Đọc hiểu Ngôn chí - Bài 5 (Nguyễn Trãi) | Luyện đề đọc hiểu Văn 10

- Phép đối
+ Câu thực (3-4):

"Hiểm hóc cửa quyền" đối với "Thanh nhàn án sách"

"chăng đụt lặn" đối với "hãy đeo đai"

+ Câu luận (5-6):

"Dễ hay" đối với "Khôn biết"

"ruột bể sâu cạn" đối với "lòng người vắn dài"

Giải thích: Phép đối làm cho ý thơ cân xứng, hài hòa, nhấn mạnh sự tương phản giữa hai lối sống (quyền lực hiểm hóc và đời sống thanh nhàn) và sự phức tạp khó đoán của thế sự và lòng người.

Nội dung hai câu thơ trên: Nói lên sự khó khăn trong việc nhìn rõ tâm tính, tính cách con người, đây là điều không thể bởi lòng người khó đoán, không biết cạn hay nông, khó có thể lường trước được. Phản ánh quan niệm không màng chuyện thế sự và bận tâm vào cuộc sống của Nguyễn Trãi khi lui về ở ẩn.

Giải thích:

- Nghĩa đen: Làm sao biết được lòng biển lúc nào sâu lúc nào cạn? Thật khó để biết được lòng người khi tốt khi xấu, khi chân thành khi dối trá.

- Nghĩa bóng/ Ý nghĩa:

Câu 5: "Ruột bể" ẩn dụ cho thời cuộc, vận mệnh. Cuộc đời biến đổi khôn lường, thăng trầm khó đoán như biển cả.

Câu 6: "Lòng người vắn dài" chỉ sự phức tạp, thâm sâu khó dò của nhân tâm. Người đời có thể thay lòng đổi dạ, thiện ác khó phân.

Chủ đề: Triết lý sống thanh nhàn, giữ mình trong sạch giữa thời cuộc nhiễu nhương.

Giải thích:

- Bài thơ trình bày một triết lý nhân sinh và sự lựa chọn cách ứng xử của Nguyễn Trãi trước cuộc đời.

- Trước nhận thức về bản thân "kém" cả đức lẫn tài, trước thực tế chốn quyền lực hiểm hóc và lòng người khó dò, tác giả chủ động lựa chọn lối sống thanh nhàn, xa lánh vòng danh lợi để giữ cho tâm hồn được an nhiên, trong sạch, và trở về với đời sống giản dị, gắn bó với sách vở, thiên nhiên.

Từ sự lựa chọn “thanh nhàn án sách” của Nguyễn Trãi, ta thấy được lợi ích sâu sắc của lối sống này. Trước hết, nó là cách để bảo toàn nhân cách và tìm thấy sự bình an nội tại giữa một xã hội nhiều biến động, nơi “lòng người vắn dài” khó lường. Sống thanh nhàn không có nghĩa là trốn tránh hay lười biếng, mà là một sự chủ động, tỉnh táo rút lui khỏi vòng xoáy bon chen, tham vọng để hướng đến đời sống tinh thần phong phú và tự do. Trong nhịp sống hối hả ngày nay, lối sống ấy càng trở nên quý giá, giúp mỗi người giữ được sự cân bằng, tĩnh tại để nuôi dưỡng tâm hồn và nhận ra những giá trị đích thực của cuộc đời.