Bài 14: Vùng Bắc Trung Bộ SGK lịch sử và địa lí 9 Kết nối tri thức

Mở đầu

Bắc Trung Bộ là một vùng có điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên phong phú, văn hoá đa dạng. Điều kiện tự nhiên và dân cư của Bắc Trung Bộ có đặc điểm như thế nào? Bắc Trung Bộ có thế mạnh gì trong phát triển kinh tế?

Phương pháp giải:

- Tìm hiểu qua sách, báo và internet về Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung.

- Chỉ ra đặc điểm của điều kiện tự nhiên  và dân cư của Bắc Trung Bộ; thế mạnh trong phát triển kinh tế.

Lời giải chi tiết:

- Bắc Trung Bộ có địa hình đa dạng, tài nguyên thiên nhiên phong phú, vừa có núi, đồng bằng, biển và nhiều cảnh quan đẹp.

- Dân cư khá đông, văn hóa đa dạng với nhiều nét đặc sắc.

- Đây là vùng có nhiều thế mạnh để phát triển nông – lâm – thủy sản, công nghiệp, kinh tế biển và du lịch.

? mục 1

Dựa vào thông tin mục 1 và quan sát hình 14.1, hãy xác định vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ của vùng Bắc Trung Bộ. 

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ thông tin mục 1. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ và hình 14.1 (SGK trang 176).

- Chỉ ra vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ của Bắc Trung Bộ. 

Lời giải chi tiết:

- Vùng Bắc Trung Bộ gồm Thành phố Huế và các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị.

- Vị trí:

+ Phía bắc giáp Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng.

+ Phía nam giáp Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

+ Phía tây giáp Lào.

+ Phía đông giáp Biển Đông.

=> Vị trí thuận lợi cho giao lưu kinh tế, văn hóa và phát triển kinh tế biển.

? mục 2

Dựa vào thông tin mục 2 và hình 14.1, hãy:

- Trình bày đặc điểm phân hóa tự nhiên ở vùng Bắc Trung Bộ.

- Giải thích ảnh hưởng của tự nhiên đến sự hình thành cơ cấu kinh tế của vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ thông tin mục 2. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên; kết hợp xem hình 14.1 (SGK trang 176, 177, 178).

- Chỉ ra đặc điểm phân hóa tự nhiên ở Bắc Trung Bộ; ảnh hưởng của tự nhiên đến sự hình thành cơ cấu kinh tế của Bắc Trung Bộ (Địa hình, đất; khí hậu; nguồn nước; sinh vật; khoáng sản; biển, đảo).

Lời giải chi tiết:

- Tự nhiên phân hoá theo chiều tây – đông, ảnh hưởng tới sự hình thành các khu kinh tế.

- Ảnh hưởng của tự nhiên đến sự hình thành cơ cấu kinh tế của vùng Bắc Trung Bộ:

+ Địa hình, đất phía tây chủ yếu là đồi núi, phía đông là đồng bằng ven biển; đất đa dạng.

+ Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, có mùa đông lạnh, phân hóa theo chiều Đông – Tây và theo độ cao.

+ Sông ngòi ngắn và dốc, có giá trị về thủy điện, thủy lợi; thuận lợi nuôi trồng thủy sản.

+ Hệ sinh thái đa dạng, có nhiều vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên.

+ Khoáng sản phong phú, có sắt, đá vôi, crôm, thiếc, ti-tan, cao lanh...

+ Có vùng biển rộng, nhiều đảo và bãi tắm đẹp, thuận lợi phát triển kinh tế biển và du lịch. 

? mục 3

Dựa vào thông tin mục 3, hãy:

- Trình bày đặc điểm phân bố dân cư ở vùng Bắc Trung Bộ.

- Giải thích sự phân bố dân cư của vùng.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ nội dung trong mục 3. Phân bố dân cư (SGK trang 178)

- Chỉ ra đặc điểm phân bố dân cư ở vùng Bắc Trung Bộ và giải thích sự phân bố đó.

Lời giải chi tiết:

- Đặc điểm phân bố dân cư

+ Dân cư phân bố không đều; tập trung đông ở đồng bằng ven biển phía đông, thưa ở trung du và miền núi phía tây.

+ Bắc Trung Bộ có nhiều dân tộc cùng sinh sống, chủ yếu người Kinh; các dân tộc thiểu số tập trung ở khu vực phía tây.

+ Dân cư có xu hướng chuyển dịch, đô thị hóa ngày càng tăng.

- Giải thích

+ Đồng bằng ven biển có địa hình bằng phẳng, đất đai và điều kiện sinh sống thuận lợi, kinh tế phát triển nên dân cư tập trung đông.

+ Khu vực phía tây địa hình đồi núi, giao thông và điều kiện sản xuất khó khăn hơn nên dân cư thưa thớt.

? mục 4 a

Dựa vào thông tin mục a và hình 14.4, hãy:

- Phân tích tình hình phát triển và phân bố ngành nông nghiệp ở vùng Bắc Trung Bộ.

- Nhận xét sự phát triển và phân bố ngành lâm nghiệp ở vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ thông tin mục 4.a) Nông nghiệp và lâm nghiệp (SGK trang 179-182).

- Chỉ ra tình hình phát triển và phân bố ngành nông nghiệp, lâm nghiệp ở vùng Bắc Trung Bộ.

Lời giải chi tiết:

* Phân tích tình hình phát triển và phân bố ngành nông nghiệp

- Nông nghiệp phát triển khá nhanh, có nhiều sản phẩm đa dạng.

- Trồng trọt: lúa là cây lương thực chính; ngoài ra trồng cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả. Lúa tập trung ở các đồng bằng ven biển, nhất là Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

- Chăn nuôi: phát triển mạnh, đặc biệt trâu, bò, lợn; tập trung ở Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh.

- Nông nghiệp phân bố phù hợp với điều kiện tự nhiên: đồng bằng và ven biển thuận lợi trồng trọt, trung du và miền núi thuận lợi chăn nuôi.

* Nhận xét sự phát triển và phân bố ngành lâm nghiệp

- Bắc Trung Bộ có diện tích rừng lớn, khoảng 3,2 triệu ha (năm 2024), trong đó rừng tự nhiên chiếm khoảng 70%.

- Sản lượng gỗ khai thác tăng, năm 2024 đạt khoảng 6,3 triệu m³.

- Lâm nghiệp tập trung chủ yếu ở khu vực miền núi phía tây, nơi có diện tích rừng lớn.

- Đồng thời chú trọng bảo vệ và phục hồi rừng, phát triển rừng gỗ lớn và gắn với bảo vệ đa dạng sinh học.

? mục 4 b

Dựa vào thông tin mục b và hình 14.4, hãy phân tích sự phát triển và phân bố ngành công nghiệp của vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ thông tin mục 4.b) Công nghiệp và hình 14.4 (SGK trang 182).

- Chỉ ra sự phát triển và phân bố ngành công nghiệp của vùng Bắc Trung Bộ.

Lời giải chi tiết:

- Giá trị sản xuất công nghiệp tăng nhanh

- Cơ cấu ngành đa dạng, gồm khai khoáng, sản xuất điện, vật liệu xây dựng, chế biến thực phẩm, chế biến gỗ.

- Phân bố:

+ Khai khoáng chủ yếu ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

+ Sản xuất điện tập trung ở Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

+ Vật liệu xây dựng chủ yếu ở Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị.

+ Chế biến thực phẩm, gỗ phân bố ở nhiều địa phương trong vùng.

- Công nghiệp tập trung ở các đô thị và khu kinh tế ven biển, như Nghi Sơn, Vũng Áng, Đông Nam Nghệ An, Hòn La.

? mục 4 c

Dựa vào thông tin mục c và hình 14.4, hãy:

- Trình bày sự phát triển và phân bố ngành giao thông vận tải và du lịch của vùng Bắc Trung Bộ.

- Phân tích thế mạnh để phát triển du lịch của vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ thông tin mục 4.c) Giao thông vận tải và dịch vụ; quan sát hình 14.4 (SGK trang 183).

- Chỉ ra sự phát triển và phân bố ngành giao thông vận tải và du lịch của Bắc Trung Bộ; thế mạnh để phát triển du lịch ở Bắc Trung Bộ.

Lời giải chi tiết:

* Sự phát triển và phân bố ngành giao thông vận tải và du lịch

- Giao thông vận tải:

+ Có đầy đủ các loại hình giao thông, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa và hành khách.

+ Đường bộ, đường sắt, đường biển, đường hàng không đều phát triển; các tuyến giao thông theo hướng Bắc – Nam và Đông – Tây.

+ Các đầu mối giao thông quan trọng: Thanh Hóa, Vinh, Đồng Hới, Huế; có các cảng biển Nghi Sơn, Vũng Áng, Hòn La, Chân Mây và sân bay Thọ Xuân, Vinh, Đồng Hới, Phú Bài.

- Du lịch:

+ Phát triển nhanh, số lượt khách và doanh thu du lịch tăng.

+ Các điểm du lịch nổi tiếng: Phong Nha – Kẻ Bàng, Bỉm Sơn – Tam Điệp, Sầm Sơn, Cửa Lò, Lăng Cô, Huế.

+ Du lịch phân bố ở cả miền núi, ven biển và đô thị.

* Thế mạnh để phát triển du lịch

- Tài nguyên tự nhiên phong phú: có núi, rừng, hang động, biển và nhiều bãi tắm đẹp như Sầm Sơn, Cửa Lò, Lăng Cô.

- Có nhiều di sản văn hóa, di tích lịch sử, lễ hội và làng nghề.

- Có các điểm du lịch nổi tiếng như Phong Nha – Kẻ Bàng, Cố đô Huế.

- Vị trí thuận lợi, giao thông phát triển, thuận tiện kết nối với các vùng trong nước và quốc tế.

? mục 5

Dựa vào thông tin ở mục 5, hãy phân tích vấn đề phát triển kinh tế biển, đảo ở vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Đọc kĩ vào thông tin ở mục 6. Vấn đề phát triển kinh tế biển, đảo (SGK trang 177,178).

- Chỉ ra vấn đề phát triển kinh tế biển ở Bắc Trung Bộ.

Lời giải chi tiết:

- Có vùng biển rộng, nhiều bãi tắm đẹp, đảo và đầm phá; thuận lợi phát triển du lịch biển, đảo, giao thông vận tải biển, khai thác và nuôi trồng thủy sản, năng lượng tái tạo.

- Chịu ảnh hưởng của thiên tai, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường biển, biến đổi đường bờ.

- Phát triển kinh tế biển gắn với bảo vệ chủ quyền biển, đảo; phát triển tổng hợp các ngành kinh tế biển; xây dựng cảng biển, khu công nghiệp ven biển; bảo vệ môi trường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai.

Luyện tập

Dựa vào hình 14.4, hãy hoàn thành bảng sau vào vở:

PHÂN BỐ MỘT SỐ CÂY TRỒNG, VẬT NUÔI Ở VÙNG BẮC TRUNG BỘ

Phương pháp giải:

- Quan sát hình 14.4 (SGK trang 181).

- Hoàn thiện bảng theo mẫu

Lời giải chi tiết:

Vận dụng

Sưu tầm thông tin và hình ảnh, viết bài giới thiệu cho du khách về một điểm du lịch nổi tiếng ở vùng Bắc Trung Bộ.

Phương pháp giải:

- Tham khảo sách, báo và internet về một số điểm du lịch nổi tiếng ở vùng Bắc Trung Bộ.

- Viết bài giới thiệu cho khách du lịch về địa điểm du lịch đó.

Lời giải chi tiết:

Tham khảo: Bài giới thiệu về Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng

Nếu có dịp đến vùng Bắc Trung Bộ, du khách không nên bỏ qua Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, thuộc tỉnh Quảng Trị. Đây là điểm du lịch nổi tiếng với cảnh quan núi đá vôi hùng vĩ, rừng tự nhiên phong phú và hệ thống hang động đặc sắc.

Phong Nha – Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới năm 2003; năm 2025, di sản được mở rộng thành di sản xuyên biên giới Phong Nha – Kẻ Bàng và Hin Nam No của Việt Nam và Lào. Khu vực này có hàng trăm hang động và hệ thống sông ngầm, trong đó nổi tiếng có động Phong Nha, động Tiên Sơn và hang Sơn Đoòng.

Đến đây, du khách có thể đi thuyền trên sông Son, khám phá hang động, ngắm những khối thạch nhũ kỳ thú, trekking trong rừng và tìm hiểu hệ sinh thái đa dạng. Vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, sông suối và hang động tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt cho nơi đây.

Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ có giá trị lớn về du lịch mà còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Vì vậy, khi tham quan, mỗi du khách cần giữ gìn vệ sinh, bảo vệ cảnh quan và không làm ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên.

Phong Nha – Kẻ Bàng là điểm đến hấp dẫn, xứng đáng để du khách khám phá khi đến Bắc Trung Bộ.