Đề thi giữa kì 2 Văn 12 - Đề số 7

Đề thi

ĐỀ THI GIỮA KÌ 2 NGỮ VĂN 12 KNTTVCS

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Đọc văn bản sau:

(Giới thiệu: Những năm 1930, dưới chính sách cai trị bóc lột của thực dân Pháp, những người dân nghèo không biết làm gì để kiếm ăn nên phải đổ xô lên Hà thành tìm việc. Nạn buôn người và nhiều mặt trái của nghề đi ở được Vũ Trọng Phụng vạch rõ trong thiên phóng sự “Cơm thầy cơm cô”) Đấng sinh ra muôn loài cũng không bảo nổi những ông lang băm đừng nói khoác, những kẻ mắc bệnh hoa liễu đừng kêu rên, những anh bồi săm đừng khinh người như rác, ông sư chớ mơ màng thịt chó, và đầy tớ nhịn nói xấu chủ nhà. Thằng bé ho lao tả cảnh:

Lần đầu tôi đi ở đã gặp bước không may. Lúc mặc cả công, con mẹ chủ đã bằng lòng trả cho tôi mỗi tháng năm hào. Tôi phải gánh đầy ba bể nước, bổ hết hai mươi tạ củi. Nước gánh đầy bể rồi, củi chất chật bếp rồi là bà chủ kiếm chuyện chửi mắng suốt ngày cho mình không ở được nữa mà phải xin thôi. Lúc xin thôi nó kêu rằng “tự nhiên không có chuyện gì” mà giở quẻ xin thôi thế là quân đi nếm cơm vạn kiếp cũng không khá được! Cố nhiên nó không trả tiền công. Các bác ạ, các hạng chủ nhà đều như thế đấy. Lúc cần thì nó tìm người, lúc hết việc nó kiếm chuyện đuổi ra. Mà nó quỵt tiền công hết thảy! Tôi hỏi nó xem trong cái đời đi ở của nó, nó có những ngày sung sướng nào không.

Tôi hỏi nó xem trong cái đời đi ở của nó, nó có những ngày sung sướng nào không.

Chỉ có một lần. Năm ngoái tôi ở với một nhà vợ chồng trẻ tuổi. Chồng làm ông tham, không hôm nào là chịu về nhà ngủ trước 3 giờ đêm. Mỗi lần đi chơi khuya về, cậu ấy dặn tôi mở cửa xong là thế nào cũng phải đánh vỡ một cái chén hoặc một cái đĩa. Cậu ấy sai tôi phải làm để tôi có cớ đánh vỡ. Hễ thấy tôi làm đánh xoảng một cái là cậu ấy quát tháo ầm nhà lên. Ra oai thế để chặn họng vợ. Bà vợ cuối tháng mà trừ lương thì ông chồng dúi cho mà bù vào. Về sau bà vợ cũng đâm ra cờ bạc, cũng đi suốt ngày, gần đến lúc chồng đi làm về, dúi tiền cho tôi đi mua cơm, mua canh và các món xào ở hiệu cao lâu. Gặp những hôm có giỗ cũng thế, sai đi mua các món ăn hiệu, mua cả xôi, mua cả chè. Thành thử mình chỉ ngủ suốt ngày, chả phải làm gì cả. Thật làm với hạng chủ thế mới sướng. Anh chàng trọc đầu vội cướp lời:

Thế kể cũng đã sướng nhưng chưa bằng tôi. Khi ra tỉnh lần đầu, tôi đã được vào làm nhà một lão thầu khoán. Lúc đầu mặc cả thì là kéo xe, nhưng mà về sau xe cũng chả phải kéo mấy nữa. Chỉ có việc dắt chó đi rong chơi ngoài đường. Lão mua ba con chó Nhật Bản, mỗi con đáng giá trăm bạc cả, cho ăn toàn là những thịt bò với súp. Tôi chỉ suốt ngày tắm rửa cho chó mà thôi. [...]

Tôi hỏi:

- Thế sao không ở cái nhà ấy cho đến mãn kiếp?

- Kìa, tôi đã nói là lão chủ sai tôi mang thuốc phiện lậu rồi không may bị bắt...

(Vũ Trọng Phụng, trích “Cơm thầy cơm cô”, chương 8)

Trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1. Văn bản trên viết về chủ đề gì?

Câu 2. Trong lần đầu đi ở, nhân vật thằng bé ho lao phải làm những công việc gì mỗi ngày?

Câu 3. Chi tiết công việc liên quan đến “ba con chó Nhật Bản” có tác dụng gì trong việc thể hiện số phận của những người đi ở?

Câu 4. Trình bày hiệu quả của việc lựa chọn ngôi kể và điểm nhìn trần thuật trong văn bản trên.

Câu 5. Tính chiến đấu của văn bản trên được thể hiện như thế nào?

II. PHẦN VIẾT

Câu 1. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hình tượng những người đi ở trong văn bản phần Đọc hiểu.

Câu 2. Viết bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về những mâu thuẫn trong cuộc sống.

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Đọc kĩ văn bản

- Xác định vấn đề trọng tâm của văn bản.

Cách giải:

Văn bản viết về chủ đề thân phận bất hạnh, cơ cực và những trớ trêu trong cuộc sống của những người đi ở trong xã hội thành thị những năm 1930

Câu 2:

Phương pháp:

- Tìm chi tiết trong đoạn kể của “thằng bé ho lao”.

- Liệt kê những công việc mà nhân vật phải làm trong lần đầu đi ở.

Cách giải:

- Trong lần đầu đi ở, thằng bé ho lao phải làm những công việc nặng nhọc mỗi ngày như:

+ Gánh đầy ba bể nước.

+ Bổ hai mươi tạ củi.

Câu 3:

Phương pháp:

- Phân tích chi tiết nghệ thuật.

- Xem xét sự tương phản giữa việc chăm sóc chó và thân phận người ở.

- Rút ra ý nghĩa tố cáo xã hội.

Cách giải:

- Chi tiết công việc liên quan đến ba con chó Nhật Bản có tác dụng:

+ Tạo sự tương phản giữa cuộc sống được chăm sóc đầy đủ của chó và thân phận nghèo khổ của con người.

+ Qua đó tố cáo sự bất công, phi lí của xã hội cũ, khi con người lao động bị coi rẻ, thậm chí không bằng những con vật nuôi của nhà giàu.

+ Làm nổi bật số phận thấp kém, bị xem thường của những người đi ở.

Câu 4:

Phương pháp:

- Xác định ngôi kể

- Xác định điểm nhìn trần thuật

- Phân tích tác dụng đối với việc thể hiện nội dung và cảm xúc.

Cách giải:

- Văn bản sử dụng ngôi kể thứ nhất và điểm nhìn trần thuật từ người kể chuyện xưng “tôi”

- Hiệu quả:

+ Tạo cảm giác chân thực, gần gũi, như một cuộc trò chuyện đời thường.

+ Giúp câu chuyện được kể một cách tự nhiên, sinh động qua lời kể trực tiếp của nhân vật.

+ Làm nổi bật những trải nghiệm đau khổ và bất công của người đi ở, từ đó tăng sức tố cáo xã hội mạnh mẽ.

Câu 5:

Phương pháp:

- Nhận diện tính chiến đấu của văn học hiện thực.

- Tìm các chi tiết tố cáo xã hội, phê phán bất công.

Cách giải:

Tính chiến đấu của văn bản được thể hiện ở việc tác giả mạnh mẽ phơi bày và tố cáo những bất công trong xã hội cũ, đặc biệt là sự bóc lột, đối xử tàn nhẫn của tầng lớp chủ nhà đối với những người đi ở. Qua những câu chuyện và lời kể chân thực của các nhân vật, văn bản đã làm nổi bật thân phận khốn khổ, bị khinh rẻ của người lao động nghèo, đồng thời phê phán gay gắt những thói xấu, sự giả dối và suy đồi đạo đức của một bộ phận trong xã hội thực dân nửa phong kiến. Qua đó, tác phẩm không chỉ thể hiện thái độ phê phán sâu sắc của tác giả mà còn góp phần thức tỉnh nhận thức xã hội và bày tỏ sự cảm thông đối với những con người nghèo khổ.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

* Mở đoạn: Giới thiệu khái quát về hình tượng người đi ở.

* Thân đoạn: Lần lượt phân tích các đặc điểm:

+ Họ là ai?: trẻ em, người lao động nghèo từ nông thôn lên thành thị kiếm sống

+ Họ phải làm những công việc gì?: gánh nước, bổ củi, kéo xe, dắt chó… => rất nặng nhọc

+ Họ bị đối xử ra sao?: bị bóc lột sức lao động, bị quỵt tiền công, bị coi thường, thậm chí bị đẩy vào con đường phạm pháp

+ Số phận của họ?: bất hạnh, lênh đênh, vô định, không được làm chủ cuộc đời mình

* Kết đoạn: Đánh giá giá trị hiện thực và nhân đạo của hình tượng

Cách giải:

 Đoạn văn tham khảo:

Hình tượng những người đi ở trong đoạn trích “Cơm thầy cơm cô” của Vũ Trọng Phụng hiện lên với một số phận vô cùng cay đắng và tủi nhục. Họ là những con người nghèo khổ từ các vùng quê lên Hà thành kiếm sống bằng nghề làm thuê, làm mướn. Công việc của họ hết sức nặng nhọc, từ gánh nước, bổ củi đến kéo xe, thậm chí làm những việc kỳ quặc như đập vỡ bát đĩa giùm chủ hay dắt chó đi dạo. Đổi lại, họ không được trả công xứng đáng, thường xuyên bị chủ nhà kiếm chuyện, chửi mắng và quỵt tiền. Họ bị đối xử như những công cụ lao động, thậm chí thân phận của họ còn thấp hơn cả những con chó Nhật Bản được nuôi bằng thịt bò, súp. Sống trong cảnh "cơm thầy cơm cô", họ không có một ngày mai tươi sáng, luôn nơm nớp lo sợ bị đuổi việc và có thể bị đẩy vào con đường phạm pháp như anh chàng đi ở cho lão thầu khoán bị sai đi buôn lậu. Qua hình tượng này, Vũ Trọng Phụng không chỉ tái hiện chân thực cuộc sống cơ cực của tầng lớp dưới đáy xã hội mà còn lên án gay gắt sự bất công, thối nát của xã hội đương thời.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận (mâu thuẫn trong cuộc sống) và nêu hướng tiếp cận.

* Thân bài:

- Giải thích: "Mâu thuẫn trong cuộc sống" là gì? (Là sự xung đột, đối lập giữa các mặt, các yếu tố, các lựa chọn, các quan điểm... tồn tại khách quan trong đời sống con người).

- Bàn luận: Phân tích tính hai mặt của mâu thuẫn:

+ Mặt tiêu cực: Mâu thuẫn có thể gây ra căng thẳng, xung đột, đau khổ, bế tắc nếu không được giải quyết (xung đột gia đình, chiến tranh giữa các quốc gia, sự giằng xé nội tâm...).

+ Mặt tích cực (quan trọng): Mâu thuẫn là động lực của sự phát triển. Nó buộc con người phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo để vượt qua. Giải quyết được một mâu thuẫn, con người trưởng thành hơn, xã hội tiến bộ hơn (mâu thuẫn giai cấp dẫn đến cách mạng xã hội, mâu thuẫn trong tư duy dẫn đến phát minh khoa học, mâu thuẫn trong cuộc sống giúp ta hiểu mình và hiểu người hơn).

- Thái độ và cách ứng xử: Cần có thái độ như thế nào trước mâu thuẫn?

+ Đối mặt, không né tránh.

+ Bình tĩnh phân tích nguyên nhân, bản chất.

+ Tìm kiếm giải pháp hài hòa, tích cực dựa trên các giá trị đạo đức, lẽ phải. Biết lắng nghe, thấu hiểu để giải quyết mâu thuẫn với người khác.

+ Đối với mâu thuẫn nội tâm: cần có bản lĩnh, lý trí sáng suốt và một trái tim nhạy cảm để lựa chọn con đường đúng đắn.

* Kết bài: Khẳng định lại vai trò của mâu thuẫn trong cuộc sống. Rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.

Cách giải:

Bài văn tham khảo:

Cuộc sống vốn dĩ không bao giờ là một dòng chảy phẳng lặng, bởi nó luôn tiềm ẩn những mâu thuẫn. Đó có thể là những xung đột trong nội tâm con người, giữa người với người, hoặc giữa con người với hoàn cảnh. Vậy, chúng ta nên nhìn nhận và đối diện với những mâu thuẫn ấy như thế nào cho đúng đắn? Đó là một câu hỏi lớn của mỗi người trên hành trình trưởng thành.

Trước hết, cần hiểu "mâu thuẫn trong cuộc sống" là gì. Đó là sự xung đột, đối lập giữa các mặt, các yếu tố, các lựa chọn, các quan điểm tồn tại khách quan trong đời sống con người. Mâu thuẫn có thể là sự giằng xé giữa lý trí và tình cảm khi ta phải đưa ra một quyết định quan trọng, giữa khát vọng cá nhân và trách nhiệm với gia đình, hay giữa lợi ích của mình và lợi ích của cộng đồng. Trong xã hội, mâu thuẫn thể hiện qua những bất đồng quan điểm, xung đột lợi ích giữa các cá nhân, tập thể, thậm chí giữa các quốc gia.

Mâu thuẫn có tính hai mặt, vừa là thách thức vừa là động lực. Về mặt tiêu cực, mâu thuẫn nếu không được giải quyết có thể gây ra những căng thẳng, đau khổ và bế tắc. Trong gia đình, những mâu thuẫn kéo dài giữa cha mẹ và con cái về lối sống, quan điểm có thể dẫn đến rạn nứt tình cảm, tạo khoảng cách thế hệ. Trong xã hội, mâu thuẫn giữa các dân tộc, tôn giáo đã gây ra những cuộc chiến tranh tàn khốc trong lịch sử nhân loại. Ngay trong nội tâm mỗi người, sự giằng xé giữa khát vọng vươn lên và sự an phận thủ thường có thể khiến ta chìm trong trạng thái mệt mỏi, bất an.

Tuy nhiên, mâu thuẫn còn là động lực của sự phát triển. Chính nhờ những mâu thuẫn mà con người buộc phải suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo để vượt qua. Trong lịch sử, mâu thuẫn giai cấp giữa thống trị và bị trị đã dẫn đến các cuộc cách mạng xã hội, thúc đẩy xã hội phát triển lên một hình thái cao hơn. Trong khoa học, mâu thuẫn giữa những lý thuyết cũ và những phát hiện mới đã thôi thúc các nhà bác học không ngừng nghiên cứu, tìm tòi. Thomas Edison đã phải đối mặt với mâu thuẫn giữa khát vọng mang lại ánh sáng cho nhân loại và vô số lần thất bại, nhưng chính những mâu thuẫn ấy đã tôi luyện nên ý chí sắt đá, giúp ông kiên trì đến thành công. Trong đời sống thường nhật, những mâu thuẫn giúp ta hiểu mình hơn, hiểu người hơn. Khi xảy ra bất đồng với bạn bè, nếu biết lắng nghe và thấu hiểu, ta sẽ rút ra được những bài học quý giá về cách ứng xử, xây dựng mối quan hệ bền chặt hơn. Mâu thuẫn giữa thầy cô và học trò nếu được giải quyết trên tinh thần tôn trọng và yêu thương sẽ giúp học trò trưởng thành hơn trong nhận thức.

Vậy, thái độ và cách ứng xử của chúng ta trước mâu thuẫn cần như thế nào? Trước hết, phải đối mặt, không né tránh. Né tránh chỉ khiến mâu thuẫn tích tụ và ngày càng trầm trọng hơn. Thứ hai, cần bình tĩnh phân tích nguyên nhân, bản chất của mâu thuẫn, tránh để cảm xúc chi phối. Khi xảy ra mâu thuẫn với người khác, hãy đặt mình vào vị trí của họ để thấu hiểu, sẵn sàng lắng nghe và đối thoại. Giải pháp tốt nhất là tìm kiếm tiếng nói chung dựa trên các giá trị đạo đức, lẽ phải và tình người. Đối với mâu thuẫn nội tâm, cần có bản lĩnh, lý trí sáng suốt và một trái tim nhạy cảm để lựa chọn con đường đúng đắn. Chẳng hạn, trước mâu thuẫn giữa việc theo đuổi đam mê và mong muốn của gia đình, người trẻ cần lắng nghe cha mẹ nhưng cũng mạnh dạn trình bày khát vọng của mình để tìm ra hướng đi dung hòa nhất.

Cuộc sống là tổng hòa của những mâu thuẫn. Sẽ không có ánh sáng nếu không có bóng tối, không có hạnh phúc nếu chưa từng nếm trải đau khổ. Điều quan trọng không phải là tránh cho bằng được mọi mâu thuẫn, mà là học cách đối diện và vượt qua chúng bằng bản lĩnh, trí tuệ và trái tim nhân hậu. Mỗi mâu thuẫn được giải quyết là một bước trưởng thành trên hành trình hoàn thiện nhân cách, để mỗi chúng ta có thể sống một cuộc đời ý nghĩa và hạnh phúc hơn.