bằng một ánh mắt trìu mến. Cái giếng “vui như một cái bến” – một so sánh khiến nơi lấy nước trở thành điểm hội tụ của cộng đồng.

Anh Châu Hòa Mãn quẩy mười lăm gánh nước cho chuyến ra khơi mười ngày. Chi tiết ấy không ồn ào nhưng cho thấy sức lao động bền bỉ và sự khắc nghiệt của đời sống biển. Người dân phải biết chắt chiu từng giọt nước để có thể đi xa. Họ sống giữa thiên nhiên khắc nghiệt nhưng không hề bất lực trước thiên nhiên. Họ chuẩn bị, tổ chức cuộc sống và tiến ra biển bằng chính sức lao động của mình.

Ở cuối đoạn trích, hình ảnh người phụ nữ địu con được đặt bên đoàn thuyền sắp ra khơi. “Biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành” là một liên tưởng đẹp và giàu tính biểu tượng. Biển có thể là “kẻ thù” trong bão tố nhưng cũng là “mẹ hiền” trong cuộc sống. Sự đối lập ấy làm nên chiều sâu của hình tượng biển: biển vừa thử thách con người vừa nuôi dưỡng con người; vừa dữ dội vừa bao dung.

Qua Cô Tô, lời của L. Tonxtoi trở nên đặc biệt sáng rõ. Nguyễn Tuân đã lấy hiện thực làm điểm tựa để tạo nên một thế giới nghệ thuật mang vẻ đẹp riêng. Nhưng trong quá trình ấy, ông cũng để chính mình hiện diện. Ta nhận ra một Nguyễn Tuân mê đắm trước cái đẹp, nhạy cảm với màu sắc và âm thanh, giàu trí tưởng tượng, giàu vốn từ và luôn có khả năng phát hiện những vẻ đẹp bất ngờ trong đời sống.

Vì thế, đọc Cô Tô, ta không chỉ “đi” đến một hòn đảo. Ta đi vào thế giới của Nguyễn Tuân – nơi bão tố có tiếng trống trận, mặt trời có dáng một quả trứng hồng, chân trời hóa thành mâm bạc, giếng nước trở thành một bến vui và biển cả trở thành người mẹ hiền. Đó chính là sức mạnh của sáng tạo: làm cho thế giới vốn đã tồn tại được sống thêm một đời sống khác trong tâm trí con người. Và cũng chính trong quá trình tạo nên thế giới ấy, nhà văn đã tạo nên chính mình. Một Cô Tô có thể có nhiều người từng nhìn thấy, nhưng Cô Tô của Nguyễn Tuân thì chỉ có một – bởi nó được sinh ra từ một đôi mắt chỉ thuộc về riêng ông, một tâm hồn chỉ thuộc về riêng ông và một phong cách không thể trộn lẫn với bất cứ ai.

Bài tham khảo Mẫu 9

Nghệ thuật chân chính chưa bao giờ là một thứ ánh sáng hắt hiu phản chiếu hời hợt bề mặt của hiện thực, mà là ngọn lửa được nung nấu từ chính tâm huyết, máu thịt và bản lĩnh của người cầm bút. Bàn về hành trình nhọc nhằn mà vinh quang ấy, đại văn hào L. Tôn-xtôi từng để lại một chiêm nghiệm thâm thúy: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình". Chiêm nghiệm ấy dường như được sinh ra để dành riêng cho trang văn của Nguyễn Tuân. Đọc đoạn trích "Cô Tô", ta không chỉ lạc bước vào một thế giới biển đảo kỳ vĩ, biến hóa khôn lường dưới ngòi bút bậc thầy, mà còn nhận ra đằng sau trang giấy là sự tự khắc họa nguyên vẹn bức chân dung tinh thần, một nhân cách nghệ sĩ lớn luôn đắm đuối với cái đẹp.

Trước hết, thế giới nghệ thuật mà Nguyễn Tuân dựng lên trong đoạn trích là một cuộc hành trình thẩm mỹ đầy kịch tính, đi từ sự cuồng nộ tột cùng của thiên nhiên đến sự hồi sinh thanh bình của đời sống con người. Mở đầu đoạn trích, thế giới ấy hiện lên với sức mạnh hủy diệt và khốc liệt của cơn bão biển qua hệ thống ngôn từ mang đậm chất tạo hình và nhịp điệu dồn dập: “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió. Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim... Nó rít lên rú lên như cái kiểu người ta vẫn thường gọi là quỷ khốc thần linh.”

Dưới lăng kính của nhà văn, cơn bão không đơn thuần là một hiện tượng thời tiết mà hóa thành một trận địa quân sự nghẹt thở, nơi thiên nhiên như một "kẻ thù" đang thử thách ý chí con người. Thế nhưng, thế giới nghệ thuật ấy không chìm đắm trong bi thương mà lập tức xoay chiều ngoạn mục sang cõi sáng trong, tráng lệ của ngày hôm sau. Bình minh trên đảo Cô Tô sau bão hiện lên đẹp đến nao lòng, như một kiệt tác của tạo hóa: “Sau trận bão, chân trời, ngấn bể, sạch như tấm kính lau hết mây hết bụi. Mặt trời nhú lên dần dần... Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn... đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân trời màu ngọc trai nước biển hừng đông.”

Và đỉnh cao của thế giới ấy được hạ cánh thật êm đềm vào nhịp sống lao động mộc mạc quanh chiếc giếng nước ngọt đảo Thanh Luân. Ở đó, có tiếng cười vui náo nức, có hình ảnh anh hùng Châu Hòa Mãn quẩy nước múc đầy thuyền, và đặc biệt là hình ảnh chị Châu Hòa Mãn địu con hiện lên dịu dàng, thiêng liêng như "biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành".

Song song với quá trình kiến tạo nên một thế giới nghệ thuật sinh động ấy, Nguyễn Tuân đã tự khắc họa, tự định hình nên gương mặt nghệ thuật độc bản của chính mình. Đó là bức chân dung của một ngòi bút uyên bác, hào hoa, một cái tôi không bao giờ thỏa mãn với những lối mòn cũ kỹ mà luôn khát khao chạm đến những cực điểm của cảm xúc. Nguyễn Tuân không hề né tránh sự khắc nghiệt của bão tố; trái lại, ông dấn thân vào tâm bão, chấp nhận đối mặt với hiểm nguy để tận hưởng và thấu cảm trọn vẹn nhịp đập hoang sơ của đất trời. Đồng thời, qua cái nhìn đắm sẫm nghĩa tình với người lao động, nhà văn đã bộc lộ một tâm hồn đôn hậu, một tấm lòng thiết tha gắn bó với từng tấc đất, từng giọt nước ngọt mặn mòi của quê hương.

Có thể khẳng định, "Cô Tô" không chỉ là một bức tranh hoạ lại vẻ đẹp của vùng đảo Đông Bắc, mà qua đó, Nguyễn Tuân đã hoàn thành xuất sắc "quá trình lao động kép". Tác phẩm chính là tượng đài ngôn từ được tạc bằng tài năng, bản lĩnh và tình yêu thương vô hạn đối với cuộc đời.

Bài tham khảo Mẫu 10

Đỉnh cao của văn chương chân chính luôn là sự gặp gỡ kỳ diệu giữa tầm vóc của hiện thực được phản ánh và tầm vóc của tư tưởng người cầm bút. Bàn về bản chất này, L. Tôn-xtôi từng đúc kết: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình". Lời nhận định ấy vang lên như một thứ thước đo để định vị giá trị của những nhà văn lớn. Và trong nền văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Tuân chính là một minh chứng rực rỡ nhất cho định nghĩa ấy. Đoạn trích "Cô Tô" dưới ngòi bút của ông không chỉ tái hiện một không gian biển đảo dữ dội mà nên thơ, mà còn là bản tráng ca khẳng định bản lĩnh, tài hoa và nhân cách của một người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp.

Đầu tiên, thế giới nghệ thuật được nhà văn kiến tạo trong đoạn trích mang một sức nặng sử thi và tính tạo hình vô cùng mạnh mẽ. Đó là một Cô Tô trải qua hai thái cực đối lập của tự nhiên. Ở phần đầu, thế giới ấy hiện lên trong sự gầm thét dữ dội của cuồng phong bão táp. Nguyễn Tuân đã huy động toàn bộ vốn sống, vốn ngôn ngữ sắc sảo mang màu sắc quân sự để dựng lên khung cảnh chiến đấu khốc liệt giữa con người và thiên nhiên: “Gió liên thanh quạt lia lịa vào gối vào ngang thắt lưng, đẩy cả người chạy theo luồng cát... Sóng thúc lẫn nhau mà vào bờ âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận... Kính bị thứ gió cấp 11 ép, vỡ tung. Tiếng gió càng ghê rộn mỗi khi nó thốc vào, vuốt qua những gờ kính nhọn... Rít lên rú lên như cái kiểu người ta vẫn thường gọi là quỷ khốc thần linh.”

Sức mạnh của thiên nhiên được đẩy lên tới cực điểm, biến hòn đảo nhỏ thành một chiến địa hoành tráng. Nhưng rồi, thế giới nghệ thuật ấy bừng sáng rực rỡ ở những trang viết tiếp theo. Cảnh bình minh sau bão hiện ra với một tư thế hoành tráng, vĩnh cửu: mặt trời nhô lên tròn trĩnh phúc hậu, đường bệ đặt lên chiếc mâm bạc ngọc trai của biển cả, có vài cánh nhạn chao nghiêng, có hải âu nhịp cánh. Và thế giới ấy khép lại bằng một bức tranh lao động tràn đầy nhựa sống quanh giếng nước ngọt Thanh Luân: “Cái giếng nước ngọt đảo Thanh Luân sớm nay có không biết bao nhiêu là người đến gánh và múc... Anh hùng Châu Hòa Mãn cùng bốn bạn xã viên đi chung một thuyền... Đi ra khơi, xa lắm mà. Có khi mười ngày mới về.”

Nhưng điều làm nên giá trị cốt lõi của "lao động kép" chính là việc thông qua thế giới nghệ thuật hoành tráng ấy, Nguyễn Tuân đã tự kiến tạo nên gương mặt tinh thần đầy kiêu hãnh của chính mình. Đó là cái tôi nghệ sĩ uyên bác, dũng cảm và đầy khí phách. Nguyễn Tuân không chọn cách đứng ở vùng an toàn để ngắm nhìn biển đảo; ông hòa mình vào tuyến đầu của bão tố, dùng đôi mắt tinh anh và bút lực thâm hậu để đối diện với thiên nhiên dữ dội. Đồng thời, qua thái độ thành kính trước cảnh bình minh và sự trân trọng sâu sắc dành cho những con người lao động như anh hùng Châu Hòa Mãn, nhà văn đã tự khắc họa chân dung một nhân cách lớn: một con người luôn tôn thờ vẻ đẹp của lao động, gắn bó máu thịt với chủ quyền và sự sống thiêng liêng của Tổ quốc nơi đầu sóng ngọn gió.

Tóm lại, đoạn trích "Cô Tô" là thành quả của một cuộc lao động nghệ thuật đầy khổ hạnh và vinh quang. Qua đó, Nguyễn Tuân không chỉ dâng hiến cho đời một thế giới nghệ thuật toàn bích mà còn tự tạc vào thời gian bức chân dung hiên ngang, rạng rỡ của một ngòi bút lớn.

Bài tham khảo Mẫu 11

Nghệ thuật đích thực bắt nguồn từ đời sống và kết tinh ở tấm lòng của người nghệ sĩ. Khi bàn về hành trình sáng tạo ấy, L. Tôn-xtôi từng đưa ra một quan niệm đầy sức nặng: "Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình". Sáng tạo chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi; đó là quá trình nhà văn tự khai thác chính mình để đem đến cho cuộc đời những trang viết có hồn. Đọc đoạn trích "Cô Tô" của Nguyễn Tuân, ta thấu hiểu trọn vẹn chân lý ấy qua một thế giới nghệ thuật chan chứa chất thơ và một bức chân dung tự họa đầy đặn tình người.

Thế giới nghệ thuật mà Nguyễn Tuân tạo ra trong đoạn trích là một bức tranh đa chiều, tái hiện chân thực đời sống sinh hoạt và thiên nhiên khắc nghiệt nhưng tràn đầy tình nghĩa của con người xứ đảo. Thế giới ấy mở ra bằng sự thử thách khắc nghiệt của bão giông: “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim... Sóng cát đánh ra khơi, bể đánh bọt sóng vào, trời đất trắng mù mù toàn bãi như là kẻ thù đã bắt đầu thả hơi ngạt.”

Cơn bão đi qua để lại sự đổi thay kỳ diệu cho vạn vật. Thế giới nghệ thuật lập tức chuyển sang gam màu trong trẻo, tinh khôi của buổi bình minh ngày thứ sáu: “Mặt trời nhú lên dần dần, rồi lên cho kì hết. Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn. Quả trứng hồng hào thăm thẳm, và đường bệ đặt lên một mâm bạc đường kính mâm rộng bằng cả một cái chân trời màu ngọc trai nước biển hừng đông.”

Và điểm dừng chân ấm áp nhất của thế giới nghệ thuật ấy chính là khung cảnh sinh hoạt đời thường quanh cái giếng nước ngọt đảo Thanh Luân. Ở đó, không có khoảng cách giữa nhà văn và người lao động. Nguyễn Tuân hiện diện như một thành viên của xóm đảo, quan sát tỉ mỉ từng chi tiết: từ gánh nước ngọt mười ngày ra khơi của anh hùng Châu Hòa Mãn đến hình ảnh người mẹ địu con bình yên bên giếng nước, gợi lên biểu tượng "biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành".

Chính trong quá trình nhào nặn nên thế giới nghệ thuật phong phú ấy, Nguyễn Tuân đã tự kiến tạo nên gương mặt và nhân cách của chính mình. Khác với vẻ ngạo nghễ thường thấy, ở phần cuối đoạn trích, gương mặt của Nguyễn Tuân hiện lên thật gần gũi, khiêm nhường và đong đầy tình yêu thương: "tôi đang múc gầu nước giếng dội lên đầu lên cổ lên vai lên lưng, nghĩa là tôi cũng đang đi tắm như mọi người lao động bình thường đang tắm quanh giếng". Hành động hòa mình vào nhịp sống lao động ấy chính là tấm gương phản chiếu một tâm hồn nghệ sĩ giàu lòng trắc ẩn, biết cúi đầu trước vẻ đẹp bình dị của nhân dân. Nhà văn không đứng trên cao để ban phát cái nhìn nghệ thuật, mà đã hòa tan cái tôi của mình vào dòng chảy đời sống của những người chài lưới.

Tóm lại, qua đoạn trích "Cô Tô", Nguyễn Tuân đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của một người nghệ sĩ lớn. Bằng quá trình lao động kép đầy nghiêm túc, ông vừa dựng lên một hòn đảo Cô Tô sống động đến từng nhịp thở, vừa tạc nên bức chân dung tự họa rạng ngời về một ngòi bút đượm thắm tình người và lòng yêu nước thiết tha.

Bài tham khảo Mẫu 12

Văn học bắt đầu từ đời sống, nhưng văn học không bao giờ chỉ là đời sống được chép lại bằng câu chữ. Giữa hiện thực và tác phẩm luôn có một khoảng cách mà ở đó người nghệ sĩ phải lao động, lựa chọn, tưởng tượng, suy ngẫm và sáng tạo. Chính trong khoảng cách ấy, một thế giới khác được sinh thành – thế giới của nghệ thuật. Đồng thời, cũng chính trong quá trình tạo nên thế giới ấy, người viết bộc lộ mình, để lại dấu vân tay tinh thần trên từng hình ảnh, từng nhịp câu, từng cách gọi tên sự vật. Bởi vậy, L. Tonxtoi có lí khi khẳng định: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Đọc đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân, ta nhận ra rõ ràng quy luật ấy: từ một miền biển có thật, nhà văn đã dựng nên một Cô Tô của văn chương; và qua cách dựng nên thế giới ấy, ông đồng thời làm hiện lên một Nguyễn Tuân tài hoa, độc đáo, luôn khao khát đi tìm vẻ đẹp ẩn sâu trong cuộc đời.

Trước hết, “tạo ra thế giới” là khả năng biến hiện thực khách quan thành một thế giới nghệ thuật có cấu trúc, màu sắc và linh hồn riêng. Cô Tô ngoài đời là một quần đảo giữa biển Đông. Nhưng bước vào trang văn, nó không còn là một tọa độ địa lí. Nó trở thành một thế giới luôn vận động giữa hai cực dữ dội và dịu dàng, giữa sức mạnh của thiên nhiên và sức sống của con người.

Nguyễn Tuân bắt đầu bằng bão. Nhưng ông không kể về bão như một hiện tượng tự nhiên mà dựng nó thành một cuộc đối đầu. “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió.” Những từ “trận địa”, “hỏa lực” làm thay đổi bản chất của hình ảnh. Thiên nhiên được nhìn như một lực lượng chiến đấu. Bãi cát không còn là bãi cát, nó trở thành chiến tuyến; gió không còn chỉ là gió, nó như một đạo quân đang dồn sức tấn công.

Sự sáng tạo ấy tiếp tục được đẩy lên qua cảm giác: “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim”. Một hạt cát nhỏ bé bỗng có sức sát thương. Những động từ “bắn”, “quạt”, “đẩy”, “thúc” khiến thiên nhiên mang sức mạnh hữu hình. Đến câu “Sóng thúc lẫn nhau mà vào bờ âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận”, biển cả lại được khoác lên màu sắc huyền thoại. Nguyễn Tuân không chỉ miêu tả thiên nhiên; ông làm cho thiên nhiên có vóc dáng, tính cách và khí phách.

Sau khi đưa người đọc vào thế giới của bão tố, Nguyễn Tuân lại mở ra một thế giới hoàn toàn khác: Cô Tô sau bão. “Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa.” Những sắc màu “xanh mượt”, “lam biếc”, “vàng giòn” xuất hiện liên tiếp. Nếu bão là cuộc thử thách của thiên nhiên thì ngày sau bão là khúc ca hồi sinh. Cây xanh hơn, biển trong hơn, cát vàng hơn, cá trở lại nhiều hơn. Sự sống không bị bão tố xóa đi mà như được đánh thức mạnh mẽ hơn.

Nhưng nếu chỉ dừng ở việc miêu tả cảnh đẹp, Nguyễn Tuân chưa thể tạo nên một thế giới nghệ thuật độc đáo. Cái riêng của ông nằm ở cách nhìn. Bình minh trên Cô Tô là minh chứng rõ nhất. Mặt trời được ví “như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Một hình ảnh tưởng như rất đời thường lại mở ra một vẻ đẹp đầy sức sống. Sau đó, mặt trời được đặt trên “một mâm bạc”, và bình minh trở thành “một mâm lễ phẩm”. Cách liên tưởng ấy đưa cảnh vật từ cái thực sang cái đẹp mang màu sắc huyền ảo. Thiên nhiên như đang thực hiện một nghi lễ lớn lao, dâng ánh sáng cho cuộc đời.

Chính ở đây, “gương mặt” Nguyễn Tuân được nhận ra. Ông có một năng lực đặc biệt: nhìn cái quen thuộc bằng một con mắt không quen thuộc. Ông không chấp nhận những hình ảnh đã trở nên mòn cũ. Mặt trời phải có một hình hài mới; bão phải có một âm thanh mới; sóng phải mang một dáng vẻ mới. Vì vậy, mỗi sự vật qua ngòi bút ông đều như được gọi tên lần đầu tiên.

Tuy nhiên, gương mặt nghệ sĩ Nguyễn Tuân không chỉ được tạo nên bởi trí tưởng tượng mà còn bởi tình yêu con người. Sau những đoạn văn ngập tràn ánh sáng, ông đưa người đọc về với cái giếng nước ngọt. Một cái giếng giữa đảo xa vốn rất nhỏ bé nhưng trong văn Nguyễn Tuân lại trở thành nơi quy tụ cả cộng đồng. “Có không biết bao nhiêu là người đến gánh và múc.” Thùng gỗ, ang gốm, gánh nước, những con thuyền chuẩn bị ra khơi – tất cả tạo nên một bức tranh đời sống khỏe khoắn và ấm áp.

Anh Châu Hòa Mãn quẩy nước cho chuyến đi biển mười ngày. Người dân nơi đây hiểu giá trị của từng giọt nước, hiểu khoảng cách của biển và hiểu rằng mỗi chuyến ra khơi là một cuộc dấn thân. Họ không than thở; họ chuẩn bị. Họ không quay lưng với biển; họ đi vào biển. Cái đẹp của con người vì thế không nằm ở những lời lớn lao mà nằm trong sức lao động bình dị.

Đặc biệt, hình ảnh người phụ nữ địu con khiến bức tranh biển đảo có thêm một sắc thái dịu dàng: “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Biển vừa là đối thủ trong bão tố vừa là người mẹ nuôi dưỡng con người. Chính sự đối lập ấy làm cho hình tượng biển trở nên sâu sắc. Và chính trong cách nhìn ấy, ta nhận ra một Nguyễn Tuân sau Cách mạng: vẫn tài hoa, vẫn say mê cái đẹp, nhưng cái đẹp giờ đây được tìm thấy trong cuộc sống của nhân dân lao động.

Như vậy, “lao động kép” trong sáng tạo nghệ thuật đã hiện hữu rõ ràng trong Cô Tô. Nguyễn Tuân đã tạo ra một thế giới nghệ thuật mới từ hiện thực biển đảo; đồng thời, ông tạo ra chính mình trong từng trang văn bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, trí tưởng tượng phóng khoáng, cảm quan thẩm mĩ tinh tế và tình yêu thiết tha đối với thiên nhiên, đất nước, con người.

Một hòn đảo có thể được nhiều người đặt chân tới, nhưng mỗi nhà văn sẽ nhìn thấy một hòn đảo khác nhau. Cô Tô của Nguyễn Tuân vì thế không chỉ thuộc về biển Đông. Nó thuộc về văn chương, thuộc về trí nhớ của bao thế hệ độc giả. Bởi nhà văn không chỉ ghi lại nơi mình đã đến; ông trao cho nơi ấy một đời sống mới. Và khi một thế giới mới được sinh thành từ ngôn từ, gương mặt của người sinh thành ra nó cũng hiện lên – lặng lẽ nhưng rõ ràng, như ánh bình minh từng bước mở ra trên biển cả.

Bài tham khảo Mẫu 13

Mỗi tác phẩm văn chương chân chính đều giống như một ô cửa. Nhìn qua ô cửa ấy, ta thấy cuộc đời; nhưng đồng thời, ta cũng thấy cách người nghệ sĩ đã nhìn cuộc đời. Bởi nếu chỉ có hiện thực mà không có cái nhìn sáng tạo, văn chương sẽ mất đi sức sống; nếu chỉ có cái tôi mà không có nền tảng đời sống, tác phẩm lại trở nên xa rời con người. Nhà văn vì thế phải đứng ở điểm giao nhau giữa hai thế giới: thế giới khách quan của cuộc đời và thế giới chủ quan của tâm hồn. L. Tonxtoi gọi đó là “quá trình lao động kép”, trong đó nhà văn “vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Đọc Cô Tô, ta có thể thấy rất rõ quá trình ấy. Nguyễn Tuân đã không chỉ đưa biển đảo vào văn chương mà còn đưa chính cách nhìn của mình vào biển đảo.

Trước khi là một tác phẩm nghệ thuật, Cô Tô là một địa danh có thật. Nhưng sau khi đi qua ngòi bút Nguyễn Tuân, địa danh ấy đã mang một diện mạo mới. Điều đầu tiên nhà văn làm là phá vỡ cái nhìn tĩnh tại về cảnh vật. Cô Tô không đứng yên. Nó chuyển động, biến đổi, đối thoại với con người.

Trong bão, biển cả trở thành một thế lực dữ dội. Câu văn “Hình như gió bão chờ chúng tôi lọt hết vào trận địa cánh cung bãi cát, rồi mới tăng thêm hỏa lực của gió” cho thấy rõ điều đó. Nguyễn Tuân đã mượn ngôn ngữ chiến trận để diễn tả thiên nhiên. Những từ “trận địa”, “hỏa lực”, “viên đạn”, “liên thanh”, “trống trận” khiến người đọc có cảm giác thiên nhiên đang tiến hành một cuộc công kích. Cơn bão không chỉ được nhìn thấy mà còn được nghe, được cảm nhận bằng da thịt.

Cái tài của Nguyễn Tuân nằm ở chỗ ông khiến những thứ vô tri trở nên có thần thái. Hạt cát biết “bắn”, gió biết “quạt”, sóng biết “thúc”, tiếng biển giống như tiếng trống của “vua thủy tộc”. Đây chính là một sự sáng tạo quan trọng: nhà văn trao cho thiên nhiên một đời sống tinh thần. Biển không còn là phông nền của câu chuyện mà trở thành một nhân vật khổng lồ.

Nhưng thiên nhiên trong Cô Tô không chỉ có một gương mặt. Sau bão, biển đảo lại dịu dàng và tươi sáng. “Cây trên núi đảo lại thêm xanh mượt, nước biển lại lam biếc đậm đà hơn hết cả mọi khi, và cát lại vàng giòn hơn nữa.” Điệp từ “lại” khiến câu văn như một vòng tuần hoàn của sự sống. Sau tàn phá là hồi sinh. Sau dữ dội là bình yên. Sau những ngày biển nổi giận là một ngày biển mở lòng.

Nguyễn Tuân đặc biệt nhạy cảm với những khoảnh khắc chuyển tiếp như thế. Ông dường như luôn muốn bắt lấy giây phút thiên nhiên đẹp nhất, tinh khiết nhất. Cảnh mặt trời mọc vì thế trở thành một kiệt tác nhỏ trong đoạn trích. “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn.” Không phải một “quả cầu lửa”, không phải một “vầng thái dương” theo cách gọi quen thuộc, mặt trời của Nguyễn Tuân là “lòng đỏ một quả trứng”. Hình ảnh ấy vừa dân dã vừa giàu tính tạo hình, vừa có sự sống vừa có cảm giác no đầy.

Sau đó, nhà văn tiếp tục mở rộng trường liên tưởng: “một mâm bạc”, “một cái chân trời màu ngọc trai”, “một mâm lễ phẩm”. Cảnh vật dường như được phủ lên một lớp ánh sáng thần thoại. Nhưng điều đáng quý là sự thần thoại hóa ấy không nhằm tách thiên nhiên khỏi đời sống. “Mâm lễ phẩm” được dâng lên “để mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Thiên nhiên đẹp bởi nó gắn với con người; ánh sáng có ý nghĩa bởi nó soi vào cuộc đời.

Đến đây, ta có thể nhận ra một phương diện quan trọng trong “gương mặt” Nguyễn Tuân: ông là người nghệ sĩ của những phát hiện. Ông không chỉ nhìn mà còn phát hiện; không chỉ phát hiện mà còn đặt tên cho cái đẹp bằng một ngôn ngữ riêng. Cách ông dùng từ, liên tưởng và dựng câu đều cho thấy một cái tôi giàu cá tính. Có khi câu văn cuồn cuộn như bão biển; có khi nó mở ra chậm rãi như bình minh. Nhịp điệu của văn bản biến đổi theo nhịp điệu của thiên nhiên.

Nhưng điều khiến Cô Tô có chiều sâu không chỉ nằm ở thiên nhiên. Sau những câu văn lấp lánh ánh sáng, Nguyễn Tuân đưa ta về với giếng nước ngọt. Đây là một chi tiết đời thường nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt. Giữa biển mênh mông, nước ngọt quý giá đến mức trở thành trung tâm của đời sống. Người dân đến gánh, đến múc; thuyền đến lấy nước; những chuyến ra khơi bắt đầu từ những gánh nước nhỏ bé ấy.

Hình ảnh anh Châu Hòa Mãn quẩy mười lăm gánh nước cho thuyền gợi lên một vẻ đẹp rất khác với vẻ đẹp của cảnh sắc: vẻ đẹp của lao động. Những con người ấy không được miêu tả bằng những lời ca ngợi trực tiếp. Nguyễn Tuân để hành động của họ tự nói lên phẩm chất. Họ biết chắt chiu, biết chuẩn bị, biết đối mặt với biển cả. Và trong cái nhìn của nhà văn, lao động bình thường cũng có vẻ đẹp đáng trân trọng.

Hình ảnh “chị Châu Hòa Mãn địu con” lại làm dịu toàn bộ bức tranh. Biển cả được ví như “mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành”. Một bên là gió bão có sức mạnh “hỏa lực”, một bên là biển cả dịu dàng như người mẹ. Hai hình ảnh tưởng đối lập nhưng lại bổ sung cho nhau, tạo nên một thế giới biển vừa khắc nghiệt vừa giàu tình yêu thương.

Như vậy, Nguyễn Tuân đã “tạo ra thế giới” bằng cả hiện thực lẫn tưởng tượng. Ông giữ lại cái chân thực của biển đảo nhưng nâng nó lên bằng ngôn từ nghệ thuật. Đồng thời, ông “kiến tạo gương mặt mình” bằng một phong cách không thể nhầm lẫn: tài hoa, uyên bác, giàu liên tưởng, tinh tế trong cảm giác và luôn say mê cái đẹp.

Nếu hiện thực là dòng nước chảy vào văn chương thì cá tính nghệ sĩ là ánh sáng làm dòng nước ấy trở nên lấp lánh. Cô Tô đẹp không chỉ vì Cô Tô vốn đẹp, mà vì Nguyễn Tuân đã nhìn thấy vẻ đẹp ấy theo cách của riêng ông. Và có lẽ đó chính là ý nghĩa sâu xa nhất trong lời L. Tonxtoi: nhà văn càng chân thành với thế giới bao nhiêu thì càng có cơ hội tìm thấy chính mình bấy nhiêu. Khi Nguyễn Tuân viết về Cô Tô, ông không chỉ viết về biển. Ông đã viết ra một phần tâm hồn mình – một tâm hồn luôn hướng về cái đẹp, luôn muốn khám phá những điều chưa ai gọi tên và luôn tin rằng trong những điều bình dị nhất của cuộc sống vẫn có thể ẩn giấu một vẻ đẹp lớn lao.

Bài tham khảo Mẫu 14

Có một nghịch lí đẹp đẽ của nghệ thuật: nhà văn càng đi sâu vào thế giới bên ngoài lại càng có cơ hội gặp gỡ thế giới bên trong của chính mình. Bởi mỗi trang văn vừa là cửa sổ mở ra cuộc đời, vừa là tấm gương phản chiếu tâm hồn người viết. Những gì nhà văn nhìn thấy chỉ là điểm khởi đầu; cách nhà văn lựa chọn, liên tưởng, cảm nhận và gọi tên mới làm nên giá trị của tác phẩm. Vì thế, L. Tonxtoi đã nhìn sáng tạo nghệ thuật như một “quá trình lao động kép”, trong đó “nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân chính là một minh chứng đặc sắc: biển đảo được dựng thành một thế giới nghệ thuật giàu sức sống, còn người nghệ sĩ thì hiện lên qua từng cách nhìn, từng câu chữ, từng rung động trước thiên nhiên và con người.

Điều đầu tiên Nguyễn Tuân tạo ra là một thế giới thiên nhiên có chiều sâu và có sự vận động. Trong thế giới ấy, biển không bao giờ chỉ là biển. Nó có lúc dữ dội, có lúc trong trẻo, có lúc huyền ảo, có lúc lại dịu dàng như một người mẹ.

Cơn bão là điểm khởi đầu của thế giới ấy. Nguyễn Tuân nhìn bão bằng cảm giác của một người đang đứng trong một cuộc chiến. “Gió bão” như cố tình chờ đợi rồi mới “tăng thêm hỏa lực”. Bãi cát trở thành “trận địa”. Những viên cát “bắn” vào cơ thể con người “buốt như một viên đạn mũi kim”. Cách lựa chọn từ ngữ khiến thiên nhiên được nhân hóa và mang tính cách. Nó không còn vô tri mà trở thành một đối thủ mạnh mẽ.

Đặc biệt, câu văn “Sóng thúc lẫn nhau mà vào bờ âm âm rền rền như vua thủy tộc rung thêm trống trận” đã đưa biển vào không gian huyền thoại. “Vua thủy tộc” là một hình ảnh thuộc thế giới truyền thuyết, còn “trống trận” gợi những cuộc giao tranh của con người. Hai trường liên tưởng hòa vào nhau, tạo nên một biển cả vừa thực vừa huyền. Đây chính là sức mạnh của sáng tạo: nhà văn nhìn thấy trong một hiện tượng bình thường những tầng ý nghĩa mà cái nhìn thông thường có thể bỏ qua.

Sau bão, Nguyễn Tuân không chỉ miêu tả sự bình yên mà còn phát hiện vẻ đẹp của sự hồi sinh. “Ngày thứ năm trên đảo Cô Tô là một ngày trong trẻo sáng sủa.” Cây xanh hơn, biển biếc hơn, cát vàng hơn, cá trở lại nhiều hơn. Cách sử dụng điệp từ “lại” khiến cảnh vật giống như đang thở sau một cơn đau. Thiên nhiên không chết đi trong bão tố; nó trở nên khỏe khoắn hơn. Và cùng với thiên nhiên, con người cũng trở lại nhịp sống của mình.

Đỉnh cao của vẻ đẹp ấy là bình minh. Nguyễn Tuân dường như đã dành tất cả sự tinh tế của mình để bắt lấy khoảnh khắc mặt trời xuất hiện. “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn.” Câu văn vừa cụ thể vừa giàu chất thơ. Mặt trời được nhìn như một vật thể có hình khối, màu sắc, độ đầy đặn và cả tính cách “phúc hậu”. Từ “phúc hậu” vốn thường dùng để nói về con người, nay được trao cho mặt trời. Thiên nhiên nhờ thế trở nên gần gũi, có thần thái.

Rồi mặt trời được đặt trên “một mâm bạc”, giữa “một cái chân trời màu ngọc trai”, để trở thành “một mâm lễ phẩm”. Những hình ảnh ấy khiến bình minh như một nghi lễ của đất trời. Nhưng ý nghĩa của nghi lễ ấy lại hướng về con người: nó “mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới”. Thiên nhiên và con người vì vậy không tách biệt. Vẻ đẹp của biển được đo bằng niềm vui và sự sống của những người sống nhờ biển.

Đây cũng chính là lúc “gương mặt” Nguyễn Tuân hiện lên rõ rệt. Nếu chỉ xét riêng cách liên tưởng, người đọc đã có thể nhận ra một Nguyễn Tuân không giống ai. Ông luôn muốn tìm cho sự vật một hình ảnh mới, một cách gọi mới. Mặt trời không chỉ là mặt trời; nó là quả trứng, là lễ phẩm. Sóng không chỉ là sóng; nó là trống trận. Bão không chỉ là bão; nó là một cuộc công kích. Đó là dấu hiệu của một cái tôi nghệ sĩ giàu cá tính, luôn tìm kiếm vẻ đẹp trong sự độc đáo.

Nhưng nghệ thuật của Nguyễn Tuân không chỉ nằm ở sự cầu kỳ. Một nét đẹp khác trong Cô Tô là khả năng đưa cái lớn lao trở về với cái bình dị. Sau khi nhìn mặt trời và biển cả ở tầm vóc kỳ vĩ, nhà văn trở về với một cái giếng nước ngọt. Và ở đó, ông tìm thấy một vẻ đẹp không kém phần đáng quý.

Cái giếng giữa đảo được miêu tả như một nơi hội tụ của đời sống. “Có không biết bao nhiêu là người đến gánh và múc.” Những chiếc thùng gỗ, những ang gốm, những gánh nước, những con thuyền nối tiếp nhau. Cái giếng “vui như một cái bến”. So sánh ấy thật giản dị nhưng có sức gợi lớn: giếng nước không còn là một vật thể tự nhiên mà trở thành không gian cộng đồng.

Anh Châu Hòa Mãn quẩy mười lăm gánh nước cho chuyến ra khơi. Một chi tiết nhỏ nhưng chứa cả một đời sống. Biển xa, chuyến đi dài, nước ngọt khan hiếm; vì vậy mỗi gánh nước đều mang theo sự chuẩn bị, trách nhiệm và niềm tin vào chuyến đi. Con người hiện lên không hề nhỏ bé trước biển. Họ bước vào biển bằng sức lao động của mình.

Đẹp nhất là hình ảnh người phụ nữ địu con. Trong cái nhìn của Nguyễn Tuân, biển cả không chỉ là sức mạnh dữ dội mà còn là “mẹ hiền”. Hình ảnh ấy làm mềm đi cả không gian biển đảo. Nó cho thấy đằng sau cái tôi tài hoa vẫn là một trái tim biết rung động trước những điều bình dị của đời sống.

Qua Cô Tô, có thể thấy sáng tạo nghệ thuật thực sự là một cuộc lao động kép. Nguyễn Tuân không sao chép Cô Tô mà tái tạo nó; không chỉ phản ánh biển đảo mà làm cho biển đảo mang một vẻ đẹp mới. Đồng thời, ông không đứng ngoài tác phẩm mà hiện diện trong từng hình ảnh, từng nhịp câu, từng liên tưởng. Cái tôi tài hoa, vốn sống phong phú, trí tưởng tượng mạnh mẽ và tình yêu thiên nhiên, đất nước, con người đã trở thành linh hồn của tác phẩm.

Có thể nói, nếu Cô Tô ngoài đời là một miền biển có thật thì Cô Tô trong văn Nguyễn Tuân là một miền biển của tâm tưởng. Ở đó, bão tố có âm vang sử thi, bình minh có vẻ đẹp cổ tích, giếng nước có nhịp sống cộng đồng và con người có sức mạnh của những người sinh ra từ biển. Nhà văn đã làm cho thế giới trở nên đẹp hơn bằng chính cách ông nhìn nó. Và cũng nhờ thế, ông đã để lại một “gương mặt” nghệ sĩ không thể hòa lẫn.

Văn chương có lẽ đẹp nhất khi người đọc vừa nhận ra cuộc đời vừa nhận ra người viết. Đọc Cô Tô, ta thấy biển Đông, thấy những chuyến thuyền, những người dân chài, thấy một buổi bình minh trong trẻo. Nhưng sâu hơn tất cả, ta thấy một Nguyễn Tuân đang say mê cúi xuống trước vẻ đẹp của thế giới, nhặt lấy từng âm thanh, từng màu sắc, từng khoảnh khắc rồi nâng chúng lên thành nghệ thuật. Đó chính là lúc hiện thực được tái sinh và người nghệ sĩ được gọi tên.

Bài tham khảo Mẫu 15

Trong hành trình của văn chương, nhà văn không chỉ là người đứng ngoài quan sát cuộc đời rồi ghi chép lại những gì mắt thấy tai nghe. Đằng sau mỗi trang viết chân chính luôn là một quá trình lao động nghệ thuật công phu, nơi người nghệ sĩ vừa khám phá, tái tạo thế giới khách quan, vừa gửi vào đó dấu ấn riêng không thể trộn lẫn của tâm hồn mình. Bởi thế, L. Tonxtoi từng khẳng định: “Sáng tạo nghệ thuật là quá trình lao động kép: nhà văn vừa tạo ra thế giới vừa kiến tạo gương mặt mình”. Ý kiến đã chạm đến bản chất sâu xa của hoạt động sáng tạo: văn học phải bắt nguồn từ hiện thực nhưng không dừng lại ở việc sao chép hiện thực; qua cách nhìn, cảm xúc, ngôn ngữ và tài năng riêng, nhà văn làm cho hiện thực trở thành một thế giới nghệ thuật mới, đồng thời khẳng định phong cách và cá tính sáng tạo của chính mình. Đoạn trích Cô Tô của Nguyễn Tuân là một minh chứng đặc sắc cho chân lí ấy.

“Nhà văn vừa tạo ra thế giới” trước hết có nghĩa là người nghệ sĩ lấy chất liệu từ đời sống để xây dựng nên một thế giới nghệ thuật mang sức sống riêng. Cô Tô trong thực tế vốn là một quần đảo ngoài khơi, với biển, đảo, gió, bão, mặt trời, giếng nước và những người dân lao động. Nhưng bước vào trang văn Nguyễn Tuân, Cô Tô không còn chỉ là một địa danh địa lí. Nó hiện lên dữ dội, tráng lệ, trong trẻo và đầy sức sống qua cái nhìn giàu phát hiện của người nghệ sĩ.

Ấn tượng đầu tiên về Cô Tô là vẻ đẹp dữ dội của thiên nhiên trong trận bão. Nguyễn Tuân không miêu tả gió theo lối thông thường mà biến gió thành một đạo quân đang tấn công con người: “Mỗi viên cát bắn vào má vào gáy lúc này buốt như một viên đạn mũi kim”. Hàng loạt động từ mạnh như “bắn”, “quạt”, “đẩy”, “đánh”, “thúc”, “rền” khiến thiên nhiên mang dáng dấp của một chiến trường. Gió như có vũ khí, sóng như có trống trận, bãi cát như trận địa. Đặc biệt, phép so sánh “như vua thủy tộc rung thêm trống trận” đã khiến sóng biển mang vẻ huyền thoại, vừa khủng khiếp vừa hùng vĩ. Cơn bão vì thế không chỉ được nhìn bằng con mắt của một người chứng kiến mà đã được tái tạo thành một cuộc giao tranh khổng lồ giữa con người và biển cả.

Nhưng thế giới Cô Tô không dừng lại ở sự dữ dội. Sau bão, Nguyễn Tuân mở ra một bức tranh thiên nhiên hoàn toàn khác: “bầu trời Cô Tô” trong trẻo, cây cối “xanh mượt”, nước biển “lam biếc đậm đà”, cát “vàng giòn”. Những màu sắc ấy khiến Cô Tô như vừa được gột rửa sau một cơn thử thách. Thiên nhiên không chỉ đẹp mà còn mang nhịp hồi sinh. Cá trở lại, lưới “càng thêm nặng mẻ cá giã đôi”, con người lại hướng ra biển. Chính sự đối lập giữa dữ dội và thanh bình đã tạo nên một Cô Tô vừa khắc nghiệt vừa giàu sức sống.

Đặc biệt, thế giới ấy đạt đến vẻ đẹp gần như huyền thoại trong cảnh bình minh. Mặt trời được Nguyễn Tuân nhìn bằng một trí tưởng tượng độc đáo: “Tròn trĩnh phúc hậu như lòng đỏ một quả trứng thiên nhiên đầy đặn”. Hình ảnh mặt trời vốn quen thuộc bỗng trở nên mới lạ. Từ “quả trứng”, “mâm bạc”, “mâm lễ phẩm” đã biến bình minh thành một nghi lễ lớn lao của thiên nhiên. Ánh sáng không đơn thuần chiếu xuống biển mà như “mừng cho sự trường thọ của tất cả những người chài lưới trên muôn thuở Biển Đông”. Cảnh vật được nhân hóa, thiêng hóa, nâng lên thành biểu tượng cho sự sống, lao động và niềm vui của con người.

Nếu “tạo ra thế giới” là quá trình nhà văn làm mới hiện thực thì “kiến tạo gương mặt mình” chính là quá trình khẳng định cá tính sáng tạo. Đọc Cô Tô, người đọc có thể nhận ra ngay một Nguyễn Tuân tài hoa, uyên bác, giàu chất tạo hình và luôn khao khát săn tìm cái đẹp. Ông không nhìn cảnh vật bằng ánh mắt bình thường. Một trận bão trở thành “trận địa”, những viên cát thành “viên đạn”, sóng thành “trống trận”; mặt trời lại hóa thành “lòng đỏ một quả trứng”, biển thành “mâm bạc”, bình minh thành “mâm lễ phẩm”. Những liên tưởng bất ngờ ấy chính là dấu vân tay nghệ thuật của Nguyễn Tuân.

Cái tôi Nguyễn Tuân còn hiện lên qua khả năng huy động một vốn từ phong phú và giàu sức gợi. Nhà văn sử dụng những từ ngữ mạnh, lạ, giàu tính tạo hình; câu văn khi dồn dập, gấp gáp theo nhịp bão tố, khi chậm rãi, khoan thai trước bình minh, lúc lại rộn ràng theo nhịp sống nơi giếng nước. Nghệ thuật của ông vì thế không chỉ giúp người đọc “thấy” Cô Tô mà còn khiến người đọc cảm được nhịp thở của đảo.

Đáng quý hơn, sau những trang văn tài hoa, Nguyễn Tuân còn bộc lộ một tình yêu sâu sắc đối với con người lao động. Cảnh giếng nước ngọt “vui như một cái bến và đậm đà mát nhẹ hơn mọi cái chợ trong đất liền” không chỉ đẹp bởi màu sắc sinh hoạt mà còn đẹp bởi hơi ấm con người. Những người dân gánh nước, những con thuyền chuẩn bị ra khơi, người phụ nữ địu con, những người lính nơi đảo xa… tất cả làm nên linh hồn của Cô Tô. Hình ảnh “biển cả là mẹ hiền mớm cá cho lũ con lành” đặc biệt gợi cảm: biển vừa rộng lớn vừa bao dung, còn người dân biển hiện lên bình dị mà kiên cường.

Như vậy, ý kiến của L. Tonxtoi đã giúp ta nhận ra một quy luật quan trọng của nghệ thuật. Nhà văn không thể sáng tạo nếu xa rời đời sống, nhưng cũng không thể trở thành nghệ sĩ đích thực nếu chỉ sao chép đời sống. Nguyễn Tuân đã lấy Cô Tô làm chất liệu để dựng nên một thế giới vừa chân thực vừa giàu chất thơ, đồng thời qua đó khắc họa rõ “gương mặt” của một nghệ sĩ tài hoa, độc đáo, luôn say mê cái đẹp và trân trọng con người.

Cô Tô vì thế không chỉ là câu chuyện về một hòn đảo. Đó còn là câu chuyện về cách một tâm hồn nghệ sĩ nhìn thế giới. Qua đôi mắt Nguyễn Tuân, biển có thể trở thành chiến trường, bình minh hóa thành lễ phẩm, giếng nước trở thành trung tâm của đời sống, còn con người lao động hiện lên như những sinh thể gắn bó với biển cả từ bao đời. Chính ở đó, văn chương vượt khỏi giới hạn của việc phản ánh hiện thực để trở thành một cuộc sáng tạo đích thực: tạo nên một thế giới mới và đồng thời làm hiện hình một gương mặt nghệ sĩ không thể thay thế.

BÌNH LUẬN

Danh sách bình luận

Đang tải bình luận...
close