Đọc hiểu Ông phỗng đá (Nguyễn Khuyến) | Luyện đề đọc hiểu Văn 8

Các thành ngữ trơ như đá, vững như đồng có tính hình tượng cao, thể hiện sự khẳng định mạnh mẽ của tác giả về tính chất không thay đổi của nhân vật.

Giải thích:

“Trơ như đá” và “vững như đồng” vốn gợi sự cứng chắc, không lay chuyển. Nhưng khi đặt trong câu hỏi “Ông đứng làm chi đó hỡi ông?”, những phẩm chất ấy lại trở thành lời mỉa mai: ông phỗng chỉ biết đứng im, không có hành động hay phản ứng trước những biến động của “non nước”. Vì vậy, hai thành ngữ vừa làm hình ảnh ông phỗng trở nên cụ thể, sinh động, vừa góp phần bộc lộ thái độ châm biếm, phê phán của tác giả.

Tác giả sử dụng đến hai câu hỏi trong một bài thơ ngắn vì muốn:

– Thể hiện sự hoài nghi về giá trị sự tồn tại của nhân vật.

– Đặt câu hỏi nhưng không hẳn để hỏi, mà nhằm mục đích khác (cảm thán, chê trách, chế giễu nhân vật).

Giải thích:

Hai câu hỏi “Ông đứng làm chi đó hỡi ông?” và “Non nước đầy vơi có biết không?” không nhằm tìm kiếm câu trả lời mà chủ yếu để chất vấn và trách cứ. Câu hỏi thứ nhất đặt vấn đề về sự tồn tại vô nghĩa của ông phỗng; câu hỏi thứ hai nhấn mạnh sự đối lập giữa “đêm ngày gìn giữ” với thực tế ông phỗng không biết gì về sự đổi thay của “non nước”. Qua đó, tác giả vừa tạo tiếng cười châm biếm, vừa thể hiện nỗi lo lắng, đau xót trước tình cảnh đất nước.

Hình tượng ông phỗng đá là một ẩn dụ, có thể tượng trưng cho nhiều đối tượng khác nhau. Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh xã hội lúc bấy giờ, đối tượng mà bài thơ muốn châm biếm, đả kích là những người không chịu hành động trong thời khắc có liên quan tới vận mệnh của đất nước (“non nước đầy vơi”).

Giải thích:

Ông phỗng đá vốn được đặt ở nơi thờ tự để “gìn giữ”, nhưng thực chất chỉ đứng im, “trơ như đá”, “vững như đồng”, không biết gì về tình trạng “non nước đầy vơi”. Hình tượng ấy trở thành ẩn dụ cho những con người có vị trí, có trách nhiệm nhưng lại vô cảm, bất lực hoặc không hành động trước những biến động của đất nước. Qua đó, Nguyễn Khuyến thể hiện thái độ châm biếm, phê phán mạnh mẽ đối với sự vô trách nhiệm ấy.

Bài thơ gửi đến người đọc thông điệp: Mỗi người cần có ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước, không được thờ ơ, vô cảm hay đứng ngoài trước những vấn đề của cộng đồng và vận mệnh dân tộc.

Giải thích:

Hình tượng ông phỗng đá “trơ như đá”, “vững như đồng” nhưng lại “có biết” gì về sự “đầy vơi” của non nước hay không đã trở thành lời cảnh tỉnh đối với những con người chỉ biết đứng nhìn mà không hành động. Qua đó, Nguyễn Khuyến nhắc nhở con người phải quan tâm đến tình hình đất nước, biết thực hiện trách nhiệm của mình và hành động khi cộng đồng, quê hương cần đến. Bởi sự thờ ơ, vô trách nhiệm có thể khiến con người trở nên giống như một “ông phỗng đá” vô tri, vô ích.