Đọc hiểu Đỉnh núi (Trần Đăng Khoa) | Luyện đề đọc hiểu Văn 7

- Từ láy tượng thanh:

+ "Ríu rít" - Gợi âm thanh trong trẻo, vui tươi của tiếng chim, tạo không khí sống động cho khung cảnh.
- Từ láy tượng hình:

+ "Mong manh" - Diễn tả sự mỏng, yếu ớt, dễ vỡ của làn sương.

Giải thích:

-  “Ríu rít” gợi âm thanh vui tươi, trong trẻo của tiếng chim nơi núi rừng, làm cho không gian trở nên sống động và gần gũi. 

-  “Mong manh” gợi vẻ nhẹ nhàng, mờ ảo của làn sương. 

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên: Bài thơ thể hiện một mối quan hệ hài hòa và tương hỗ giữa con người (người lính) và thiên nhiên.

- Thiên nhiên bao dung, che chở: Làn sương “mong manh” được hóa thành “trường thành vững chãi", ráng vàng “cùng đến ở” với “núi non”. Thiên nhiên như hòa mình, đồng hành cùng người lính, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ, vừa ấm áp.

- Con người hòa mình vào thiên nhiên: Người lính “ngự giữa đỉnh trời”, canh giữ “vùng biên ải”. Họ cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của “hoàng hôn”, “ráng vàng”, lắng nghe “tiếng chim ríu rít”. Sự hiện diện của họ trở thành một phần không thể tách rời của cảnh vật nơi biên cương.

- Thiên nhiên làm nền cho tâm trạng con người: Những “mùa đi thăm thẳm”, “mung lung chiều tà” không chỉ là cảnh vật mà còn là phông nền, gợi lên những suy tư, hoài niệm về thời gian, tuổi trẻ và những biến đổi của cuộc đời người lính.

Giải thích:

-  Hình ảnh “Ta ngự giữa đỉnh trời / Canh một vùng biên ải” cho thấy con người làm chủ thiên nhiên, hiên ngang giữa đất trời rộng lớn. 

-  Thiên nhiên hiện lên gần gũi qua “làn sương mong manh”, “ráng vàng”, “núi non”, “tiếng chim ríu rít”. Những hình ảnh ấy như đồng hành, sẻ chia với người lính. 

-  Thiên nhiên còn phản chiếu tâm trạng con người: sự mênh mang của núi rừng gợi nỗi cô đơn, nhớ thương và những suy tư về thời gian, tuổi trẻ.

Hình ảnh “vầng trăng xa” ở cuối bài thơ mang nhiều tầng ý nghĩa: 

- Ý nghĩa tả thực: Vầng trăng đó là ánh trăng sáng ngời hiện lên trên chóp núi trong đêm khuya, chiếu vào cửa sổ trạm gác. Vì ánh trăng quá sáng và tròn trịa, trong phút chốc người lính tưởng nhầm là bóng dáng người yêu phương xa đang xòa ô đến thăm mình.

- Ý nghĩa biểu trưng: Vầng trăng là biểu tượng cho hậu phương, cho người yêu, cho cuộc sống thanh bình mà người lính đang bảo vệ. Chi tiết “Hóa ra vầng trăng xa” thể hiện nỗi nhớ da diết, khát vọng yêu thương thầm kín của người lính trẻ. Dù thực tế có chút hụt hẫng, nhưng vầng trăng ấy chính là nguồn động viên tinh thần, là ánh sáng sưởi ấm cuộc đời dạn dày sương gió của họ.

Giải thích:

-  “Em xòa ô thăm ta” tạo cảm giác như có bóng dáng người con gái xuất hiện giữa núi rừng. Nhưng cuối cùng “hóa ra vầng trăng xa”, nghĩa là hình ảnh ấy vừa thực vừa mơ, mang vẻ đẹp lãng mạn và huyền ảo. 

-  Trăng trong thơ thường tượng trưng cho sự thủy chung, vẻ đẹp tinh khôi và nỗi nhớ. Vì vậy, “vầng trăng xa” còn thể hiện nỗi nhớ quê hương, nhớ người thân yêu của người lính. 

-  Hình ảnh ấy giúp kết thúc bài thơ bằng một dư âm nhẹ nhàng, sâu lắng và giàu chất thơ.

người lính mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân, đặc biệt là tuổi trẻ, đối với đất nước:
- Tinh thần cảnh giác và bảo vệ Tổ quốc: “Canh một vùng biên ải” là hành động trực tiếp bảo vệ sự bình yên của đất nước. Tuổi trẻ hôm nay, dù không trực tiếp cầm súng nơi biên cương, vẫn mang trong mình trách nhiệm cảnh giác, giữ gìn sự đoàn kết, chống lại các âm mưu phá hoại, bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ trên mọi phương diện.
- Xây dựng và phát triển đất nước: Trách nhiệm không chỉ dừng lại ở việc “canh giữ” mà còn là cống hiến sức trẻ, trí tuệ, tài năng để xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh. Mỗi hành động học tập, lao động, sáng tạo, đóng góp cho xã hội đều là cách tuổi trẻ thể hiện tình yêu và trách nhiệm với quê hương.
- Nâng cao ý thức công dân: “Ngự giữa đỉnh trời” đòi hỏi tầm nhìn xa, sự hiểu biết và ý thức trách nhiệm cao cả. Tuổi trẻ cần không ngừng trau dồi kiến thức, rèn luyện đạo đức, hiểu rõ lịch sử, văn hóa dân tộc để trở thành những công dân có ích, có đủ năng lực và bản lĩnh để gánh vác sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.

Giải thích:

Hai câu thơ khắc họa hình ảnh người lính hiên ngang nơi biên cương, ngày đêm canh giữ đất nước. Điều đó nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay phải có trách nhiệm tiếp nối truyền thống yêu nước, góp phần bảo vệ và phát triển quê hương bằng những hành động thiết thực.

Những từ ngữ, hình ảnh chi thời gian trong bài thơ:

- "hoàng hôn", "ráng vàng", "chiều tà", "mùa đi thăm thăm", "sương bay".

=> Các từ ngữ này gợi cảm giác thời gian trôi chậm, dài và gợi nỗi nhớ, sự cô đơn nơi biên giới.

Giải thích:

Hệ thống từ ngữ này cho thấy sự đan cài giữa thời gian tự nhiên và thời gian đời người, gợi cảm giác thời gian trôi dài, lặng lẽ nơi biên cương.

- Biện pháp tu từ trong khổ (2): Nhân hóa ("ráng vàng cùng đến ở", "núi non ríu rít ngoài cửa sổ").

- Hiệu quả:

+ Làm cho cảnh vật trở nên sống động, gần gũi, chan hòa với con người.

+ Thể hiện tâm hồn người lính trẻ lãng mạn, yêu thiên nhiên, coi thiên nhiên là bạn tri âm tri kỷ trong những ngày ở nơi biên cương xa xôi.

Giải thích:

Phép nhân hóa đã thổi hồn vào cảnh vật, giúp biến không gian đóng quân heo hút, gian khổ thành một mái nhà ấm áp, chan hòa niềm vui.

Nhận xét tình cảm của tác giả dành cho nhân vật trữ tình (người lính): Tác giả bày tỏ niềm trân trọng, yêu mến và cảm phục trước vẻ đẹp bình dị mà cao cả của người lính nơi biên cương - những con người canh giữ bình yên cho Tổ quốc, già đi theo năm tháng mà vẫn giữ tấm lòng thủy chung, trong sáng, lãng mạn.

Giải thích:

Tình cảm của nhà thơ được thể hiện qua giọng điệu trìu mến, ngọt ngào, vừa nâng người lính lên tầm vóc vĩ đại của giang sơn, vừa giữ họ lại ở nét bình dị, đáng yêu đời thường.

Thông điệp, ý nghĩa rút ra cho bản thân:

- Hãy trân trọng, biết ơn những người lính đã hy sinh tuổi trẻ để bảo vệ Tố quốc;

- Đồng thời, mỗi người căn sống có lý tưởng, biết yêu quê hương, giữ gìn hòa bình, và trân trọng những giá trị bình dị trong cuộc sống.

Giải thích:

Bài thơ gửi gắm thông điệp sâu sắc về lối sống cống hiến và lòng biết ơn, nhắc nhở mỗi cá nhân biết sống trách nhiệm hơn với vận mệnh quốc gia.