Đọc hiểu Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn) | Luyện đề đọc hiểu Văn 8

- Chi tiết tả tội ác và sự ngang ngược của kẻ thù:

+ Kẻ thù tham lam, tàn bạo: Ngang ngược đi lại nghênh ngang ngoài đường, đòi ngọc lụa, thu vàng bạc

+ Hành động xúc phạm danh dự đất nước: "Lưỡi cú diều", "thân dê chó" - sứ Nguyên để "xỉ mắng triều đình", "bắt nạt tể phụ".

- Đoạn văn tố cáo tội ác giặc để khơi gợi được lòng căm thù giặc, khích lệ tinh thần yêu nước bất khuất, ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của tướng sĩ.

Giải thích:

Các từ ngữ như “nghênh ngang”, “xỉ mắng”, “bắt nạt” cho thấy thái độ hống hách, coi thường triều đình và chủ quyền dân tộc của quân giặc. Không chỉ xúc phạm danh dự quốc gia, chúng còn liên tục đòi hỏi ngọc lụa, bạc vàng để phục vụ lòng tham, gây tổn hại trực tiếp đến đất nước. Tác giả dùng những hình ảnh “lưỡi cú diều”, “thân dê chó” để thể hiện sự khinh bỉ, căm ghét đối với kẻ thù. Việc tái hiện những hành động ấy nhằm khơi sâu nỗi nhục mất nước và lòng căm thù giặc, từ đó thúc đẩy tướng sĩ nhận thức rõ trách nhiệm của mình trước vận mệnh quốc gia.

- "Quên": Có nghĩa là "không nghĩ đến, không để tâm đến". Dùng câu này để thể hiện lòng căm thù giặc và tìm cách trả thù đến mức không để tâm đến việc ăn uống, một hoạt động thiết yếu và diễn ra hằng ngày đối với tất cả mọi người. Còn "không": Chỉ mang ý nghĩa phủ định.

- "Chưa": Biểu thị ý phủ định đối với điều mà cho đến một thời điểm nào đó không có, nhưng thời điểm sau đó có thể có. Dùng câu này để thể hiện thái độ tìm cách trả thù giặc, bây giờ chưa làm được nhưng chắc chắn sẽ làm được sau đó. Còn từ "chẳng' chỉ biểu thị ý phủ định nhất định, nhưng không có hàm ý là về sau có thể có.

=> không thể thay" quên "bằng" không ";" chưa "bằng" chẳng "được. Nếu thay thế sẽ làm thay đổi hẳn ý nghĩa của câu.

Giải thích:

“Quên” không đơn thuần nói về việc không ăn mà nhấn mạnh mức độ say mê, đau đớn và căm tức đến quên cả nhu cầu thiết yếu của bản thân. Cách dùng “quên ăn” vì thế có sức biểu cảm mạnh hơn “không ăn”. Trong khi đó, “chưa” gắn với một hành động chưa xảy ra ở thời điểm hiện tại, nhưng vẫn hướng tới khả năng xảy ra trong tương lai. Câu “chưa xả thịt, lột da…” thể hiện rằng Trần Quốc Tuấn đang nung nấu ý chí trả thù quân giặc. Nếu đổi thành “chẳng”, ý nghĩa sẽ nghiêng sang phủ định hoàn toàn, không còn thể hiện được sắc thái quyết tâm hành động. 

- So sánh: Ruột đau như cắt

- Phóng đại, khoa trương: Trăm thân, nghìn xác

- Liệt kê: Quên ăn, vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chưa xả thịt, lột da, nuốt gan uống máu quân thù.

- Ẩn dụ: Xả thịt, lột da, nuốt gan uống máu quân thù ý chỉ hành động không dung tha cho quân giặc; trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa chỉ sự hi sinh

- Tác dụng:

Nhấn mạnh, làm nổi bật hình ảnh chủ tướng với nỗi đau đớn, đắng cay, tủi nhục trước hành động tham tàn của sứ giặc cùng thái độ căm thù giặc sôi sục; qua đó thể hiện khí phách anh hùng, hiên ngang, lẫm liệt, tinh thần quyết chiến dù có hi sinh.

Giải thích:

Phép liệt kê liên tiếp các trạng thái “quên ăn”, “vỗ gối”, “ruột đau như cắt”, “nước mắt đầm đìa” khiến cảm xúc đau đớn, uất hận được đẩy lên từng mức độ, cho thấy nỗi lo lắng và căm tức giặc đã trở thành nỗi ám ảnh thường trực của vị chủ tướng. Những hình ảnh “xả thịt, lột da, nuốt gan uống máu” mang tính phóng đại, diễn tả một cách dữ dội khát vọng tiêu diệt quân thù Nhờ đó, hình tượng Trần Quốc Tuấn hiện lên là một vị chủ tướng có lòng yêu nước mãnh liệt, có nỗi đau trước vận nước lâm nguy và có ý chí chiến đấu quyết liệt.

Vai trò của chủ tướng Trần Quốc Tuấn đối với vận mệnh dân tộc:

- Là người chỉ huy anh minh, tài bà.

- Sáng suốt, nhìn nhận thấu đáo nguy cơ của một cuộc chiến tranh xâm lược.

- Có tài lãnh đạo, chỉ huy, cảm hóa lòng người, thống nhất toàn quân đồng lòng đánh giặc.

Giải thích:

Trước hết, Trần Quốc Tuấn là người nhạy bén và sáng suốt trước tình thế đất nước. Ông nhận ra sự ngang ngược, tham lam của quân giặc là dấu hiệu của nguy cơ xâm phạm chủ quyền dân tộc. Bản thân ông “tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối”, cho thấy vận mệnh đất nước luôn là mối bận tâm lớn. Lời khẳng định sẵn sàng hi sinh cho thấy ông đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên sự an nguy của bản thân. Với tư cách chủ tướng, ông còn có khả năng dùng lời lẽ giàu sức thuyết phục để đánh thức nhận thức, khơi dậy lòng yêu nước và ý chí chiến đấu của tướng sĩ.