Đọc hiểu Cảnh khuya (Hồ Chí Minh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 8
Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi: CẢNH KHUYA
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
Quảng cáo
Câu hỏi
Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
CẢNH KHUYA
Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa
Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ
Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.
(Hồ Chí Minh)
Câu 1
Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Đếm số chữ mỗi dòng (7 chữ) và số dòng (4 dòng), đối chiếu thể thơ đã học.
Lời giải chi tiết
Thất ngôn tứ tuyệt
Giải thích:
Bài thơ có 4 câu, mỗi câu 7 chữ => đặc trưng thơ thất ngôn tứ tuyệt.
Mở rộng
- Thất ngôn tứ tuyệt là một thể thơ có kết cấu ngắn gọn, súc tích nhưng giàu hình ảnh và cảm xúc.
- Cấu tạo: Gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ, tổng cộng 28 chữ.
- Luật bằng trắc:
+ Luật bằng (câu 1 kết thúc bằng thanh bằng).
+ Luật trắc (câu 1 kết thúc bằng thanh trắc).
- Niêm luật: Câu 1 niêm với câu 2, câu 3 niêm với câu 4 (tức là các câu này phải có thanh điệu hài hòa với nhau).
- Gieo vần: Vần thường gieo ở cuối câu 1 - 2 - 4 (có thể theo vần bằng hoặc vần trắc, nhưng chủ yếu là vần bằng).
Nêu hai hình ảnh thiên nhiên được nhắc đến trong bài thơ.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Đọc 2 câu đầu, xác định các hình ảnh và âm thanh được miêu tả.
Lời giải chi tiết
Hình ảnh suối và hình ảnh trăng.
Giải thích:
Hai câu thơ khắc họa vẻ đẹp thiên nhiên: tiếng suối trong trẻo (“như tiếng hát xa”) và ánh trăng hòa quyện với cây cối (“trăng lồng…”).
Mở rộng
Hình ảnh thơ là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định đối với người đọc.
Trong bài thơ Cảnh khuya, cụm từ "chưa ngủ" xuất hiện ở cuối câu thứ ba lặp lại ở đầu câu thứ tư. Sự lặp lại ấy có tác dụng nghệ thuật gì?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Xác định từ lặp (“chưa ngủ”) => xem vị trí (cuối câu 3, đầu câu 4) => rút ra tác dụng.
Lời giải chi tiết
Tác dụng: Nối kết hai câu thơ, đồng thời tạo một dòng mạch liên tục trong sự vận động của cảm xúc
Giải thích:
Sự lặp lại tạo liên kết giữa hai câu, làm mạch cảm xúc liền mạch, đồng thời nhấn mạnh trạng thái thao thức của tác giả
Mở rộng
- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.
- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.
Hai câu thơ cuối bài thơ đã biểu hiện tâm trạng gì của tác giả?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Đọc 2 câu cuối, chú ý lí do “chưa ngủ” => xác định tâm trạng.
Lời giải chi tiết
Hai câu thơ cuối của bài thơ là cái tình say đắm của Bác trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Có thể nói một trong những lí do khiến “người chưa ngủ” ấy chính là vì cảnh thiên nhiên quá đẹp. Hai nét tâm trạng ấy thống nhất hoà hợp trong con người của Bác. Người thao thức chưa ngủ đâu chỉ vì cảnh đẹp đêm trăng mà cơ bản là do người nghĩ cho vận mệnh của dân tộc. Hoặc cũng có thể hiểu: chính vì thao thức tới canh khuya để lo nghĩ việc nước mà Người đã thưởng thức đựơc những cảnh đẹp tuyệt diệu của núi rừng.
Giải thích:
Tác giả vừa say mê cảnh đẹp thiên nhiên, vừa lo lắng cho đất nước (“lo nỗi nước nhà”). Hai cảm xúc hòa quyện => thể hiện tâm hồn vừa yêu thiên nhiên vừa nặng lòng với vận mệnh dân tộc.
Mở rộng
Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.
Từ văn bản, kết hợp với những hiểu biết của bản thân về thơ ca của Hồ Chí Minh, anh/chị cảm nhận được điều gì về vẻ đẹp tâm hồn của Bác?
Xem lời giải
Phương pháp giải
Liên hệ nội dung bài thơ với hiểu biết về thơ Bác => rút ra phẩm chất nổi bật.
Lời giải chi tiết
Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước và phong thái ung dung, lạc quan của Bác
Giải thích:
Bài thơ cho thấy Bác có tâm hồn yêu thiên nhiên, đồng thời luôn lo cho đất nước. Điều này phù hợp với phong cách thơ Hồ Chí Minh: vừa lãng mạn vừa giàu tinh thần yêu nước
Mở rộng
Đối tượng trữ tình (hay còn gọi là nhân vật trong thơ trữ tình) là những hình ảnh, sự vật, con người, kỷ niệm, hoặc tình cảm mà nhân vật trữ tình (chủ thể) hướng tới để bày tỏ cảm xúc, tâm tư, nỗi nhớ hoặc suy ngẫm.
Câu 6
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ sau:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.”
Xem lời giải
Phương pháp giải
Nhận diện vế so sánh qua từ “như” ở câu thơ đầu.
Phân tích hiệu quả nghệ thuật (lấy con người làm chuẩn mực cho thiên nhiên) và giá trị biểu cảm của nó.
Lời giải chi tiết
- Biểu hiện: So sánh âm thanh “Tiếng suối trong” với “tiếng hát xa”.
- Tác dụng:
+ Làm cho âm thanh của tiếng suối rừng đêm trở nên trong trẻo, du dương và có nhạc điệu.
+ Đưa hơi ấm, sức sống của con người vào thiên nhiên chiến khu, xóa đi sự lạnh lẽo, hoang vu của núi rừng khuya.
+ Khắc họa tâm hồn tinh tế, nhạy cảm cùng phong thái ung dung, lạc quan của Bác.
Giải thích:
Hồ Chí Minh lấy "tiếng hát" - vẻ đẹp của con người làm thước đo cho vẻ đẹp của tự nhiên. Điều này khiến bức tranh đêm rừng Việt Bắc trở nên gần gũi, ấm áp tình người.
Mở rộng
- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2
- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:
+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...
+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..
Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:
+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...
+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?
+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?
Qua bài thơ tác giả muốn gửi đến người đọc những thông điệp gì? (Trình bày thành đoạn văn khoảng 5 - 7 câu).
Xem lời giải
Phương pháp giải
Khái quát nội dung và tư tưởng của bài thơ, từ đó rút ra những thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm đến người đọc.
Lời giải chi tiết
Gợi ý: Bài thơ gửi đến người đọc thông điệp về tình yêu thiên nhiên và lòng yêu nước sâu sắc. Qua bức tranh đêm trăng nơi chiến khu Việt Bắc, ta cảm nhận được tâm hồn nhạy cảm, luôn rung động trước vẻ đẹp của thiên nhiên của Bác Hồ. Đồng thời, dù đang thưởng thức cảnh đẹp, Bác vẫn thao thức vì vận mệnh của đất nước. Điều đó cho thấy người cán bộ cách mạng luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân. Bài thơ cũng nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết yêu thiên nhiên, sống có trách nhiệm và luôn quan tâm đến cộng đồng, đất nước.
Giải thích:
Bài thơ đã làm nổi bật sự hòa quyện giữa tình yêu thiên nhiên và tấm lòng yêu nước, thương dân của Bác Hồ.
Mở rộng
Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.
Từ tình cảm của tác giả trong bài thơ, anh/chị hãy trình bày suy nghĩ của của mình về trách nhiệm với đất nước.
Xem lời giải
Phương pháp giải
Từ tâm trạng “chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà” của Bác, xác định trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với đất nước và liên hệ với bản thân.
Lời giải chi tiết
- Chăm chỉ học tập, hăng say lao động, mang tài năng, tâm huyết của mình để xây dựng đất nước, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân…
- Nghiêm túc, tự giác thực hiện các chính sách pháp luật của nhà nước...
- Giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc
- Đấu tranh chống lại các thế lực phản động cách mạng, bọn bán nước và cướp nước....
Giải thích:
Trong bài thơ, dù trước mắt là cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp, Bác vẫn “chưa ngủ” vì “lo nỗi nước nhà”. Chi tiết ấy cho thấy tình yêu nước và ý thức trách nhiệm lớn lao của Bác đối với vận mệnh dân tộc. Từ đó, mỗi người cần hiểu rằng trách nhiệm với đất nước có thể bắt đầu từ những hành giản đơn, phù hợp với vị trí và khả năng của mình: học tập nghiêm túc, giữ gìn văn hóa dân tộc,....
Đọc bản dịch thơ bài Rằm tháng giêng và thực hiện các yêu cầu:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi,
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân;
Giữa dòng bàn bạc việc quân,
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:
MẮNG HỌC TRÒ DỐT II
Hồ Xuân Hương
Dắt díu đưa nhau đến cửa chiền
Cũng đòi học nói, nói không nên.
Ai về nhắn bảo phường lòi tói
Muốn sống đem vôi quét trả đền.
Xem lời giải
Chia sẻ
Bình luận
Danh sách bình luận