Đề thi giữa kì 2 Văn 12 Chân trời sáng tạo - Đề số 6

Đề thi

ĐỀ THI GIỮA HỌC KÌ 2 NGỮ VĂN 12 (CHÂN TRỜI SÁNG TẠO)

I. ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản:

[…]Bố tôi vụt thẳng cánh bằng một cây gậy không biết lấy ở đâu ra. Tôi tránh được hai đòn đầu tiên nhưng đòn thứ ba thì không tránh được. Tôi òa khóc vì rất nhiều lý do khác nhau, trong đó có cả sự ân hận vì những lỗi lầm mà tôi mắc phải. Mẹ tôi xô vào can ngăn bố tôi và đứng chắn đòn cho tôi. Bố tôi không làm gì tôi được và trút sự giận dữ lên đầu ba ông Tam đa Phúc Lộc Thọ bằng gốm đứng ở góc nhà…Có thể nói rằng đây là một bộ Tam đa độc nhất vô nhị vì nó mộc mạc và thật kinh khủng. Bố tôi rất quý nó. Ấy thế mà vì giận dữ, bố tôi xô đổ cả ba pho tượng.

Tôi biết rằng thế là tôi hết đường! Còn Phúc Lộc Thọ nỗi gì! Tôi không thể biện hộ gì cho những sai lầm của tôi. Bố tôi đuổi tôi ra khỏi nhà! Tôi mặc vội bộ quần áo rồi bỏ chạy đi. Mẹ tôi đuổi theo, luôn miệng lắp bắp:

- Mẹ van con…Mẹ van con…Khuê ơi là Khuê…tại sao con lại bỏ đi như vậy?

Tại sao ư?Tại sao thì tôi cũng chẳng hiểu tại sao như vậy? Như người ta nói, sai lầm dẫn tới sai lầm. Giống như trò chơi xếp hình đôminô. Chỉ là một cú hẩy nhẹ của số phận là bắt đầu cho những phiêu lưu…[…]

Bị đuổi ra khỏi nhà, đây là dịp tôi có dịp ngao du Hà Nội ban đêm. Qua 12 giờ, Hà Nội có một vẻ yên tĩnh và dịu dàng không thể tả được. Tôi không ngờ ban đêm Hà Nội lại đẹp như vậy. Những đường phố trải nhựa vắng lặng trông như những mặt sông mà hai bên bờ là những dãy nhà cao thấp đang thiêm thiếp ngủ. Phảng phất mùi hoa mộc lan ngát hương. Bóng tối làm mất đi những đường nét kiến trúc khả ố của các ngôi nhà ban ngày nên rất dễ chịu. Bâng khuâng và cô đơn không thể tưởng được. Thỉnh thoảng lại có những âm thanh nặng nhọc của một chiếc xe ô tô chở hàng vút qua phá vỡ bầu không khí tĩnh lặng gây ra một cảm giác bồn chồn. Tiếng còi tàu đêm gấp gáp và hồi hộp. Ánh sáng của những bóng điện vàng khè hắt xuống mặt hè phố loang lổ. Tôi thấy nao cả người. Tự nhiên tôi thấy kính nể và sợ hãi Hà Nội, không phải vô cớ mà người ta gọi đây là đất thánh, gọi đây là mảnh đất linh thiêng.

Xung quanh Hồ Gươm yên tĩnh. Tháp Rùa trầm mặc đứng lẻ loi. Bóng tối của những lùm cây tỏa xuống mặt hồ đen thẫm. Quả thật, nếu không bị đuổi khỏi nhà thì tối hôm nay với tôi đúng là một tối thần tiên!...[…]

                      (Trích tiểu thuyết Tuổi hai mươi yêu dấu, Nguyễn Huy Thiệp, 2003)

Giới thiệu đôi nét về tác giả, tác phẩm:

- Tác giả Nguyễn Huy Thiệp (1950 -2021): Là người tiên phong cho văn học Việt Nam sau 1975. Văn của ông hướng về “con người bên trong con người” - khám phá con người ở mọi phương diện, mọi khía cạnh tốt xấu lẫn lộn. Từ khi xuất hiện trên văn đàn, những trang viết của ông đã tạo được độ thảo luận lớn. Trong đó, có những tác phẩm xuất sắc vẫn còn để lại những khoảng trống chờ đợi độc giả kiếm tìm.

- Tác phẩm Tuổi hai mươi yêu dấu: Tiểu thuyết được hoàn thành tháng 01/2003 và xuất bản tại Pháp. Mãi đến năm 2018 mới chính thức phát hành ở Việt Nam. Nội dung kể về cậu thanh niên 20 tuổi tên Khuê, một thanh niên thành phố, đang học đại học, có bố là một nhà văn nổi tiếng. Cậu luôn thấy cuộc đời quanh mình phức tạp, nhưng đấy mới chỉ là quan sát bề mặt. Một ngày kia, cậu bị bố đuổi ra khỏi nhà và chính thức dấn thân vào cuộc đời…

Thực hiện các yếu cầu sau:

Câu 1. Dấu hiệu để xác định điểm nhìn trần thuật trong văn bản.

Câu 2. Trong văn bản, Hà Nội buổi đêm hiện lên qua các hình ảnh, chi tiết nào?

Câu 3. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau: Những đường phố trải nhựa vắng lặng trông như những mặt sông mà hai bên bờ là những dãy nhà cao thấp đang thiêm thiếp ngủ.

Câu 4. Cho biết tình cảm của nhân vật Khuê dành cho Hà Nội và giải thích vì sao?

Câu 5. Từ tình cảm của nhân vật Khuê với Hà Nội trong văn bản, anh chị hãy nêu suy nghĩ về trách nhiệm của tuổi trẻ đối với quê hương (Trình bày tối đa khoảng 5-7 dòng).

II. VIẾT

Câu 1:

Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 200 chữ) cảm nhận về giá trị nội dung và nghệ thuật   của văn bản phần đọc hiểu.

Câu 2:

Từ nội dung phần đọc hiểu, anh/ chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của việc đứng dậy sau những sai lầm, vấp ngã trong cuộc sống.

----------- Hết-----------

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về ngôi kể, điểm nhìn trần thuật.

- Căn cứ vào đại từ xưng hô, cách thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật.

Cách giải:

- Văn bản sử dụng điểm nhìn ngôi thứ nhất

- Dấu hiệu xác định điểm nhìn trần thuật: người kể xưng “tôi”

Câu 2:

Phương pháp:

- Đọc kĩ đoạn văn miêu tả.

- Liệt kê các chi tiết, hình ảnh tiêu biểu.

Cách giải:

Trong văn bản, Hà Nội buổi đêm hiện lên qua các hình ảnh, chi tiết:

+ yên tĩnh và dịu dàng;

+ qua hình ảnh con đường, dãy phố;

+ qua âm thanh tiếng ô tô chở hàng, tiếng còi tàu đêm;

+ ánh sáng đèn điện phản chiếu mặt hồ, Hồ Gươm yên tĩnh, Tháp Rùa trầm mặc; mặt hồ đen thẫm,…

Câu 3:

Phương pháp:

- Xác định hình ảnh so sánh.

- Phân tích giá trị biểu đạt (nghệ thuật, nội dung, cảm xúc).

Cách giải:

- Biện pháp tu từ so sánh: “Những đường phố trải nhựa vắng lặng” như “những mặt sông”

- Tác dụng:

+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt, tạo sự sinh động, hấp dẫn;

+ Khắc họa chân thực, tinh tế những nét đặc trưng của con đường, dãy phố Hà Nội buổi đêm;

+ Qua đó thấy được tình cảm, sự gắn bó sâu sắc của nhân vật Khuê với Hà Nội.

Câu 4:

Phương pháp:

- Phân tích từ ngữ thể hiện cảm xúc.

- Liên hệ hoàn cảnh nhân vật.

Cách giải:

- Tình cảm Khuê dành cho Hà Nội: yêu mến, tự hào, trân quý những giá trị của văn hóa truyền thống.

- Giải thích:

+ Hà Nội là nơi Khuê sinh ra, lớn lên và gắn bó.

+ Hà Nội có những vẻ đẹp mang đặc trưng của thủ đô ngàn năm văn hiến.

+ Hà Nội lưu lại nhiều giá trị của văn hóa truyền thống.

Câu 5:

Phương pháp:

Rút ra thông điệp từ tình cảm của Khuê.

Gợi ý:

+ Gắn bó, yêu mến, ca ngợi vẻ đẹp quê hương.

+ Tự hào, trân trọng giá trị mang bản sắc văn hóa truyền thống đồng thời ghi nhận sự sáng tạo, hòa nhập đời sống thế giới hiện đại.

+ Biết gìn giữ, bảo vệ, phát triển và lan tỏa nét đẹp quê hương ra khắp năm châu.

Cách giải:

Từ tình cảm của Khuê với Hà Nội, có thể thấy mỗi người trẻ cần ý thức sâu sắc về giá trị thiêng liêng của quê hương. Quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra mà còn là không gian nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách. Vì vậy, tuổi trẻ cần sống có trách nhiệm: học tập, rèn luyện, cống hiến để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Đồng thời, phải biết giữ gìn những giá trị văn hóa, truyền thống tốt đẹp. Yêu quê hương không chỉ là cảm xúc mà còn phải được thể hiện bằng hành động thiết thực.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

Gợi ý:

* Về nội dung:

- Hoàn cảnh của nhân vật Khuê: Do mắc sai lầm bị bố đuổi ra khỏi nhà.

- Cảm xúc của Khuê về Hà Nội vào đêm

- Nhận xét về Khuê: cá tính, có những rung cảm tinh tế, có sự gắn bó, một tình yêu máu thịt với quê hương mình - Hà Nội.

* Nghệ thuật:

- Tạo dựng tình huống truyện đặc sắc;

- Người kể chuyện ngôi thứ nhất để thúc đẩy cảm xúc chân thực, tự nhiên của nhân vật.

- Nghệ thuật miêu tả, xây dựng nhiều hình ảnh, chi tiết tinh tế.

- Ngôn ngữ trong sáng, vốn từ vựng phong phú, mang dấu ấn cá nhân tác giả...

=> Giá trị đoạn trích góp phần khẳng định phong cách nghệ thuật tài năng, độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp.

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Đoạn trích trong tiểu thuyết “Tuổi hai mươi yêu dấu” của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã khắc họa sâu sắc tâm trạng của nhân vật Khuê trong một hoàn cảnh đặc biệt: do mắc sai lầm, Khuê bị bố đuổi ra khỏi nhà. Biến cố ấy vừa đau đớn, tủi hờn, vừa mở ra cho nhân vật một trải nghiệm khác lạ khi lần đầu “ngao du” Hà Nội về đêm. Trong không gian yên tĩnh, dịu dàng mà linh thiêng ấy, Khuê cảm nhận được vẻ đẹp sâu lắng của thành phố bằng tất cả những rung động tinh tế của tâm hồn. Từ cảm giác bâng khuâng, cô đơn đến sự kính nể, sợ hãi trước “mảnh đất linh thiêng”, có thể thấy Khuê là một chàng trai cá tính, nhạy cảm và có tình yêu máu thịt với quê hương mình. Về nghệ thuật, đoạn trích hấp dẫn ở tình huống truyện giàu kịch tính; ngôi kể thứ nhất giúp dòng cảm xúc trở nên chân thực, tự nhiên; bút pháp miêu tả tinh tế với nhiều hình ảnh giàu sức gợi; ngôn ngữ trong sáng, giàu chất trữ tình và mang đậm dấu ấn cá nhân tác giả. Qua đó, đoạn trích góp phần khẳng định phong cách nghệ thuật tài năng và độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp.

Câu 2:

Phương pháp:

Dàn ý:

1. Mở bài

Giới thiệu được vấn đề nghị luận: Sai lầm vấp ngã là điều bất cứ ai cũng gặp phải trong cuộc sống…

2. Thân bài

2.1 Giải thích “Sai lầm, vấp ngã là gì?”: Sai lầm, vấp ngã là làm những việc không đúng đắn, gặp phải hoàn cảnh có trở ngại khiến ta không đạt được mục đích nào đó.

2.2 Chỉ ra được ý nghĩa của việc đứng dậy sau những sai lầm, vấp ngã trong cuộc sống

- Nhìn nhận đúng đắn năng lực, giá trị, bản lĩnh của bản thân;

- Thể hiện ý chí, nghị lực, sự kiên trì, nhẫn nại vượt qua khó khăn, thử thách, thất bại;

- Đúc rút kinh nghiệm, bài học quý giá để trưởng thành;

- Củng cố niềm tin vào cuộc sống, tương lai;

- Có khả năng truyền cảm hứng tới những người xung quanh.

2.3 Mở rộng vấn đề:

- Phê phán những kẻ yếu đuối, dễ dàng bị đánh gục bởi một lần vấp ngã, một sai lầm;

- Khi sai lầm hay vấp ngã, cũng cần lắng nghe cảm xúc và lí trí của chính mình để nhìn nhận thấu đáo và tiến về phía trước.

2.4 Rút ra bài học nhận thức và hành động đối với bản thân

3. Kết bài: Khẳng định quan điểm cá nhân đã trình bày…

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, sai lầm và vấp ngã là điều khó có thể tránh khỏi. Không ai sống mà chưa từng mắc lỗi hay trải qua thất bại. Điều quan trọng không nằm ở việc ta đã từng sai bao nhiêu lần, mà ở cách ta đối diện và đứng dậy sau những sai lầm ấy. Chính thái độ trước thất bại mới quyết định giá trị và bản lĩnh của mỗi người.

Sai lầm, vấp ngã là những khi ta hành động chưa đúng đắn, đưa ra lựa chọn thiếu sáng suốt hoặc gặp phải hoàn cảnh trở ngại khiến mục tiêu không đạt được như mong muốn. Đó có thể là một lần thi trượt, một quyết định nóng vội làm tổn thương người khác, hay một dự án thất bại do thiếu kinh nghiệm. Sai lầm là một phần tự nhiên của cuộc sống, đặc biệt ở tuổi trẻ.

Việc đứng dậy sau những sai lầm có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trước hết, nó giúp con người nhìn nhận đúng đắn năng lực và giá trị của bản thân. Khi thất bại, ta có cơ hội soi chiếu lại chính mình: mình yếu ở đâu, thiếu điều gì, cần bổ sung ra sao. Chính quá trình tự nhìn lại ấy giúp con người hiểu mình hơn và trưởng thành hơn. Thứ hai, đứng dậy sau vấp ngã thể hiện ý chí, nghị lực và sự kiên trì. Cuộc sống không phải lúc nào cũng bằng phẳng; chỉ những ai bền bỉ mới có thể đi đến cùng con đường mình chọn. Nhà khoa học Thomas Edison từng trải qua hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại trước khi phát minh ra bóng đèn điện. Ông không xem đó là thất bại mà là những cách chưa thành công. Chính tinh thần không bỏ cuộc đã làm nên một phát minh thay đổi thế giới.

Bên cạnh đó, mỗi lần vấp ngã là một bài học quý giá. Những trải nghiệm đau đớn thường để lại dấu ấn sâu sắc, giúp ta cẩn trọng và chín chắn hơn trong tương lai. Nhiều doanh nhân thành đạt đã từng phá sản trước khi gây dựng được sự nghiệp vững chắc. Tại Việt Nam, tập đoàn Vingroup của doanh nhân Phạm Nhật Vượng cũng từng trải qua không ít khó khăn, thử thách khi chuyển hướng đầu tư và mở rộng lĩnh vực kinh doanh. Tuy nhiên, chính sự dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm trước thất bại đã giúp họ vươn lên mạnh mẽ. Hơn thế, khi một người biết đứng dậy sau sai lầm, họ không chỉ củng cố niềm tin vào bản thân mà còn truyền cảm hứng cho những người xung quanh về tinh thần vượt khó.

Tuy nhiên, trong thực tế vẫn có những người yếu đuối, chỉ một lần vấp ngã đã vội vàng buông xuôi, đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc cho người khác. Thái độ ấy khiến con người mãi dậm chân tại chỗ và đánh mất cơ hội phát triển. Dẫu vậy, đứng dậy không có nghĩa là phớt lờ cảm xúc của mình. Khi sai lầm, ta cần lắng nghe cả cảm xúc và lí trí: chấp nhận nỗi buồn, sự thất vọng nhưng không để chúng nhấn chìm mình; bình tĩnh phân tích nguyên nhân để tìm hướng khắc phục. Chỉ khi đối diện một cách thấu đáo, ta mới có thể bước tiếp vững vàng.

Là một người trẻ, tôi nhận thức rằng sai lầm không phải điều đáng xấu hổ, điều đáng xấu hổ là không dám sửa sai. Vì vậy, tôi cần rèn luyện bản lĩnh, sống có trách nhiệm với hành động của mình, dám nhận lỗi và chủ động thay đổi. Mỗi khó khăn gặp phải sẽ được xem như một bài học để hoàn thiện bản thân hơn từng ngày.

Tóm lại, sai lầm và vấp ngã là một phần tất yếu của cuộc sống. Điều làm nên sự khác biệt giữa người thành công và kẻ thất bại chính là khả năng đứng dậy sau những lần gục ngã. Khi biết vượt qua sai lầm bằng ý chí và niềm tin, con người sẽ trưởng thành, mạnh mẽ hơn và tiến gần hơn tới những giá trị tốt đẹp của cuộc đời.