Trang chủ

200+ đề đọc hiểu Văn 11 | Luyện đề đọc hiểu lớp 11

Đọc hiểu Tùng (Nguyễn Trãi) | Luyện đề đọc hiểu Văn 11

Thu đến cây nào chẳng lạ lùng, Một mình lạt thủa ba đông. Lâm tuyền ai rặng già làm khách?

Quảng cáo

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

TÙNG

Thu đến cây nào chẳng lạ lùng,

Một mình lạt thủa ba đông.

Lâm tuyền ai rặng già làm khách?

Tài đống lương cao ắt cả dùng!

Đống lương tài có mấy bằng mày?

Nhà cả đòi phen chống khỏe thay.

Cội rễ bền, dời chẳng động,

Tuyết sương thấy đã đặng nhiều ngày!

Tuyết sương thấy đã đặng nhiều ngày,

Có thuốc trường sinh càng khỏe thay.

Hổ phách, phục linh nhìn mấy biết,

Dành còn để trợ dân này.

(Nguyễn Trãi-Toàn tập, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1976.)

Câu 1

Bài thơ được viết theo thể thơ nào? Hãy chỉ ra các từ ngữ/hình ảnh miêu tả sức sống và phẩm chất của cây tùng được nhắc đến trong bài thơ.

Phương pháp giải

- Vận dụng kiến thức đã học về các thể thơ.

- Tìm và chỉ ra các hình ảnh thể hiện

Lời giải chi tiết

- Thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn

- Từ ngữ/hình ảnh miêu tả cây tùng: "Lạt thủa ba đông", "Tài đống lương", "Chống khỏe", "Cội rễ bền, dời chẳng động", "Tuyết sương thấy đã đặng nhiều ngày", "Hổ phách, phục linh".

Mở rộng

Giải thích: Nguyễn Trãi sử dụng thể thơ thất ngôn xen lục ngôn (các câu 6 chữ lồng xen giữa các câu 7 chữ) tạo nên nhịp điệu dồn dập, khỏe khoắn. Các chi tiết miêu tả không chỉ phản ánh thuộc tính tự nhiên của cây tùng (sống bền bỉ qua mùa đông giá lạnh) mà còn ẩn dụ cho bản lĩnh kiên cường, vững vàng của người quân tử trước sóng gió cuộc đời.

Câu 2

Nêu các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong hai câu thơ:

"Cội rễ bền, dời chẳng động,

Tuyết sương thấy đã đặng nhiều ngày!"

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Chỉ ra các biện pháp tu từ.

- Vận dụng kiến thức đã học về các biện pháp tu từ.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (hình ảnh "cội rễ bền", "tuyết sương").

- Nghệ thuật tương phản: Lấy sự khắc nghiệt của "tuyết sương" để làm nổi bật sự kiên định, không lay chuyển của "cội rễ bền".

Mở rộng

Giải thích: "Tuyết sương" là biểu tượng cho những nghịch cảnh, biến cố chông gai trên đường đời. "Cội rễ bền" ẩn dụ cho lập trường tư tưởng vững vàng, đạo đức kiên định của Nguyễn Trãi. Sự đối lập giữa hoàn cảnh nghiệt ngã và sức chống chịu bền bỉ của nhà thơ trước những thị phi, gian truân nơi quan trường.

Câu 3

Nhận xét về tác dụng của nghệ thuật lặp câu giữa khổ 2 và khổ 3 qua câu thơ: "Tuyết sương thấy đã đặng nhiều ngày".

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Liên hệ nội dung văn bản.

- Nhận xét tác dụng của nghệ thuật lặp câu.

Lời giải chi tiết

- Tác dụng:

+ Tạo sự liên kết chặt chẽ, mạch thơ liền mạch và tăng tính nhạc cho bài thơ.

+ Nhấn mạnh sự thử thách gian khổ kéo dài dai dẳng, đồng thời khẳng định sức sống phi thường của cây tùng không chỉ dừng lại ở sự chịu đựng mà còn chuyển hóa thành giá trị cao quý (tạo ra hổ phách, phục linh).

Mở rộng

Giải thích: Phép liên hoàn lặp lại trọn vẹn câu cuối khổ 2 làm câu đầu khổ 3 là kĩ thuật đặc sắc của thơ Nôm. Nó mở ra một bước chuyển về ý thơ: qua bao ngày gian khổ "tuyết sương", cây tùng không những không gục ngã mà chất nhựa của nó qua thời gian còn luyện thành các vị thuốc quý (hổ phách, phục linh) để "trợ dân".

Câu 4

Phân tích ý nghĩa hình tượng "tài đống lương" và hoài hoài hoài hoài/lý tưởng "Dành còn để trợ dân này" của tác giả.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Liên hệ nội dung văn bản.

- Phân tích hình tượng yêu cầu.

Lời giải chi tiết

- "Tài đống lương": Rường cột của ngôi nhà lớn (ý chỉ người có tài năng gánh vác việc lớn của quốc gia, xã hội).

- "Dành còn để trợ dân này": Mục đích tối cao của nhân tài là giúp đỡ, chăm lo cho đời sống của nhân dân.

Mở rộng

Giải thích: Hình tượng cây tùng không dừng lại ở hình mẫu người quân tử cá nhân (giữ mình trong sạch) mà nâng tầm thành lý tưởng trí quân trạch dân (giúp vua, cứu dân). Mọi tài năng ("đống lương"), mọi sự trui rèn qua thử thách ("tuyết sương", "thuốc trường sinh") cuối cùng đều quy về mục đích phục vụ nhân dân. Điều này thể hiện tư tưởng nhân văn tiến bộ, cốt lõi trong toàn bộ sự nghiệp của Nguyễn Trãi.

Câu 5

Từ hình tượng cây tùng trong bài thơ, anh/chị rút ra bài học gì về bản lĩnh sống của thế hệ trẻ hiện nay trước những khó khăn, thử thách trong cuộc sống? (Viết đoạn văn ngắn khoảng 5 - 7 dòng).

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Liên hệ nội dung văn bản.

- Rút ra bài học ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

Hình tượng cây tùng trong bài thơ của Nguyễn Trãi mang đến bài học sâu sắc cho thế hệ trẻ về bản lĩnh và chí hướng sống. Cuộc sống hiện đại luôn ẩn chứa nhiều áp lực và biến động tựa như "tuyết sương" khắc nghiệt, đòi hỏi thanh niên phải rèn luyện cho mình một "cội rễ bền" – đó là nền tảng tri thức, đạo đức và bản lĩnh kiên cường. Không gục ngã trước khó khăn, chúng ta cần biến thử thách thành cơ hội để tôi luyện bản thân, tích lũy giá trị quý báu như "hổ phách, phục linh". Quan trọng hơn hết, sự vươn lên của mỗi cá nhân không chỉ vì lợi ích riêng mình mà phải gắn liền với trách nhiệm cống hiến, "trợ dân", đóng góp tích cực cho cộng đồng và đất nước.

Mở rộng

Giải thích:

Câu hỏi hướng học sinh liên hệ thực tiễn, chuyển hóa triết lý cổ nhân thành nhận thức hành động của bản thân. Điểm tựa bài học cần đủ 2 vế: Rèn luyện bản lĩnh cá nhân (vững vàng trước khó khăn) và Lý tưởng sống cống hiến (hướng tới xã hội).