Viết bài văn nghị luận phân tích bài thơ Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết (Phạm Tiến Duật)

Dàn ý chung

I. Mở bài

- Giới thiệu sơ lược về tác giả Phạm Tiến Duật và tác phẩm “Tiễn các cháu đánh giá về quê ăn tết

- Cảm nhận chung: Khẳng định tấm lòng nhân đạo, tình yêu thương con người và sự trân trọng những mảnh đời bé nhỏ của nhà thơ. 

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa:

- Nỗi buồn trống vắng khi các cháu rời xa (Khổ thơ mở đầu) thế nào?

- Hình ảnh những đứa trẻ đánh giày và hiện thực cuộc sống thể hiện ra sao?

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Thể thơ 4 chữ: Ngắn gọn, nhịp nhàng, giống như những lời thủ thỉ, tâm tình, lời ru của cuộc sống.

- Giọng điệu: Trầm lắng, thiết tha, đan xen giữa niềm vui ngày Tết và nỗi buồn ly biệt.

III. Kết bài

- Bài thơ là một bức tranh nhỏ về cuộc sống nhưng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. T

- Bài thơ nhắc nhở mỗi người về thái độ sống, biết yêu thương, sẻ chia và trân trọng những mảnh đời kém may mắn hơn trong xã hội.

Dàn ý chi tiết Mẫu 1

I. Mở bài

Phạm Tiến Duật là nhà thơ nổi tiếng với hồn thơ trẻ trung, giàu chất hiện thực và đậm tình người. Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết: tác phẩm thể hiện sự quan tâm, yêu thương đối với những em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn, đồng thời gửi gắm niềm tin vào cuộc sống và khát vọng về một cái Tết đoàn viên, ấm áp.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa:

a. Hoàn cảnh của những em nhỏ đánh giày

• Hình ảnh những em nhỏ phải mưu sinh nơi phố thị từ khi còn rất nhỏ.

• Cuộc sống vất vả, thiếu thốn, phải lao động để kiếm sống.

• Qua đó, nhà thơ bày tỏ sự cảm thông sâu sắc trước số phận của các em.

→ Gợi lên nỗi xót xa về những mảnh đời bất hạnh trong xã hội.

b. Niềm vui khi các em được trở về quê ăn Tết

• Khoảnh khắc tiễn các em lên đường chứa đựng niềm vui, sự xúc động.

• Quê hương hiện lên là nơi bình yên, nơi có gia đình, người thân đang chờ đợi.

• Tết không chỉ là dịp nghỉ ngơi mà còn là biểu tượng của đoàn tụ, hạnh phúc.

→ Thể hiện niềm mong mỏi mỗi đứa trẻ đều được sống trong tình yêu thương của gia đình.

c. Tình cảm của nhà thơ dành cho các em

• Giọng thơ trìu mến, gần gũi như người thân trong gia đình.

• Những lời dặn dò chân thành thể hiện sự quan tâm và yêu thương.

• Mong các em có một cái Tết đủ đầy, vui vẻ và sau này có cuộc sống tốt đẹp hơn.

→ Thể hiện tấm lòng nhân hậu, giàu lòng trắc ẩn của tác giả.

d. Ý nghĩa nhân văn của bài thơ

• Khẳng định giá trị của tình người, lòng nhân ái.

• Nhắc nhở mọi người biết quan tâm đến trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

• Gửi gắm niềm tin vào tương lai tươi sáng của các em.

→ Bài thơ không chỉ phản ánh hiện thực mà còn lan tỏa thông điệp yêu thương, sẻ chia.

2. Đánh giá về nghệ thuật

• Thể thơ tự do, lời thơ giản dị, tự nhiên.

• Hình ảnh thơ gần gũi với đời sống, giàu sức gợi.

• Ngôn ngữ mộc mạc nhưng giàu cảm xúc.

• Giọng điệu nhẹ nhàng, chân thành, giàu chất trữ tình.

• Kết hợp giữa yếu tố tự sự và biểu cảm, giúp câu chuyện trở nên chân thực và cảm động.

• Xây dựng hình tượng những em nhỏ đánh giày vừa hiện thực vừa giàu ý nghĩa biểu tượng.

→ Nghệ thuật góp phần làm nổi bật tư tưởng nhân văn và sức lay động của tác phẩm.

III. Kết bài

- Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết là bài thơ giàu tính nhân văn, thể hiện tình yêu thương con người và sự cảm thông sâu sắc của Phạm Tiến Duật đối với những trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

- Gửi gắm thông điệp: chỉ cần có sự yêu thương, sẻ chia, mỗi người đều có thể góp phần mang đến một mùa xuân ấm áp cho những người kém may mắn.

Dàn ý chi tiết Mẫu 2

I. Mở bài

Phạm Tiến Duật là nhà thơ lớn của thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, nổi tiếng với giọng thơ trẻ trung, ngang tàng nhưng vô cùng sâu sắc. Bài thơ "Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết" là một mảng màu khác biệt, hướng ống kính vào đời sống mưu sinh thường nhật sau chiến tranh.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa:

• Khung cảnh buổi tiễn biệt ngày cuối năm:

• Không gian: Nhà ga, bến xe tấp nập, ồn ã những ngày giáp Tết.

• Hình ảnh các em nhỏ: Nhỏ bé, lọt thỏm giữa dòng người nhưng rạng rỡ niềm vui được về quê. Lỉnh kỉnh đồ đạc nhưng báu vật lại là chiếc hòm gỗ đánh giày – cần câu cơm gắn bó bấy lâu.

• Sự thấu hiểu và đồng cảm sâu sắc của nhà thơ:

• Tác giả không nhìn các em bằng con mắt thương hại bề nổi, mà bằng cái nhìn của một người cha, người chú.

• Nhận ra những vất vả, lam lũ qua đôi bàn tay lấm lem mực bóng, đôi mắt quầng thâm nhưng lấp lánh niềm vui trẻ thơ.

• Ý nghĩa của chuyến trở về:

• Chuyến tàu không chỉ đưa các em về địa lý mà là hành trình trở về với tuổi thơ đúng nghĩa, về với mái ấm, với tình mẫu tử sau những ngày lang thang "đầu đường xó chợ".

• Tết là khoảng lặng để các em tạm quên đi gánh nặng mưu sinh, được làm nũng, được ăn tấm bánh chưng xanh.

2. Đánh giá về nghệ thuật

• Thể thơ và ngôn ngữ: Thể thơ tự do linh hoạt; ngôn ngữ bình dị, mộc mạc như lời kể chuyện, lời tâm tình thủ thỉ.

• Chi tiết nghệ thuật đắt giá: Hình ảnh chiếc hòm đánh giày, những ngón tay dính mực xi... vừa thực tế vừa gợi sức nặng ám ảnh.

• Giọng điệu: Trầm ấm, thiết tha, đan xen giữa niềm vui nhen nhóm và nỗi xót xa vô hạn.

III. Kết bài

- Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của tình người, tình đời và khát vọng hạnh phúc bình dị của những mảnh đời lầm lũi.

- Gợi mở lòng trắc ẩn, sự sẻ chia trong xã hội; nhắc nhở chúng ta trân trọng hơn mái ấm gia đình mỗi dịp Tết đến xuân về.

Dàn ý chi tiết Mẫu 3

I. Mở bài

Nhắc đến Phạm Tiến Duật, người ta thường nhớ đến Trường Sơn khói lửa, nhưng "Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết" lại chứng minh một hồn thơ có khả năng lay động sâu sắc trước những phận người bé nhỏ ở đời thường.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa:

• Biểu tượng "Chiếc hòm đánh giày" và gánh nặng mưu sinh:

• Chiếc hòm đánh giày là vật bất ly thân, đại diện cho tuổi thơ bị "chín sớm", cho những bước chân lang thang trên vỉa hè thành phố để kiếm sống.

• Những đứa trẻ phải tự lập quá sớm, đối mặt với bụi bặm, nắng mưa và cả sự thờ ơ của người đời.

• Biểu tượng "Chuyến tàu Tết" và khát vọng nhân văn:

• Chuyến tàu mang theo niềm hy vọng. Đoạn tuyệt tạm thời với những tháng ngày vất vả ở thành thị để hướng về nguồn cội.

• Khẳng định: Dù nghèo khó, các em vẫn có quyền được hưởng trọn vẹn hơi ấm gia đình, được đón nhận cái Tết đoàn viên.

• Vẻ đẹp tâm hồn của người tiễn đưa (Tác giả):

• Hành động "tiễn" thể hiện sự trân trọng, coi các em như những vị khách danh dự chứ không phải đối tượng ban ơn.

• Tấm lòng nhân hậu, bao dung, luôn đau đáu nỗi niềm mong cho các em có một tương lai tươi sáng hơn, không còn phải chịu cảnh tha phương cầu thực.

2. Đánh giá về nghệ thuật

• Nghệ thuật tương phản: Đối lập giữa sự nhộn nhịp, giàu sang của phố thị ngày Tết với nét nghèo khó của các em; đối lập giữa cái lam lũ bên ngoài và sự trong sáng, háo hức bên trong tâm hồn đứa trẻ.

• Bút pháp hiện thực nghiêm túc: Không lãng mạn hóa cái nghèo mà nhìn thẳng vào hiện thực để khơi dậy niềm trắc ẩn.

• Hình ảnh giàu sức gợi: Sử dụng những chất liệu đời sống đưa vào thơ một cách tự nhiên, không gượng ép.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị: Tác phẩm là một bài ca về tình yêu thương con người, khẳng định giá trị bền vững của gia đình và phong tục Tết cổ truyền.

- Tác động đối với người đọc: Đánh thức lương tri và trách nhiệm của cộng đồng đối với trẻ em đường phố; để lại dư âm ấm áp nhưng cũng đầy suy ngẫm trong lòng độc giả.

Dàn ý chi tiết Mẫu 4

I. Mở bài

Viết về những đứa trẻ đánh giày – thân phận nhỏ nhoi nơi góc phố – Phạm Tiến Duật đã tạo nên một thi phẩm đầy xúc động: "Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết". Bài thơ là câu chuyện về nỗi nhớ thương, về những trăn trở trước hiện thực xã hội và trên hết, là tiếng vọng của tình yêu thương và niềm tin vào tương lai. 

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa:

• Tình cảm yêu thương, cảm thông của nhà thơ với các cháu:

• Nỗi nhớ da diết khi các cháu về quê, phố bỗng trở nên trống vắng, buồn tẻ ("Các cháu đi rồi chú nhớ biết bao nhiêu").

• Hình ảnh các cháu hiện lên sinh động, chân thật: "mái tóc rối bù, khét mùi nắng, mùi bụi", "nửa chất phác ngây thơ, nửa du đãng bụi trần" – vừa đáng thương vừa đáng yêu.

• Nỗi trăn trở trước hiện thực xã hội và lời nhắc nhở về lòng trắc ẩn:

• Câu thơ "Đô thị hóa đi kèm ô hợp hóa" là nhận xét sắc bén về mặt trái của sự phát triển.

• Lời cảnh tỉnh: "Chăm sóc hai bàn chân thì loài người rất nhớ – Chăm sóc trái tim mình, có lúc có người quên" – đặt ra vấn đề về sự vô cảm trong xã hội hiện đại.

• Hành trình về quê – trở về với nguồn cội và gia đình:

• Quê hương hiện lên qua hình ảnh "tre xanh" – vừa là biểu tượng của sự bền bỉ, vừa là mái ấm yêu thương của cha mẹ dành cho các con.

• Niềm tin vào tương lai và khát vọng vươn lên:

• Tác giả nhắc đến An-đéc-xen – nhà văn từng là chú bé sửa giày – như một niềm hy vọng, một thông điệp: hoàn cảnh khó khăn không phải là rào cản, mỗi đứa trẻ đều có thể vươn tới ước mơ.

2. Đánh giá nghệ thuật

• Thể thơ tự do: Nhịp điệu linh hoạt, phù hợp với cảm xúc tự nhiên, chân thật.

• Cách xưng hô "chú – các cháu": Tạo sự gần gũi, thân tình, như một người trong gia đình.

• Ngôn ngữ và hình ảnh giàu sức gợi: Kết hợp hài hòa giữa hiện thực và mơ mộng, giữa bụi đời và thiên đường (hình ảnh các nhân vật cổ tích: Thánh Gióng, Nàng Tiên Cá, An-đéc-xen).

• Giọng điệu: Trầm lắng, xúc động xen lẫn suy tư – tạo nên sức lay động sâu sắc.

III. Kết bài

- Bài thơ là tiếng lòng nhân văn, thể hiện tình yêu thương và sự cảm thông sâu sắc của Phạm Tiến Duật với những số phận nhỏ bé, đồng thời là lời thức tỉnh lương tâm về lòng trắc ẩn và trách nhiệm của con người trong xã hội hiện đại.

- Gợi cho người đọc sự suy ngẫm về giá trị cốt lõi của con người – tình yêu thương, sự sẻ chia và niềm tin vào tương lai.

Dàn ý chi tiết Mẫu 5

I. Mở bài

Hình ảnh những đứa trẻ đánh giày vốn đã trở nên quen thuộc trên vỉa hè các đô thị lớn. Trong bài thơ “Tiễn các cháu đánh giày về quê ăn Tết”, Phạm Tiến Duật đã khắc họa chân thực chân dung của các em, đồng thời gửi gắm niềm xót xa và hy vọng vào tương lai khi các em tạm biệt phố phường để trở về quê hương đón Tết. 

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa

- Khổ 1: Tâm trạng trống trải và nỗi nhớ của tác giả khi tiễn trẻ thơ về quê 

• Sự thay đổi của không gian: "Đường phố rộng ra", "gốc cây, hè phố buồn thiu".

• Nghệ thuật tương phản: Đối lập giữa cái "ồn ào, vướng bận" thường ngày với sự tĩnh lặng, trống vắng khi thiếu bóng dáng các em.

• Tình cảm của người ở lại: Cách xưng hô "chú - các cháu" bộc lộ cái nhìn ấm áp, bao dung như một người thân trong gia đình. Câu thơ "chú nhớ biết bao nhiêu" khẳng định sự gắn bó ruột rà. 

- Khổ 2: Bức chân dung chân thực, xót xa về những đứa trẻ đánh giày 

• Ngoại hình lấm lem bụi trần: "Mái tóc rối bù, khét mùi nắng, mùi bụi" phản ánh cuộc sống lao động vất vả, bám trụ lề đường của trẻ thơ. 

• Vẻ đẹp tâm hồn mâu thuẫn: "Nửa chất phác ngây thơ, nửa du đãng bụi trần". Các em vừa giữ được nét hồn nhiên của tuổi nhỏ, vừa phải mang sự già dặn, sương gió để sinh tồn. 

• Cảnh báo xã hội: Quy luật đô thị hóa kéo theo sự phân hóa giàu nghèo, đẩy những "đoàn quân" trẻ em nghèo từ nông thôn ra thành thị kiếm sống. 

- Khổ 3: Những suy ngẫm triết lý sâu sắc về tình người và thời đại 

• Dự cảm tương lai: "Thế kỷ cũ đã hết", xã hội phát triển và người cần đánh giày ngày một nhiều lên.

• Triết lý nhân sinh: "Chăm sóc hai bàn chân thì loài người rất nhớ / Chăm sóc trái tim mình, có lúc có người quên". Nhà thơ nhắc nhở con người đừng mải chạy theo vật chất, sự xa hoa bên ngoài mà vô tình bỏ quên lòng trắc ẩn, sự sẻ chia giữa người với người. 

- Khổ 4: Khát vọng về một cuộc sống bình yên, an lành nơi quê hương 

• Vẻ đẹp thanh bình của làng quê: Hình ảnh "tre xanh" tượng trưng cho gốc rễ, cội nguồn và sự trong lành của quê hương.

• Giá trị đích thực: "Dẫu chẳng phồn hoa mà cuộc sống an lành". Quê nhà dẫu nghèo nhưng là tổ ấm chở che, giúp các em gột rửa những "bụi trần" đô thị để sống đúng với tuổi thơ của mình. 

2. Đánh giá về nghệ thuật

- Thể thơ tự do linh hoạt, ngôn ngữ giản dị, đậm chất đời sống xã hội.

- Giọng điệu tâm tình, kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố tự sự, trữ tình và triết luận.

III. Kết bài

- Bài thơ là nốt nhạc trầm đầy nhân văn của Phạm Tiến Duật, khẳng định tình yêu thương vô bờ đối với những mảnh đời bất hạnh.

- Tác phẩm đánh thức lòng trắc ẩn trong mỗi con người, hướng chúng ta tới việc xây dựng một xã hội biết "chăm sóc trái tim" và sẻ chia tình thương nhiều hơn.