Đề thi giữa kì 2 Văn 12 Chân trời sáng tạo - Đề số 8

Đề thi

ĐỀ THI GIỮA HỌC KÌ 2 NGỮ VĂN 12 (CHÂN TRỜI SÁNG TẠO)

I. ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản:

Một ngày đường từ miền đất trung du

Tôi chỉ gặp bụi bay và nắng gắt

Sang thu rồi gió vẫn nồng da mặt

Tiếng ve nào còn sót trong lùm cây

Nghe chói lòng nỗi nhớ cuối tình yêu

Chợt thấy lạc giữa bốn bề vắng ngắt

Lên cao... lên cao nắng như dần nhạt

Bỗng vui mừng bắt gặp một nhành hoa

Khắp Hoàng Liên trên một ngàn thước núi

Hoa nếp mỏng manh trước tầm gió thổi

Hoa diếp vàng cô độc giữa thâm u

Và bên đường hoa nghệ dại ngẩn ngơ

Hoa sim tím một nỗi buồn hoang dã

Hoa lay ơn góc vườn xưa còn nhớ

Mà thấy người cành lá khẽ lung lay…

Hoa mọc dưới chân người, hoa mọc đến chân mây

(Có nhiều thứ hoa còn chưa biết rõ…)

Anh đừng hỏi tên hoa làm chi nữa

Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi!

Không phải hoa được ở cùng người

Được chăm sóc những mảnh vườn sạch cỏ

Được khoe đến muôn màu sắc lạ

Và được đời chiêm ngưỡng mùi hương

Không phải hoa được cắm trên bàn

Trong ngày hội của những niềm vui mới

Những hoa này lại nở cho triền núi

Lại nở cho vẻ đẹp của rừng chung

Nên ít ai để ý sắc từng bông

Chỉ thấy núi muôn màu rực rỡ

Đôi khi giẫm lên hoa mà chẳng nhớ…

Những hoa này chỉ hoa dại mà thôi

                                                                 (Hoa dại núi Hoàng Liên, Tập thơ Tự hát,

                                                             Xuân Quỳnh, NXB Văn học 1984, tr.54)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Chỉ ra dấu hiệu để nhận diện sự xuất hiện của nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Câu 2. Xác định hình ảnh trung tâm để triển khai mạch cảm xúc của bài thơ.

Câu 3. Lí giải vì sao các câu thơ sau không mắc lỗi câu mơ hồ:

Hoa lay ơn góc vườn xưa còn nhớ

Mà thấy người cành lá khẽ lung lay…

Câu 4. Nêu rõ mạch vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Câu 5. Từ nội dung bài thơ, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ về giá trị của những cống hiến thầm lặng trong cuộc đời.

II. VIẾT

Câu 1

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh các loài hoa trong bài thơ trong phần Đọc hiểu.

Câu 2

Những điều lớn lao được tạo nên từ nhiều điều nhỏ nhặt. (Van Gogh)

Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về việc hình thành lối sống biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống cho giới trẻ ngày nay.

------------- HẾT --------------

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về nhân vật trữ tình trong thơ: thường xuất hiện qua đại từ xưng hô, động từ cảm xúc, suy nghĩ,...

Cách giải:

Dấu hiệu để nhận diện sự xuất hiện nhân vật trữ tình trong bài thơ là có sự xuất hiện trực tiếp của nhân vật “tôi” qua câu thơ: Tôi chỉ gặp bụi bay và nắng gắt.

Câu 2:

Phương pháp:

Xác định hình ảnh được lặp lại nhiều lần, có vai trò chi phối nội dung và cảm xúc toàn bài.

Cách giải:

Hình ảnh trung tâm để triển khai mạch cảm xúc là: loài hoa dại.

Câu 3:

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức về lỗi câu mơ hồ

Cách giải:

Hai câu thơ Hoa lay ơn góc vườn xưa còn nhớ/ Mà thấy người cành lá khẽ lung lay… không mắc lỗi câu mơ hồ, vì:

- Câu thơ Hoa lay ơn góc vườn xưa còn nhớ có hiện tượng câu đa nghĩa với hai cách hiểu: góc vườn xưa, hoa lay ơn còn nhớ và góc vườn xưa còn nhớ hoa lay ơn.

- Câu thơ không mắc lỗi câu mơ hồ vì:

+ Đây là cách sử dụng và sắp xếp từ ngữ sáng tạo của nhà thơ thể hiện những phát hiện mới, bất ngờ của nhân vật trữ tình về vẻ đẹp riêng của hoa lay ơn, của góc vườn khiến thiên nhiên, sự vật trở nên gần gũi, mang linh hồn và tâm trạng con người. Từ đó, giúp con người biết nâng niu, trân trọng vẻ đẹp của những thiên nhiên, vạn vật dù chỉ là loài hoa dại nhỏ bé.

+ Sự mơ hồ trong câu thơ nhằm khơi mở trí liên tưởng, tưởng tượng đa dạng, phong phú trong người đọc; góp phần biểu đạt sâu sắc hình tượng về loài hoa dại và làm cho câu thơ sinh động, gợi hình, gợi cảm.

+ Sự mơ hồ trong câu thơ nhằm mục đích đạt hiệu quả tu từ, và thể hiện tài năng của nhà thơ

Câu 4:

Phương pháp:

Xác định diễn biến cảm xúc từ đầu đến cuối bài

Cách giải:

Mạch vận động cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ:

- Tâm trạng bâng khuâng, nhung nhớ, cùng cảm giác rợn ngợp, cô đơn khi đứng trước không gian bao la của núi rừng.

- Niềm vui mừng và ngỡ ngàng khi gặp và cảm nhận được những vẻ đẹp bất ngờ của từng loài hoa dại.

- Nâng niu, trân trọng vẻ đẹp, những hi sinh thầm lặng của hoa dại

- Xót xa trước sự vô tình, lãng quên của người đời với loài hoa bé nhỏ bên đường.

Câu 5:

Phương pháp:

Rút ra thông điệp từ hình tượng “hoa dại”; trình bày quan điểm cá nhân

Cách giải:

- Nội dung bài thơ: Miêu tả vẻ đẹp của những loài hoa bé nhỏ trên núi Hoàng Liên, dù không được chăm sóc, bị lãng quên, vùi dập nhưng vẫn tỏa hương, sắc làm đẹp cho rừng núi. Từ đó thể hiện tình cảm của nhân vật trữ tình dành cho những loài hoa bé nhỏ.

- Những loài hoa dại đã gợi suy nghĩ sâu sắc về giá trị của những cống hiến thầm lặng trong cuộc đời. Có thể như sau:

+ Mang lại giá trị cho chính mỗi cá nhân con người: niềm vui và hạnh phúc; cuộc sống có ý nghĩa; được mọi người ngưỡng mộ, yêu mến, trân trọng.

+ Lan tỏa những giá trị tốt đẹp tới cộng đồng, thúc đẩy sự phát triển của xã hội; thể hiện nét đẹp truyền thống của dân tộc.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

* Giới thiệu tác giả, tác phẩm và vấn đề nghị luận.

* Phân tích hệ thống hình ảnh trong bài thơ

- Giới thiệu khái quát hình ảnh các loài hoa: Đó là những loài hoa dại nhưng đều có vẻ đẹp riêng và góp phần làm nên vẻ đẹp chung cho núi rừng. Hình ảnh loài hoa dại là hình ảnh trung tâm xuyên suốt bài thơ.

- Phân tích hình ảnh các loài hoa:

+ Các loài hoa: Hoa nếp, hoa diếp, hoa sim, hoa lay ơn. Mỗi loài hoa dù chỉ là hoa dại nhưng đều có những vẻ đẹp riêng: hoa nếp mỏng manh; hoa diếp vàng cô độc; hoa nghệ dại ngẩn ngơ; hoa sim tím với  nỗi buồn hoang dã; hoa lay ơn góc vườn. Các loài hoa dại đó dẫu không được chăm sóc, không được cắm trên bàn nhưng vẫn tràn đầy sức sống, rực rỡ khoe hương sắc làm đẹp cho rừng núi.

+ Hình ảnh các loài hoa dại trong bài thơ tượng trưng cho những cống hiến thầm lặng của những con người đang ngày đêm góp phần dựng xây quê hương đất nước, cộng đồng xã hội. Hình ảnh các loài hoa dại đã góp phần thể hiện tư tưởng, chủ đề và cảm hứng chủ đạo của bài thơ: khắc họa vẻ đẹp nhỏ bé, giản dị, khiêm nhường của thiên nhiên và cuộc đời; qua đó gửi gắm tình yêu, niềm cảm thông, xót xa, niềm trân trọng, ngợi ca dành cho những loài hoa, những con người nhỏ bé, khiêm nhường cùng những thông điệp nhân sinh sâu sắc.

* Đánh giá: Hình ảnh những loài hoa dại là một yếu tố nghệ thuật đặc sắc của bài thơ; là điểm tựa để bộc lộ cảm xúc của nhân vật trữ tình khiến cho tình cảm của nhân vật trữ tình trở nên tự nhiên, chân thực và trọn vẹn hơn; góp phần làm nên chiều sâu giá trị cho bài thơ và thể hiện tài năng, phong cách nghệ thuật của nhà thơ Xuân Quỳnh.

Cách giải:

Trong bài thơ Hoa dại núi Hoàng Liên in trong tập Tự hát, Xuân Quỳnh đã xây dựng hình ảnh các loài hoa dại như một điểm tựa nghệ thuật để gửi gắm những suy tư giàu tính nhân văn. Xuyên suốt bài thơ, hoa dại là hình ảnh trung tâm, vừa hiện lên cụ thể qua từng loài, vừa mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Đó là hoa nếp mỏng manh trước tầm gió thổi, hoa diếp vàng cô độc giữa thâm u, hoa nghệ dại ngẩn ngơ, hoa sim tím với nỗi buồn hoang dã, hoa lay ơn nơi góc vườn xưa còn nhớ. Mỗi loài hoa, dẫu chỉ là hoa dại, đều mang một vẻ đẹp riêng, góp phần tạo nên bức tranh rực rỡ của núi rừng Hoàng Liên. Chúng không được chăm sóc trong những khu vườn sạch cỏ, không được cắm trên bàn ngày hội, nhưng vẫn âm thầm nở, dâng hiến hương sắc cho đời. Qua hình tượng ấy, nhà thơ gợi liên tưởng đến những con người bình dị đang lặng lẽ cống hiến cho quê hương, đất nước. Hình ảnh hoa dại vì thế không chỉ khắc họa vẻ đẹp nhỏ bé, khiêm nhường của thiên nhiên mà còn thể hiện niềm trân trọng, cảm thông và ngợi ca những giá trị thầm lặng, làm nên chiều sâu tư tưởng và phong cách nghệ thuật giàu nữ tính, tinh tế của Xuân Quỳnh.

Câu 2:

Phương pháp:

1. Mở bài

Giới thiệu được vấn đề nghị luận: Hình thành lối sống biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống cho giới trẻ ngày nay.

2. Thân bài

- Giải thích: Trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống là thái độ coi trọng, nâng niu, trân quý những điều nhỏ bé, giản dị xung quanh cuộc sống mỗi con người.

- Bàn luận:

+ Vì sao cần phải hình thành lối sống trân trọng những điều bình dị cho giới trẻ? Cuộc sống hiện đại khiến con người dễ lãng quên đi những điều nhỏ bé, bình dị hằng thường. Giới trẻ là những người giàu năng lượng, nhiệt huyết, giàu ước mơ, khao khát nên cũng thường hướng đến những điều lớn lao mà quên đi mất những điều nhỏ bé. Vì thế cần hình thành lối sống  trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống.

¬+ Lối sống trân trọng những điều bình dị đem lại cho người trẻ những giá trị gì? Những điều bình dị là những điều rất giản đơn, bình dị mà con người có thể gặp ở bất cứ đâu trong cuộc sống hàng ngày. Những điều nhỏ bé là cơ sở, là nền tảng tạo nên những điều lớn lao, đem lại ý nghĩa cho từng cá nhân con người và với cộng động xã hội.

+ Để hình thành lối sống trân trọng những điều nhỏ bé giới trẻ cần có những giải pháp cụ thể, thiết thực nào? Giới trẻ cần nhận thức đúng đắn về quy luật của cuộc sống: Cây lớn một ôm khởi nguồn từ cái mầm nhỏ, đài cao chín tầng bắt đầu từ một sọt đất; đi xa ngàn dặm bắt đầu từ bước chân; giá trị đích thực của cuộc sống: Ta mơ với trời cao và bể rộng/ Mà quên rằng hoa từ đất mà ra; biết xác định và đặt ra mục tiêu cho bản thân; có thái độ sống điềm tĩnh, tích cực, luôn nỗ lực cố gắng, luôn mở rộng tâm hồn mình với thiên nhiên với mọi người, sống bao dung, nhân ái, trân trọng hiện tại; biết lập kế hoạch và kiên trì thực hiện kế hoạch đã đặt ra.

- Mở rộng, trao đổi với quan điểm trái chiều hoặc với cái nhìn khác:  Trân trọng những điều bình dị không có nghĩa là bằng lòng với những gì vụn vặt, tầm thường hay không biết mơ ước tới những điều lớn lao, kì vĩ, có ảnh hưởng tích cực cho cuộc sống của tất cả mọi người.

- Rút ra bài học nhận thức, hành động cho bản thân. Giá trị của cuộc sống đều do tự tay ta quyết định. Giá trị cuộc sống là do chính chúng ta tạo dựng và đặt ra. Vậy hãy biết trân trọng những điều nhỏ bé để có thể đi tới những ước mơ lớn lao hơn.

3. Kết bài: Khẳng định vấn đề nghị luận.

Cách giải:

Van Gogh từng nói rằng những điều lớn lao được tạo nên từ nhiều điều nhỏ nhặt. Câu nói ấy gợi mở một triết lí sâu sắc về cách con người kiến tạo giá trị sống. Trong bối cảnh xã hội hiện đại đầy biến động hôm nay, việc hình thành lối sống biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống trở thành một yêu cầu cần thiết đối với giới trẻ.

Trân trọng những điều bình dị là thái độ coi trọng, nâng niu và biết ơn những điều nhỏ bé, giản dị hiện hữu quanh ta mỗi ngày. Đó có thể là bữa cơm gia đình ấm áp, lời hỏi han chân thành, một buổi chiều bình yên hay cơ hội được học tập, làm việc và cống hiến. Những điều tưởng chừng nhỏ bé ấy lại là nền tảng nuôi dưỡng tâm hồn và tạo nên chiều sâu cho đời sống con người.

Trong nhịp sống hiện đại gấp gáp, con người dễ bị cuốn vào guồng quay của thành tích, vật chất và sự khẳng định bản thân. Giới trẻ với nguồn năng lượng dồi dào, khát vọng vươn xa và mong muốn chinh phục những đỉnh cao mới thường hướng ánh nhìn về phía những mục tiêu lớn lao mà vô tình lãng quên giá trị của những điều bình dị hằng ngày. Khi chỉ chăm chăm tìm kiếm điều to tát, con người dễ rơi vào trạng thái hụt hẫng nếu chưa đạt được thành công như mong đợi. Vì thế, hình thành lối sống biết trân trọng những điều giản dị chính là cách giúp người trẻ giữ được sự cân bằng và bền bỉ trên hành trình trưởng thành.

Những điều nhỏ bé chính là cơ sở tạo nên những thành tựu lớn lao. Cây lớn một ôm khởi nguồn từ mầm nhỏ, hành trình ngàn dặm bắt đầu từ một bước chân. Mỗi thói quen tốt được duy trì mỗi ngày, mỗi hành động tử tế dù rất giản đơn đều góp phần định hình nhân cách và bản lĩnh. Khi biết trân trọng hiện tại, con người sẽ sống sâu sắc hơn, biết yêu thương gia đình, quý trọng thầy cô, bạn bè và những người xung quanh. Lối sống ấy không chỉ đem lại hạnh phúc cho cá nhân mà còn lan tỏa giá trị tích cực tới cộng đồng.

Để hình thành lối sống ấy, trước hết người trẻ cần nhận thức đúng quy luật của cuộc sống: mọi thành công bền vững đều được xây dựng từ những điều căn bản. Cần biết đặt ra mục tiêu phù hợp cho bản thân, song song với đó là thái độ sống điềm tĩnh, tích cực, không nóng vội. Biết mở rộng tâm hồn mình với thiên nhiên và con người, sống bao dung, nhân ái, trân trọng từng cơ hội đang có. Việc lập kế hoạch rõ ràng và kiên trì thực hiện từng bước nhỏ mỗi ngày cũng là cách biến ước mơ lớn thành hiện thực. Khi mỗi ngày đều có một sự tiến bộ dù rất nhỏ, con người sẽ dần tiến gần hơn tới đích đến của mình.

Tuy nhiên, trân trọng những điều bình dị không đồng nghĩa với việc bằng lòng với sự tầm thường hay từ bỏ khát vọng vươn cao. Trái lại, chính sự trân trọng những nền tảng nhỏ bé sẽ tạo nên sức mạnh nội lực để con người chinh phục những mục tiêu lớn lao hơn. Ước mơ lớn cần được nuôi dưỡng từ những hành động cụ thể, thiết thực và bền bỉ.

Mỗi người trẻ cần tự ý thức rằng giá trị cuộc sống do chính mình tạo dựng. Không ai có thể thay ta quyết định ý nghĩa đời mình. Vì vậy, hãy học cách yêu quý những điều giản dị, biết ơn những gì đang có và nỗ lực từng ngày. Khi biết nâng niu từng bước nhỏ, ta sẽ đủ vững vàng để đi xa hơn trên hành trình thực hiện những ước mơ lớn lao.

Có thể khẳng định rằng, hình thành lối sống biết trân trọng những điều bình dị là nền tảng quan trọng giúp giới trẻ phát triển toàn diện và bền vững. Từ những điều nhỏ bé hôm nay, những giá trị lớn lao của ngày mai sẽ được hình thành.