Viết bài văn bàn luận về nhận định “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó” và hãy khám phá “tình người” gửi gắm trong hai khổ thơ đầu bài thơ “Thời nắng xanh” của Trương Nam Hương

Dàn ý

I. Mở bài

Dẫn dắt về vai trò của thơ ca trong việc khơi gợi những rung cảm sâu xa: Thơ không chỉ là ngôn từ, mà là sự chưng cất của tình cảm.

Trích dẫn nhận định: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó”.

Giới thiệu hai khổ thơ đầu bài “Thời nắng xanh” (Trương Nam Hương) như một minh chứng tiêu biểu cho vẻ đẹp nhân văn trong thơ ca.

II. Thân bài

Luận điểm 1: Khổ thơ thứ nhất – Bức tranh nắng và dáng hình bà trong ký ức

Phân tích hình ảnh "nắng xanh": Sự lạ hóa đầy chất thơ, kết nối với sự tươi non, trong trẻo của tuổi thơ.

Hình ảnh người bà với miếng trầu và "chiếc thuyền cau": Sự tần tảo, dịu dàng, biến những điều giản dị thành thế giới diệu kỳ cho cháu.

Chi tiết "nắng xiên khoai" và "liếp vách không cài": Gợi sự mộc mạc, gần gũi, ấm áp của nếp sống xưa.

Luận điểm 2: Khổ thơ thứ hai – Sự kết nối giữa thiên nhiên và tình yêu thương

Bóng bà đổ xuống đất đai: Gợi cảm giác chở che, bao bọc, gắn kết con người với quê hương, đất mẹ.

Liệt kê các sự vật (châu chấu, cào cào, rau má, rau sam): Những hình ảnh mang đậm hơi thở làng quê, sự chăm chút ân cần của bà qua từng bát canh, từng trò chơi.

Hình ảnh "chan lên suốt dọc tuổi thơ": Biểu tượng của sự nuôi dưỡng tâm hồn, lòng biết ơn và sự kết nối bền chặt của tình bà cháu.

Luận điểm 3: Khám phá "tình người" trong đoạn trích

Đó là tình bà cháu thuần khiết, bao dung.

Đó là sự trân trọng những giá trị bình dị, gắn kết quá khứ với hiện tại qua lăng kính đầy yêu thương.

Khẳng định sức mạnh của thơ ca khi vượt qua khỏi hình thức ngôn ngữ để chạm tới tâm hồn người đọc.

III. Kết bài

Khẳng định lại giá trị của đoạn thơ: Khi thi pháp nhường chỗ cho tình cảm, người đọc không còn thấy "câu thơ" mà chỉ thấy hơi ấm của tình người.

Cảm nghĩ về dư vị của bài thơ trong lòng người đọc sau khi gấp trang sách lại.

Bài siêu ngắn Mẫu

Trong dòng chảy của thi ca, khi những con chữ không còn đóng vai trò là những ký hiệu vô hồn mà trở thành nhịp đập của trái tim, đó là lúc ta chạm đến ngưỡng cửa của sự thấu cảm. Có ý kiến từng nhận định đầy xác đáng: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó”. Với thi phẩm “Thời nắng xanh”, Trương Nam Hương đã minh chứng rằng thơ ca cao quý nhất chính là khi nó hòa tan vào cuộc đời, trở thành hiện thân của tình thân ái, khiến người đọc quên đi kỹ thuật dụng ngôn để chỉ còn lại một rung động thổn thức trước tình bà cháu thiêng liêng.

Ngay từ những dòng đầu tiên, “Thời nắng xanh” đã mở ra một khung trời ký ức đầy tinh khôi: “Nắng trong mắt những ngày thơ bé/ Cũng xanh mơn như thể lá trầu/ Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau/ Chở sớm chiều tóm tém/ Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm/  Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài” Ở đây, nắng không đơn thuần là ánh sáng của thiên nhiên, mà là “nắng xanh” – một sắc màu của sự sống, của tuổi trẻ và sự trong trẻo tuyệt đối trong đôi mắt trẻ thơ. Trong không gian ấy, dáng hình người bà hiện lên với vẻ đẹp vừa tảo tần, vừa đằm thắm. Từng miếng cau được bà bổ khéo léo thành những “chiếc thuyền cau” để “chở sớm chiều tóm tém” là một hình ảnh ẩn dụ đầy chất cổ tích. Những miếng trầu không chỉ nuôi dưỡng làn môi bà, mà còn chuyên chở cả tình yêu thương, sự dịu dàng bà dành cho cháu. Giữa khung cảnh ấy, nắng và thời gian dường như ngưng đọng trên môi bà, trên liếp vách, tạo nên một sự gắn kết giữa con người và không gian sống. Người đọc không thấy sự gồng mình của ngôn từ, chỉ thấy một tình người ấm nóng lan tỏa qua từng câu thơ mộc mạc.

Sự chuyển dịch của tình người càng trở nên sống động hơn ở khổ thơ tiếp theo, nơi bóng dáng người bà hòa quyện vào đất đai, làng quê: “Bóng bà đổ xuống đất đai/ Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt/ Rủ rau má rau sam… /Vào bát canh ngọt mát/ Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình”. Bóng bà không còn là một hình khối, mà trở thành điểm tựa cho cả một thế giới tuổi thơ. Những “châu chấu, cào cào”, những “rau má, rau sam” – những món quà dân dã từ đất đai – dưới bàn tay bà đều trở thành những kỷ niệm đầy ắp tình thương. Cụm từ “Rủ… rủ…” gợi lên sự nâng niu, sự đồng điệu giữa con người với thiên nhiên, nơi bà chính là người dẫn lối, mang đến cho cháu những trải nghiệm hồn hậu nhất. Hình ảnh “Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình” là một liên tưởng độc đáo, biến tình yêu của bà thành dòng suối, thành nguồn dưỡng chất nuôi lớn tâm hồn người cháu. Tại thời điểm này, kỹ thuật thơ đã hoàn toàn tan biến, nhường chỗ cho dòng cảm xúc mãnh liệt về sự bao bọc, chở che. Ta không còn thấy sự sắp đặt của thi sĩ, chỉ thấy hiện lên chân dung một người bà hy sinh, một người cháu đang đắm mình trong nguồn suối yêu thương bất tận.

Khám phá "tình người" trong hai khổ thơ, ta nhận ra đó không chỉ là tình cảm ruột thịt đơn thuần. Đó là sự trân trọng những giá trị bình dị của cuộc sống, là tiếng vọng của lòng biết ơn khi nhìn lại quãng thời gian đã qua. Trương Nam Hương đã thành công khi đưa người đọc trở về với cái thuở "nắng xanh" của đời mình, nơi những nỗi buồn được xoa dịu, những kỷ niệm được lưu giữ bằng thứ ngôn ngữ của lòng trắc ẩn.

Gấp lại những dòng thơ, dư âm về “tình người” vẫn còn đọng lại sâu sắc. Khi một bài thơ không còn là những con chữ trơ trọi mà trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa trái tim này và trái tim khác, đó là lúc nó đạt đến vẻ đẹp vĩnh cửu. Đọc những vần thơ của Trương Nam Hương, người ta không còn tìm kiếm những kỹ thuật cầu kỳ, chỉ thấy tâm hồn mình được tưới mát bởi tình yêu bao la của người bà, một tình cảm thuần khiết đã hóa thân thành vĩnh cửu trong “thời nắng xanh” của mỗi người.

Bài tham khảo Mẫu 1

Trong dòng chảy của thi ca, khi những con chữ không còn đóng vai trò là những ký hiệu vô hồn mà trở thành nhịp đập của trái tim, đó là lúc ta chạm đến ngưỡng cửa của sự thấu cảm. Có ý kiến từng nhận định đầy xác đáng: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó”. Với thi phẩm “Thời nắng xanh”, Trương Nam Hương đã minh chứng rằng thơ ca cao quý nhất chính là khi nó hòa tan vào cuộc đời, trở thành hiện thân của tình thân ái, khiến người đọc quên đi kỹ thuật dụng ngôn để chỉ còn lại một rung động thổn thức trước tình bà cháu thiêng liêng.

Ngay từ những dòng đầu tiên, “Thời nắng xanh” đã mở ra một khung trời ký ức đầy tinh khôi: “Nắng trong mắt những ngày thơ bé/ Cũng xanh mơn như thể lá trầu/ Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau/ Chở sớm chiều tóm tém/ Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm/ Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài”. Ở đây, nắng không đơn thuần là ánh sáng của thiên nhiên, mà là “nắng xanh” – một sắc màu của sự sống, của tuổi trẻ và sự trong trẻo tuyệt đối trong đôi mắt trẻ thơ. Trong không gian ấy, dáng hình người bà hiện lên với vẻ đẹp vừa tảo tần, vừa đằm thắm. Từng miếng cau được bà bổ khéo léo thành những “chiếc thuyền cau” để “chở sớm chiều tóm tém” là một hình ảnh ẩn dụ đầy chất cổ tích. Những miếng trầu không chỉ nuôi dưỡng làn môi bà, mà còn chuyên chở cả tình yêu thương, sự dịu dàng bà dành cho cháu. Giữa khung cảnh ấy, nắng và thời gian dường như ngưng đọng trên môi bà, trên liếp vách, tạo nên một sự gắn kết giữa con người và không gian sống. Người đọc không thấy sự gồng mình của ngôn từ, chỉ thấy một tình người ấm nóng lan tỏa qua từng câu thơ mộc mạc.

Sự chuyển dịch của tình người càng trở nên sống động hơn ở khổ thơ tiếp theo, nơi bóng dáng người bà hòa quyện vào đất đai, làng quê: “Bóng bà đổ xuống đất đai/ Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt/ Rủ rau má rau sam… /Vào bát canh ngọt mát/ Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình”

Bóng bà không còn là một hình khối, mà trở thành điểm tựa cho cả một thế giới tuổi thơ. Những “châu chấu, cào cào”, những “rau má, rau sam” – những món quà dân dã từ đất đai – dưới bàn tay bà đều trở thành những kỷ niệm đầy ắp tình thương. Cụm từ “Rủ… rủ…” gợi lên sự nâng niu, sự đồng điệu giữa con người với thiên nhiên, nơi bà chính là người dẫn lối, mang đến cho cháu những trải nghiệm hồn hậu nhất. Hình ảnh “Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình” là một liên tưởng độc đáo, biến tình yêu của bà thành dòng suối, thành nguồn dưỡng chất nuôi lớn tâm hồn người cháu. Tại thời điểm này, kỹ thuật thơ đã hoàn toàn tan biến, nhường chỗ cho dòng cảm xúc mãnh liệt về sự bao bọc, chở che. Ta không còn thấy sự sắp đặt của thi sĩ, chỉ thấy hiện lên chân dung một người bà hy sinh, một người cháu đang đắm mình trong nguồn suối yêu thương bất tận.

Khám phá "tình người" trong hai khổ thơ, ta nhận ra đó không chỉ là tình cảm ruột thịt đơn thuần. Đó là sự trân trọng những giá trị bình dị của cuộc sống, là tiếng vọng của lòng biết ơn khi nhìn lại quãng thời gian đã qua. Trương Nam Hương đã thành công khi đưa người đọc trở về với cái thuở "nắng xanh" của đời mình, nơi những nỗi buồn được xoa dịu, những kỷ niệm được lưu giữ bằng thứ ngôn ngữ của lòng trắc ẩn.

Gấp lại những dòng thơ, dư âm về “tình người” vẫn còn đọng lại sâu sắc. Khi một bài thơ không còn là những con chữ trơ trọi mà trở thành chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa trái tim này và trái tim khác, đó là lúc nó đạt đến vẻ đẹp vĩnh cửu. Đọc những vần thơ của Trương Nam Hương, người ta không còn tìm kiếm những kỹ thuật cầu kỳ, chỉ thấy tâm hồn mình được tưới mát bởi tình yêu bao la của người bà, một tình cảm thuần khiết đã hóa thân thành vĩnh cửu trong “thời nắng xanh” của mỗi người.

Bài tham khảo Mẫu 2

Có những bài thơ chỉ đẹp khi đọc bằng mắt. Lại có những bài thơ càng đọc càng thấy lòng mình dịu xuống, bởi sau lớp áo ngôn từ là một trái tim đang âm thầm thổn thức. Khi ấy, câu chữ dường như tan vào cảm xúc, hình ảnh hòa vào miền ký ức của người đọc, chỉ còn tình yêu thương ở lại như một dư vị không thể gọi tên. Bởi vậy, có ý kiến từng khẳng định: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó.” Đó không chỉ là một cách cảm nhận thơ mà còn là thước đo giá trị của thi ca. Thơ sống lâu trong lòng người không nhờ sự cầu kỳ của ngôn từ mà nhờ hơi ấm nhân bản được gửi gắm qua từng câu chữ. Hai khổ thơ đầu của “Thời nắng xanh” là một minh chứng đẹp đẽ. Dưới ánh sáng xanh trong của miền ký ức, Trương Nam Hương đã dựng lên chân dung người bà bằng tất cả yêu thương và biết ơn, để từ câu chuyện của riêng mình, nhà thơ đánh thức trong mỗi người đọc những rung động chung về gia đình, quê hương và cội nguồn.

Thơ vốn là tiếng nói của tâm hồn. Nhà thơ tìm đến thơ không chỉ để kể một câu chuyện hay miêu tả một bức tranh mà để gửi gắm những điều trái tim mình không thể cất thành lời nói thông thường. Một câu thơ chỉ thực sự hay khi bên trong nó có nhịp đập của một tấm lòng. Ý kiến: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó” đã khẳng định bản chất nhân văn ấy của thơ ca. "Không thấy câu thơ" không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị nghệ thuật. Trái lại, đó là lúc nghệ thuật đạt đến độ tự nhiên nhất. Ngôn từ, nhạc điệu, hình ảnh đều lùi lại phía sau để cảm xúc bước lên phía trước. Người đọc không còn chú ý đến việc nhà thơ dùng phép tu từ gì, lựa chọn từ ngữ ra sao mà bị cuốn hút hoàn toàn bởi tình cảm đang lan tỏa từ từng câu chữ. "Tình người" là tất cả những gì đẹp đẽ thuộc về con người: tình yêu thương, lòng biết ơn, sự hi sinh, niềm sẻ chia, đức bao dung, sự gắn bó với cội nguồn. Chính tình người làm nên linh hồn của thơ, khiến thơ không chỉ được đọc mà còn được sống, được nhớ và được truyền từ trái tim này sang trái tim khác. Nếu xem nghệ thuật là thân cây thì tình người chính là dòng nhựa nuôi cây xanh mãi. Thiếu tình người, thơ chỉ còn là sự sắp xếp khéo léo của ngôn từ. Có tình người, mỗi câu thơ đều mang hơi thở của cuộc đời.

Ngay từ hai câu thơ mở đầu, Trương Nam Hương đã đưa người đọc bước vào một miền ký ức rất riêng:

“ Nắng trong mắt những ngày thơ bé
Cũng xanh mơn như thể lá trầu.”

Đây là một trong những hình ảnh đẹp nhất của bài thơ. Nắng vốn mang sắc vàng, nhà thơ lại nhìn thấy màu xanh. Cách cảm nhận ấy không thuộc về thị giác mà thuộc về tâm hồn. Chỉ ký ức tuổi thơ mới có thể nhuộm màu cho ánh nắng. "Nắng xanh" là màu của hồn nhiên, của bình yên, của những ngày tháng chưa từng biết đến ưu phiền. Đó cũng là màu của hi vọng, của sức sống và của những yêu thương còn nguyên vẹn. So sánh "xanh mơn như thể lá trầu" càng làm cho ký ức trở nên gần gũi. Lá trầu không đơn thuần là một sự vật. Trong văn hóa Việt Nam, lá trầu gắn với mái nhà xưa, với người bà, với những giá trị truyền thống bền chặt. Hình ảnh ấy khiến sắc xanh của thiên nhiên hòa làm một với bóng dáng người bà, để từ đầu bài thơ, nhân vật trung tâm đã hiện lên bằng một vẻ đẹp rất đỗi thân thương.

Ký ức tiếp tục mở rộng bằng hình ảnh quen thuộc:

“ Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau
Chở sớm chiều tóm tém.”

Đây là những câu thơ mang vẻ đẹp của trí tưởng tượng trẻ thơ. Miếng cau nhỏ bé bỗng hóa thành "chiếc thuyền". Phép ẩn dụ ấy làm cho không gian sinh hoạt thường ngày trở nên lung linh như cổ tích. Điều đáng nói nằm ở động từ "chở". Nhà thơ không viết "miếng cau", cũng không viết "bổ cau", mà để chiếc thuyền ấy "chở sớm chiều". Thời gian không còn là khái niệm vô hình mà trở thành hành khách trên con thuyền của đời bà. Mỗi ngày đi qua là một lần bà âm thầm chèo chống cuộc đời bằng sự tần tảo. Hai tiếng "tóm tém" khép lại câu thơ bằng một nét chấm phá rất Việt Nam. Đó là dáng bà nhai trầu, là phong tục của bao thế hệ phụ nữ quê nhà. Chỉ một chi tiết nhỏ đã gợi cả một lớp trầm tích văn hóa dân tộc.

Không cần kể về những gian nan, nhà thơ vẫn khiến người đọc cảm nhận rõ cuộc đời nhiều nhọc nhằn của bà:

“ Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm
Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài.”

Đây là hai câu thơ có sức gợi đặc biệt. "Hoàng hôn" là thời khắc cuối ngày, cũng là biểu tượng của buổi chiều đời người. Hình ảnh ấy "đọng" trên đôi môi bà như thời gian đang lắng lại trên từng nếp nhăn, từng dấu vết của năm tháng. Đôi môi quạch thẫm vì trầu cau không chỉ là một nét ngoại hình mà còn là dấu son của cả một đời lam lũ. Trong khi đó, "liếp vách không cài" mở ra một mái nhà nghèo. Ánh nắng xiên qua từng khe vách khiến cái nghèo hiện lên rất thực. Nhà thơ không hề than thở. Cái nghèo đi vào thơ bằng một vẻ bình thản, bởi điều lấp đầy ngôi nhà ấy không phải của cải mà là yêu thương. Chính sự tiết chế ấy tạo nên sức lay động. Có những nỗi nhọc nhằn không cần gọi tên vẫn đủ khiến lòng người se lại.

Nếu khổ thơ đầu khắc họa hình bóng người bà thì khổ thơ thứ hai làm hiện lên trái tim của bà.

“ Bóng bà đổ xuống đất đai
Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt.”

"Bóng bà" là một sáng tạo giàu ý nghĩa biểu tượng. Đó không chỉ là cái bóng in xuống mặt đất dưới ánh nắng mà còn là bóng mát của yêu thương, của sự chở che phủ kín tuổi thơ đứa cháu. Động từ "rủ" thật độc đáo. Bà không bắt. Bà không gọi. Bà chỉ "rủ". Chỉ một từ đã khiến thiên nhiên như có linh hồn. Châu chấu, cào cào, cỏ cây, đồng đất đều trở thành những người bạn của bà. Thế giới tuổi thơ vì thế không còn là một khoảng không gian vô tri mà trở thành một vương quốc chan chứa tình thương. Đó là tình yêu lớn đến mức có thể làm cho cả thiên nhiên cùng chung tay nuôi dưỡng một đứa trẻ.

Tình bà tiếp tục lan tỏa qua những điều nhỏ bé:

“ Rủ rau má rau sam...
Vào bát canh ngọt mát.”

Rau má, rau sam là thức ăn của đồng quê nghèo. Những loại rau mọc ven bờ ruộng vốn chẳng có gì đặc biệt. Thế mà dưới bàn tay người bà, chúng trở thành "bát canh ngọt mát". Cái ngọt ở đây không chỉ là vị rau. Đó là vị của tình yêu. Bởi trên đời, có những món ăn ngon vì nguyên liệu, cũng có những món ăn ngon vì người nấu. Bà đã nấu cả sự hi sinh, sự chắt chiu và lòng thương cháu vào bát canh bình dị ấy.

Điểm kết tinh cảm xúc của đoạn thơ nằm ở câu cuối:

“ Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình.”

Đây là một câu thơ đẹp bởi chiều sâu biểu tượng. Động từ "chan" vốn dành cho bữa cơm. Nhà thơ lại "chan" lên cả tuổi thơ. Tuổi thơ bỗng trở thành một chiếc bát lớn chứa đầy tình bà. Bát canh năm nào đã hóa thành dòng yêu thương chảy suốt cuộc đời. Từ "suốt dọc" khiến thời gian như kéo dài thành một dòng sông. Dòng sông ấy được tưới mát bằng tình bà, để rồi mỗi lần ngoái lại, nhà thơ không nhớ mình đã lớn lên bằng bao nhiêu bữa cơm mà nhớ mình đã lớn lên bằng bao nhiêu yêu thương. Đó là vẻ đẹp của thơ. Một hành động rất đời thường được nâng lên thành biểu tượng của tình thân. Điều làm nên sức sống lâu bền của đoạn thơ còn nằm ở nghệ thuật biểu hiện rất riêng của Trương Nam Hương. Hệ thống hình ảnh đều xuất phát từ những chất liệu dân dã: lá trầu, miếng cau, liếp vách, rau sam, rau má, châu chấu, cào cào... Không một hình ảnh nào lớn lao, kì vĩ. Nhà thơ đi tìm cái đẹp từ những điều nhỏ bé nhất của cuộc sống. Song dưới ánh sáng của ký ức và lòng biết ơn, tất cả đều trở thành biểu tượng của hạnh phúc.

Ngôn ngữ thơ giàu chất tạo hình, nhiều liên tưởng bất ngờ: nắng xanh, thuyền cau, bóng bà biết rủ thiên nhiên, tuổi thơ được chan đầy yêu thương... Những sáng tạo ấy không nhằm phô diễn tài năng mà để biểu đạt cảm xúc một cách tự nhiên nhất. Bởi vậy, càng đọc, người ta càng quên mất nghệ thuật mà chỉ thấy bóng dáng người bà đang lặng lẽ bước qua từng câu thơ.

Đoạn thơ cũng gợi nhớ đến hình ảnh người bà trong "Bếp lửa" của Bằng Việt hay người bà trong "Tiếng gà trưa" của Xuân Quỳnh. Nếu Bằng Việt gửi vào ngọn lửa niềm tin bất diệt, Xuân Quỳnh gửi vào tiếng gà hơi ấm của ký ức thì Trương Nam Hương gửi cả tuổi thơ vào màu nắng xanh và bát canh rau má. Mỗi nhà thơ có một cách biểu đạt riêng, song đều gặp nhau ở một điểm: người bà chính là cội nguồn của yêu thương, là nơi tâm hồn con người tìm về mỗi khi nhớ lại hành trình trưởng thành của mình.

Có lẽ giá trị lớn nhất của thơ không nằm ở việc làm cho người đọc ngạc nhiên trước cái hay của ngôn từ, mà nằm ở khả năng đánh thức những điều tốt đẹp vẫn ngủ yên trong trái tim. Hai khổ thơ đầu của "Thời nắng xanh" đã làm được điều đó. Từ những hình ảnh bình dị của quê hương, từ dáng bà nhai trầu, bát canh rau má, bóng người trên cánh đồng, nhà thơ đã viết nên một bản tình ca về tình bà cháu, về lòng biết ơn và về vẻ đẹp của cội nguồn. Đến cuối cùng, người đọc chẳng còn nhớ mình vừa bắt gặp bao nhiêu phép tu từ, bao nhiêu hình ảnh đẹp, chỉ còn thấy một bóng bà đang âm thầm đứng giữa miền nắng xanh của ký ức, lặng lẽ chở che cả một đời cháu bằng tình yêu không bao giờ vơi cạn. Có lẽ đó cũng là lúc câu thơ đã hoàn thành sứ mệnh cao quý nhất của mình: đưa con người đến gần con người hơn bằng vẻ đẹp bất tận của tình thương.

Bài tham khảo Mẫu 3

Văn học không sinh ra để cứu rỗi những cấu trúc ngôn từ cơ giới, mà để neo giữ những khoảnh khắc linh hồn run rẩy trước vách đá thời gian. Trên hành trình đi tìm bản thể của cái đẹp thi ca, người ta chợt nhận ra một quy luật thẩm mỹ lưỡng hợp: ngôn từ chỉ là cái xác phàm, còn tình cảm cốt tủy mới là linh hồn bất tử. Thấu cảm sâu sắc bản chất sinh tồn ấy của nghệ thuật, có ý kiến đã đặc sắc khẳng định: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó”. Lời phẩm bình không đơn thuần là một thao tác định lượng giá trị, mà còn là một khát vọng giải huyền thoại hóa lớp vỏ bọc ký tự, để trả thơ ca về với bản chất nguyên sơ và cao quý nhất của nó: sự thấu cảm nhân sinh. Đối diện với hai khổ thơ đầu trong thi phẩm “Thời nắng xanh” của Trương Nam Hương, người đọc như được dự phần vào một không gian phục dựng ký ức thiêng liêng, nơi những con chữ tự nguyện nhòe mờ để hiển lộ trọn vẹn một “tình người” kết tinh qua bóng hình người bà tảo tần và tình bà cháu ấm áp — nguồn mạch nâng đỡ suốt dọc dài sinh mệnh một con người.

Để thấu triệt chiều sâu của nhận định, cần nhìn nhận thơ ca dưới góc độ của một “mặt gương trong suốt”. Khi một câu thơ đạt đến độ thượng thừa của sự hoàn mỹ, nó không còn buộc người tiếp nhận phải dừng lại chiêm ngưỡng kỹ thuật dụng chữ hay những kiến trúc thanh điệu đứng độc lập. Lúc bấy giờ, ngôn ngữ đã tự hòa tan, tự phủ nhận chính tính vật chất của nó để trở thành dung môi dẫn truyền dòng chảy xúc cảm trực tiếp từ trái tim thi sĩ đến tâm thức độc giả. “Tình người” ở đây chính là biên độ mở rộng của lòng trắc ẩn, là sự kết nối tâm linh giữa những cái tôi cô đơn, là tình yêu thương thuần khiết vượt thoát khỏi mọi ranh giới của không-thời gian. Ý kiến trên đã xác lập một hệ quy chiếu nghiêm khắc cho mọi sáng tạo ngôn từ: thơ hay không phải là một trò chơi trí tuệ lạnh lùng, mà phải là tiếng khóc, tiếng cười, là giọt máu ứa ra từ vết thương của cuộc đời, nơi cái tình lấn lướt cái tài, và cái tâm ôm trọn cái mỹ.

Tọa lạc trên giao điểm của sự thức tỉnh ký ức, hai khổ thơ đầu của “Thời nắng xanh” đã hiện thực hóa một cách xuất sắc lý thuyết về sự trong suốt của cấu trúc thơ. Trương Nam Hương mở lòng mình bằng một thi ảnh mang tính phát hiện, một sự xáo trộn đầy nghệ thuật của hệ thống cảm giác qua câu thơ “Nắng trong mắt những ngày thơ bé / Cũng xanh mơn như thể lá trầu”. Ánh nắng – một thực thể vô hình, vô định của vũ trụ – qua lăng kính hoài niệm đã được định hình bằng một sắc diện sinh học đầy sức sống là “xanh mơn”. Đây không chỉ là sự chuyển đổi cảm giác thuần túy, mà là sự nội tâm hóa cảnh quan, biến cái khách quan của thiên nhiên thành cái chủ quan của một tâm hồn trẻ thơ được bao bọc trong tình yêu thuần khiết. Trong chỉnh thể không gian ngập tràn sắc xanh dịu ngọt của hoài niệm ấy, hình bóng người bà hiện lên không phải như một thực thể xa xăm, mà qua những chuyển động đời thường mang tính biểu tượng sâu sắc khi “Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau / Chở sớm chiều tóm tém”. Hành vi bổ cau – một nghi thức sinh hoạt hằng thường của làng quê Việt Nam – đã được thi sĩ huyền thoại hóa thành một hành động kiến tạo thế giới. Những chiếc thuyền cau bé nhỏ ấy không trôi trên dòng sông vật lý, mà trôi trên dòng sông tâm tưởng, mang theo một trọng trách vĩ đại là “chở sớm chiều”. Từ láy “tóm tém” gợi hình ảnh đôi môi móm mém nhai trầu, vừa chân thực đến nhói lòng, vừa hiển lộ một nhịp sống tần tảo, chắt chiu. Thời gian tuyến tính của vũ trụ đã bị nén chặt vào lòng không gian của tình yêu thương, để thấy rằng cuộc đời bà là một chuỗi hành trình âm thầm, gánh vác cả giông bão thời gian để giữ cho mạn thuyền của cháu luôn bình yên.

Miền ký ức ấy không dừng lại ở những gam màu lý tưởng hóa, nó tiếp tục lùi sâu vào những góc khuất khuất khúc của hiện thực gian khó, nơi cái nghèo cái khổ hằn lên từng thớ chữ thông qua hình ảnh “Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm / Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài”. Biện pháp ẩn dụ hoàng hôn đọng trên môi bà là một phát hiện đầy xót xa về quy luật lão hóa và sự hữu hạn của kiếp người. Hoàng hôn là bóng tối đang đổ xuống, là vệt thời gian đang nhuộm mờ sinh mệnh, hòa cùng màu quạch thẫm của bã trầu tạo nên một cảm giác trĩu nặng, trầm uất. Câu thơ tiếp theo với hình ảnh nắng xiên khoai qua liếp vách không cài là một đặc tả xuất sắc về cái nghèo xơ xác của một gia đình nông thôn. Ngôi nhà không kín gió, vách liếp thưa thớt để mặc cho những vệt nắng muộn xuyên qua. Dẫu vậy, chính trong cái không gian tưởng chừng như lạnh lẽo, hoang hoắt và trống trải ấy, người đọc lại không hề cảm thấy sự cô độc hay tuyệt vọng. Trái lại, tình cảm âm thầm, sự nhẫn nại và đức hy sinh vĩ đại của người bà đã trở thành một thứ năng lượng sưởi ấm, biến cái nghèo khổ thành cái thanh cao, biến căn nhà dột nát thành một pháo đài kiên cố của tình thương. Tình người ở đây chính là sự tự nguyện nhận lấy phần khuyết hao, nhận lấy vệt màu quạch thẫm của hoàng hôn cuộc đời để nhường cho cháu một khoảng trời ngập tràn nắng xanh.

Sự thăng hoa của cấu trúc cảm xúc được đẩy lên đến đỉnh điểm khi nhà thơ mở rộng biên độ không gian từ căn nhà chật hẹp ra đến đại địa bao la ở khổ thơ thứ hai với những câu thơ “Bóng bà đổ xuống đất đai / Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt / Rủ rau má rau sam… / Vào bát canh ngọt mát”. Hình ảnh bóng bà đổ xuống đất đai mang tầm vóc của một huyền thoại, một sự vũ trụ hóa hình tượng người bà. Bà không còn là một cá thể nhỏ bé đối diện với định mệnh, mà bóng của bà đã hòa quyện vào đất đai quê hương, trở thành một phần của cội nguồn sinh dưỡng, một biểu tượng của sự chở che nâng đỡ nâng niu. Điệp từ “rủ” được sử dụng hai lần với một sự tinh tế tuyệt vời, biến những sinh vật, cây cỏ vô tri của tự nhiên thành những nhân vật trong một vở kịch yêu thương do bà đạo diễn. Bà rủ châu chấu, cào cào về làm bạn với cháu; bà rủ những loài rau dại, rau má, rau sam ven đường vào trú ngụ trong bát canh của gia đình. Cái vị ngọt mát của bát canh quê nghèo hoàn toàn không đến từ những sản vật xa hoa, mà nó được chưng cất từ giọt mồ hôi, từ tình yêu thương chắt chiu, nhẫn nại qua đôi bàn tay gầy guộc của bà.

Để rồi, tất cả những mạch ngầm cảm xúc ấy dồn nén lại và vỡ òa trong một câu thơ mang tính bản thể luận sâu sắc: “Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình”. Hành động chan – một động từ mang tính vật chất, cụ thể của đời sống sinh hoạt – khi đặt cạnh một đại lượng trừu tượng là suốt dọc tuổi thơ đã tạo nên một cú nổ về mặt tu từ. Đứa cháu không chỉ đang thưởng thức một món ăn, mà đang hấp thụ cả một nguồn năng lượng tâm linh vĩ đại. Tuổi thơ của tác giả không phải là một chuỗi thời gian khô khan, mà là một dòng sông ký ức được đổ đầy bởi sự bao dung, chở che của bà. Tình yêu thương ấy đã vượt thoát khỏi tính thời điểm để trở thành một hằng số sinh mệnh, một hành trang tinh thần đi theo con người qua mọi giông bão của cuộc đời trưởng thành.

Nhìn nhận một cách toàn diện dưới góc độ thi pháp học, Trương Nam Hương đã thực hiện một cuộc hành trình giải cấu trúc ngôn từ để hiển lộ trọn vẹn bản chất nhân văn của thi ca. Thể thơ tự do co duỗi nhịp nhàng theo nhịp đập của trái tim; hệ thống thi liệu đậm chất dân gian kết hợp với các thủ pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, điệp từ và phóng đại đã tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật không tì vết. Khi những dòng chữ cuối cùng khép lại, người đọc nhận ra rằng lời nhận định của bậc tiền nhân đã hoàn toàn ứng nghiệm. Câu thơ dường như biến mất, nhường chỗ cho một khoảng trống mênh mông của nỗi nhớ, một sự xúc động nghẹn ngào trước một tình người vĩnh cửu. Đó chính là sự đắc đạo của người nghệ sĩ: dùng cái hữu hạn của ngôn từ để chạm đến cái vô hạn của tình thương, và “Thời nắng xanh” sẽ mãi là một nốt nhạc trong trẻo, ngân vang trong tâm thức của bất kỳ ai từng có một người bà để kính yêu và một tuổi thơ để quay về.

Bài tham khảo Mẫu 4

Có những câu thơ đọc lên, âm thanh rồi sẽ lặng đi, ngôn từ rồi sẽ khép lại, chỉ còn một miền cảm xúc ở lại rất lâu trong tâm hồn người đọc. Đó là khi thơ đã vượt khỏi giới hạn của những con chữ để chạm đến phần sâu nhất của trái tim con người. Bởi thế, có ý kiến từng khẳng định: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó.” Nhận định ấy đã chỉ ra giá trị bền vững của thi ca: cái đẹp của thơ không dừng ở nghệ thuật ngôn từ mà kết tinh ở tình yêu thương, ở hơi ấm nhân văn được gửi gắm trong từng câu chữ. Hai khổ thơ đầu của bài thơ “Thời nắng xanh” của Trương Nam Hương là minh chứng đẹp đẽ cho điều ấy. Trong miền kí ức xanh trong của tuổi thơ, hình ảnh người bà hiện lên bình dị mà lớn lao, mang theo biết bao yêu thương, chở che và hi sinh lặng lẽ, để rồi từ tình bà, người đọc nhận ra vẻ đẹp bất tận của tình người.

Thơ trước hết là tiếng nói của trái tim. Một bài thơ có thể được dệt nên bằng những hình ảnh độc đáo, nhạc điệu tinh tế hay ngôn ngữ giàu sức gợi, song điều khiến nó sống mãi chính là tình cảm mà nhà thơ gửi vào từng con chữ. Ý kiến: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó” đã nhấn mạnh bản chất nhân văn của thi ca. "Không thấy câu thơ" không có nghĩa phủ nhận giá trị nghệ thuật, mà là khi nghệ thuật đạt đến độ nhuần nhị, tự nhiên, người đọc không còn bận tâm đến kỹ thuật biểu đạt, chỉ còn rung động trước tình cảm chân thành đang ngân lên sau lớp vỏ ngôn từ. "Tình người" là tình yêu thương, sự sẻ chia, lòng biết ơn, sự hi sinh, những giá trị nhân ái làm nên vẻ đẹp của con người. Chính tình người đã thổi hồn cho thơ, khiến mỗi câu thơ không chỉ để đọc mà còn để sống cùng, để nhớ, để yêu.

Bước vào hai khổ thơ đầu của “Thời nắng xanh”, người đọc bắt gặp trước hết là một miền kí ức tuổi thơ được phủ đầy sắc xanh của nắng:

“Nắng trong mắt những ngày thơ bé
Cũng xanh mơn như thể lá trầu.”

Nắng vốn là màu vàng, thế mà trong hồi ức của nhà thơ, nắng lại mang màu xanh. Cách cảm nhận ấy không phải sự phi lí mà là logic của cảm xúc. "Nắng xanh" là màu của tuổi thơ, của những tháng ngày bình yên, trong trẻo và vô tư. Màu xanh ấy gợi sắc lá, sắc cỏ, sắc của sự sống đang căng tràn, cũng là màu của những kí ức chưa từng phai nhạt trong trái tim người cháu. So sánh "xanh mơn như thể lá trầu" vừa gợi hình vừa gợi tình. Lá trầu là hình ảnh thân thuộc trong đời sống của những người bà Việt Nam xưa. Chỉ bằng một nét chấm phá, nhà thơ đã để sắc xanh của thiên nhiên hòa quyện với hình bóng người bà, mở ra cả một không gian quê nhà đậm hương vị truyền thống.

Từ sắc xanh của nắng, dòng hồi tưởng dẫn người đọc đến những công việc thường nhật của bà:

“Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau
Chở sớm chiều tóm tém.”

Một hình ảnh bình dị được nhìn bằng con mắt của trẻ thơ bỗng trở nên lung linh. Miếng cau được ví như "chiếc thuyền cau", còn động từ "chở" khiến miếng cau như mang một đời sống riêng. Đó là những con thuyền chuyên chở thời gian, chuyên chở nhịp sống lặng lẽ của người bà. Hai tiếng "sớm chiều" gợi vòng quay bền bỉ của năm tháng. Động từ "tóm tém" gợi dáng bà nhai trầu, gợi sự mộc mạc, nền nếp của người phụ nữ Việt Nam. Đằng sau hành động nhỏ bé ấy là biết bao tháng năm tảo tần, biết bao nhọc nhằn được bà lặng lẽ giấu đi trong nụ cười hiền hậu.

Nhà thơ không miêu tả trực tiếp những vất vả của bà, chỉ khẽ đặt vào bức tranh một vài nét chấm phá:

“ Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm
Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài.”

Đây là những câu thơ giàu sức gợi. "Hoàng hôn" vốn là cảnh vật của thiên nhiên, nay như đọng lại trên đôi môi bà nhuốm màu trầu cau. Màu môi quạch thẫm không chỉ là dấu vết của miếng trầu mà còn là dấu vết của thời gian, của những tháng năm lam lũ đã in hằn lên gương mặt người bà. Hình ảnh "nắng xiên khoai qua liếp vách không cài" mở ra một mái nhà nghèo với những bức vách đơn sơ, thưa thớt. Ánh nắng xiên qua từng khe liếp như soi rõ cả cuộc sống thiếu thốn của bà cháu. Nhà thơ không hề kể về cái nghèo, cũng chẳng nói đến nỗi cơ cực, chỉ một chi tiết nhỏ đã khiến người đọc lặng người. Cái nghèo hiện lên không bi lụy mà thấm thía, bởi trong ngôi nhà đơn sơ ấy vẫn ngập tràn hơi ấm yêu thương.

Nếu khổ thơ đầu là bức chân dung người bà trong nhịp sống thường ngày thì khổ thơ tiếp theo làm sáng lên tình yêu thương vô bờ mà bà dành cho cháu.

“ Bóng bà đổ xuống đất đai
Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt.”

"Bóng bà" không chỉ là cái bóng của một con người mà còn là bóng mát của tình yêu thương chở che suốt tuổi thơ đứa cháu. Biện pháp nhân hóa khiến bóng bà như có phép màu. Bóng ấy biết "rủ" châu chấu, cào cào về cho cháu vui chơi. Thế giới thiên nhiên dường như cũng trở thành bạn của bà, cùng bà vun đắp niềm vui tuổi nhỏ. Chỉ một động từ "rủ" mà cả không gian quê hương bỗng trở nên gần gũi, thân thương biết bao.

Tình thương của bà còn hiện lên qua những điều giản dị nhất:

“ Rủ rau má rau sam…
Vào bát canh ngọt mát.”

Rau má, rau sam là những thức quà dân dã của đồng quê, gắn với cuộc sống còn nhiều thiếu thốn. Bữa cơm nghèo chẳng có cao lương mĩ vị, chỉ có bát canh rau thanh mát. Dẫu vậy, trong kí ức người cháu, đó vẫn là vị ngọt không gì thay thế được. Vị ngọt ấy không chỉ đến từ rau đồng mà còn từ bàn tay chăm chút, từ tấm lòng yêu thương vô điều kiện của bà. Tình yêu luôn có khả năng biến những điều bình thường nhất trở nên quý giá nhất.

Khổ thơ khép lại bằng một câu thơ đẹp như một dòng hồi tưởng bất tận:

“ Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình.”

Động từ "chan" vốn dùng cho bát cơm, bát canh, nay được chuyển nghĩa đầy sáng tạo. Nhà thơ không chỉ chan canh mà chan cả tình bà lên suốt tuổi thơ. Hình ảnh ấy gợi cảm giác yêu thương ngập đầy, bao phủ mọi miền kí ức. Tuổi thơ của người cháu được nuôi lớn không chỉ bằng bữa cơm đạm bạc mà còn bằng tình yêu vô hạn của bà. Chỉ một câu thơ đã kết tinh biết bao xúc động: tuổi thơ con người có thể nghèo về vật chất, song sẽ trở nên giàu có nếu được nuôi dưỡng bằng yêu thương.

Điều làm nên sức sống của đoạn thơ không chỉ nằm ở những hình ảnh gần gũi mà còn ở nghệ thuật biểu đạt giàu chất tạo hình và cảm xúc. Nhà thơ đã lựa chọn những chi tiết rất đời thường: lá trầu, miếng cau, liếp vách, rau má, rau sam, châu chấu, cào cào... Tất cả đều là những hình ảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam. Dưới ánh sáng của kí ức và tình yêu, những điều bình dị ấy bỗng trở thành biểu tượng của hạnh phúc. Ngôn ngữ thơ mộc mạc, giàu sức gợi, nhiều liên tưởng bất ngờ như "nắng xanh", "chiếc thuyền cau", "bóng bà rủ châu chấu", "chan lên suốt dọc tuổi thơ"... đã tạo nên một thế giới nghệ thuật vừa trong trẻo vừa thấm đẫm chất nhân văn. Người đọc dường như không còn chú ý đến những biện pháp tu từ mà chỉ cảm nhận rõ hơi ấm của tình bà cháu đang lan tỏa qua từng câu chữ.

Từ tình bà trong bài thơ, người đọc còn bắt gặp bóng dáng của biết bao người bà Việt Nam đã dành cả cuộc đời để yêu thương, hi sinh cho con cháu. Đó là thứ tình cảm không ồn ào, không cần những lời hứa hẹn lớn lao, chỉ lặng lẽ hiện diện trong từng bữa cơm, từng miếng trầu, từng buổi chiều đón cháu, từng nắm rau hái ngoài vườn. Chính sự bình dị ấy lại làm nên vẻ đẹp vĩnh cửu của tình người. Đọc những vần thơ của Trương Nam Hương, mỗi người như được trở về với miền kí ức của chính mình, để thêm yêu những người thân đã âm thầm nâng đỡ tuổi thơ bằng cả cuộc đời.

Có những bài thơ khép lại ở trang giấy, cũng có những bài thơ tiếp tục ngân vang trong trái tim người đọc. Hai khổ thơ đầu của “Thời nắng xanh” thuộc về vẻ đẹp ấy. Khi những câu chữ đã tan vào cảm xúc, khi hình ảnh người bà đã trở thành biểu tượng của yêu thương và hi sinh, người đọc mới thấm thía ý nghĩa của lời nhận định: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó.” Tình bà trong bài thơ chính là ánh nắng xanh không bao giờ tắt, lặng lẽ sưởi ấm tâm hồn con người, để mỗi lần nhớ về tuổi thơ, trái tim lại đầy lên một niềm biết ơn dịu ngọt và thiêng liêng.

Bài tham khảo Mẫu 5

Có một nghịch lý đầy kiêu hãnh trong sáng tạo nghệ thuật: ngôn từ chỉ thực sự đạt đến đỉnh cao sinh mệnh khi nó tự xóa nhòa bản thân để hiển lộ thế giới của những rung động vô hình. Thơ ca, trước khi là một kiến trúc của những ký tự và nhịp điệu, vốn là tiếng vọng của tâm linh, là nơi con người tìm về nhau trong những giao cảm thuần khiết nhất. Bàn về thiên chức cứu rỗi ấy của văn chương, một ý kiến đã kiến giải vô cùng sâu sắc: “Đọc một câu thơ hay, người ta không thấy câu thơ, chỉ còn thấy tình người trong đó”. Lời định luận ấy không chỉ là một cái nhìn thấu suốt vào bản thể thi ca, mà còn mở ra một hành trình giải cấu trúc lớp vỏ bọc văn bản, hướng người tiếp nhận đến phần cốt tủy thiêng liêng nhất của tác phẩm: tính nhân bản. Khi đứng trước hai khổ thơ đầu trong thi phẩm “Thời nắng xanh” của Trương Nam Hương, ta bỗng bắt gặp sự ứng nghiệm kỳ diệu của quy luật thẩm mỹ ấy. Ở đó, những câu chữ chắt chiu, tinh tế dường như đã lùi lại phía sau, nhường chỗ cho một dòng chảy cuộn trào của tình người, kết tinh trong bóng hình người bà tảo tần cùng thứ tình cảm bà cháu thiêng liêng — cội nguồn dinh dưỡng sưởi ấm suốt dọc dài kiếp sống của một con người.

Để chạm vào mạch ngầm cảm xúc của đoạn trích, cần thấu suốt chiều sâu triết mỹ của nhận định trên dưới góc độ của hiện tượng học tiếp nhận. Tại sao đọc một câu thơ hay, người ta lại “không thấy câu thơ”? Ấy hoàn toàn không phải là sự phủ nhận vai trò của hình thức nghệ thuật, mà là sự thừa nhận trạng thái thăng hoa đỉnh cao của ngôn từ. Khi các biện pháp tu từ, các thanh điệu, nhịp vần được nhào nặn bởi một bàn tay tài hoa và một trái tim rớm máu, chúng không còn đứng biệt lập như những kỹ thuật cơ giới, mà hòa tan hoàn toàn vào tư tưởng để trở thành một mặt gương trong suốt. Qua mặt gương ấy, “tình người”,  tức là lòng nhân ái, sự thấu cảm, những rung động sâu xa của lòng trắc ẩn  hiện hình một cách trực diện, chiếm lĩnh trọn vẹn tâm thức độc giả. Trương Nam Hương đã kiến tạo hai khổ thơ đầu của “Thời nắng xanh” dựa trên chính nguyên lý tự xóa nhòa ấy của ngôn từ, biến trang thơ thành một vùng không gian phục dựng ký ức đầy ám ảnh.

Bức tranh hoài niệm được mở ra bằng một sắc diện không gian mang tính phát hiện, một sự xáo trộn đầy thi vị của hệ thống cảm giác qua câu thơ “Nắng trong mắt những ngày thơ bé / Cũng xanh mơn như thể lá trầu”. Ánh nắng,  một thực thể vô hình của vũ trụ  dưới lăng kính của một tâm hồn trẻ thơ được bao bọc trong tình yêu thương đã được nội tâm hóa thành sắc “xanh mơn mởn”. Sắc xanh ấy là biểu tượng của một tuổi thơ trong trẻo, một vùng đệm bình yên cách biệt khỏi những giông bão cuộc đời, nơi mỗi tia nắng đều mang hơi ấm dịu ngọt của tình bà. Và chính trên nền xanh dịu mát ấy, hình bóng người bà hiện lên qua những chuyển động đời thường mang tầm vóc của một huyền thoại dân gian: “Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau / Chở sớm chiều tóm tém”. Hành vi bổ cau quen thuộc của người phụ nữ Việt Nam xưa đã được thi sĩ nâng niu, biến thành một nghi thức kiến tạo thế giới tuổi thơ cho cháu. Những chiếc thuyền cau nhỏ bé ấy không trôi trên những bến sông vật lý, mà neo đậu trong tâm tưởng, chở đi cả “sớm chiều” thời gian. Từ láy “tóm tém” gợi hình ảnh đôi môi móm mém nhai trầu đầy thân thương, đồng thời hiển lộ một nhịp sống chắt chiu, tần tảo. Đời bà là chuỗi ngày dài gánh vác, và mỗi chiếc thuyền cau như một chứng nhân chở đi những nhọc nhằn của một kiếp người để đổi lấy sự hồn nhiên cho đứa cháu nhỏ.

Mạch thơ không dừng lại ở những mảng màu lý tưởng hóa, nó tiếp tục lùi sâu vào những góc khuất khuất khúc của hiện thực gian khó, nơi cái nghèo hằn lên từng thớ chữ: “Hoàng hôn đọng trên môi bà quạch thẫm / Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài”. Biện pháp ẩn dụ “hoàng hôn đọng trên môi bà” là một phát hiện đầy xót xa về sự hữu hạn của sinh mệnh và quy luật nghiệt ngã của thời gian. Hoàng hôn là bóng tối đang đổ xuống, hòa cùng màu “quạch thẫm” của bã trầu tạo nên một cảm giác trĩu nặng về những sương gió đã hằn sâu lên cuộc đời bà. Chi tiết “nắng xiên khoai qua liếp vách không cài” là một nét vẽ đặc tả cái nghèo xơ xác của ngôi nhà nơi làng quê chiêm trũng. Căn nhà tranh vách liếp thưa thớt không ngăn nổi những tia nắng muộn của một ngày tàn. Thế nhưng, chính trong không gian hoang hoắt, thiếu thốn ấy, tình người lại tỏa ra một thứ năng lượng sưởi ấm diệu kỳ. Đức hy sinh và sự nhẫn nại vĩ đại của người bà đã biến căn nhà dột nát thành một pháo đài kiên cố của tình thương, nơi bà tự nguyện nhận về mình vệt màu quạch thẫm của hoàng hôn để giữ cho mắt cháu mãi mãi một màu nắng xanh.

Theo dòng chảy tự nhiên của ký ức, không gian thơ được mở rộng biên độ từ căn nhà chật hẹp ra đến đại địa bao la ở khổ thơ thứ hai, để rồi kết tinh thành một triết lý sinh mệnh vĩ đại. Hình ảnh “Bóng bà đổ xuống đất đai” mang một tầm vóc kỳ vĩ, một sự vũ trụ hóa hình tượng người phụ nữ Việt Nam. Bóng bà không còn là một hiện tượng quang học vô tri, mà đã hòa quyện, thấm đẫm vào lòng đất mẹ, trở thành biểu tượng của sự chở che, nâng đỡ và tái sinh. Điệp từ “rủ” được sử dụng hai lần đầy tinh tế: “Rủ châu chấu cào cào về cháu bắt / Rủ rau má rau sam… / Vào bát canh ngọt mát”. Từ “rủ” đã nhân hóa vạn vật, biến những sinh vật, cây cỏ vô tri của thiên nhiên thành những nhân vật trong một thế giới cổ tích do chính tình yêu của bà đạo diễn. Bà biến mảnh đất cằn cỗi thành một thiên đường tuổi thơ cho cháu, biến những loài rau dại ven đường thành dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cháu lớn khôn. Cái vị “ngọt mát” của bát canh quê nghèo hoàn toàn không đến từ những sản vật xa hoa, mà nó được chưng cất từ giọt mồ hôi, từ tình yêu thương chắt chiu qua đôi bàn tay gầy guộc của bà.

Để rồi, toàn bộ mạch nguồn cảm xúc ấy dồn nén lại và vỡ òa trong một câu thơ mang tính bản thể luận sâu sắc: “Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình”. Hành động “chan” – một động từ cụ thể của đời sống sinh hoạt – khi đặt cạnh một đại lượng thời gian trừu tượng là “suốt dọc tuổi thơ” đã tạo nên một cú nổ về mặt thẩm mỹ. Đứa cháu không chỉ đang thưởng thức một món ăn quê nhà, mà đang tiếp nhận, đang hấp thụ cả một di sản tâm linh vĩ đại. Tuổi thơ của tác giả không phải là một chuỗi ngày tháng khô cằn, mà là một dòng sông ký ức được đổ đầy bởi sự bao dung, chở che của bà, trở thành hành trang tinh thần vô giá đi theo con người qua mọi giông bão của cuộc đời trưởng thành.

Nhìn nhận dưới góc độ thi pháp học, Trương Nam Hương đã thực hiện một cuộc hành trình giải huyền thoại hóa ngôn từ để hiển lộ trọn vẹn bản chất nhân văn của thi ca thông qua thể thơ tự do co duỗi nhịp nhàng cùng hệ thống thi liệu đậm chất dân gian. Khi những dòng chữ cuối cùng khép lại, người đọc nhận ra cấu trúc của câu thơ dường như đã biến mất, chỉ còn lại một khoảng trống mênh mông của nỗi nhớ và một niềm hạnh phúc nghẹn ngào trước một tình người vĩnh cửu. Thơ ca chân chính không sinh ra để cứu rỗi những cấu trúc ký tự vô tri, mà để cứu rỗi con người khỏi sự băng hoại của thời gian và sự nguội lạnh của tâm hồn. “Thời nắng xanh” không chỉ là câu chuyện của riêng Trương Nam Hương, mà đã trở thành một biểu tượng thẩm mỹ về cội nguồn, một hằng số nhân văn nhắc nhở mỗi chúng ta về một bến đỗ bình yên trong tâm tưởng. Tình người sâu thẳm được chắt chiu từ bóng hình người bà và bát canh rau dại sẽ mãi là ngọn lửa sưởi ấm những góc khuất cô đơn của con người trên vạn nẻo đường đời, minh chứng hùng hồn cho sức mạnh bất tử của những câu thơ hay — những câu thơ biết tự giấu mình để tình yêu thương được hiển lộ trọn vẹn.