Tiên nghiệm

• Từ phức
• Từ ghép
• Từ ghép chính phụ
• Từ Hán Việt
• Từ toàn dân

Nghĩa & Ví dụ

tính từ

A priori.

Ví dụ: Cô ấy dùng lập luận tiên nghiệm để phản biện đề xuất.

Đặt câu với từ "Tiên nghiệm"

Nghĩa: A priori.

Học sinh tiểu học

• Em có suy nghĩ tiên nghiệm rằng mọi vật nặng đều rơi xuống đất.
• Cô giáo giải thích một quy tắc tiên nghiệm: tổng hai góc kề thẳng bằng một góc bẹt.
• Bạn Nam tin tiên nghiệm rằng nếu chăm học thì kết quả sẽ tốt.

Học sinh THCS – THPT

• Bạn ấy đưa ra kết luận tiên nghiệm từ định nghĩa, chưa cần thí nghiệm lớp học.
• Trong bài luận, mình thử lập luận tiên nghiệm: nếu điều kiện đủ có mặt, mệnh đề sẽ đúng.
• Nhóm chúng mình xây dựng mô hình tiên nghiệm rồi mới đi kiểm tra bằng dữ liệu.

Người trưởng thành

• Cô ấy dùng lập luận tiên nghiệm để phản biện đề xuất.
• Tôi có niềm tin tiên nghiệm rằng phẩm giá con người là bất khả xâm phạm.
• Trong triết học, khái niệm tiên nghiệm mở đường cho những phán đoán không cần nương vào trải nghiệm tức thời.
• Thói quen đôi khi gài vào ta những giả định tiên nghiệm, khiến ta nhìn đời qua chiếc kính đã nhuộm màu.

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa : A priori.

Từ đồng nghĩa:

• tiên thiên

Từ trái nghĩa:

• hậu nghiệm

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
tiên nghiệm	thuật ngữ triết học, trang trọng, trung tính, phạm vi hẹp học thuật Ví dụ: Cô ấy dùng lập luận tiên nghiệm để phản biện đề xuất.
tiên thiên	trang trọng, học thuật; mức độ tương đương cao Ví dụ: Lập luận mang tính tiên thiên, không dựa trên kinh nghiệm.
hậu nghiệm	trang trọng, học thuật; đối lập trực tiếp Ví dụ: Kết luận hậu nghiệm được rút ra từ quan sát thực nghiệm.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Không phổ biến.
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Thường dùng trong các văn bản học thuật, đặc biệt là triết học và logic.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Không phổ biến.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Phổ biến trong triết học, toán học và các ngành khoa học lý thuyết.

Sắc thái & phong cách

• Thể hiện sự trang trọng và chuyên môn cao.
• Thường xuất hiện trong văn viết học thuật và chuyên ngành.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi thảo luận về các khái niệm lý thuyết hoặc triết học.
• Tránh dùng trong giao tiếp hàng ngày hoặc văn bản không chuyên môn.
• Thường đi kèm với các thuật ngữ chuyên ngành khác để làm rõ nghĩa.

Lưu ý đặc biệt

• Dễ nhầm lẫn với các từ gần nghĩa như "hậu nghiệm" (a posteriori).
• Cần chú ý ngữ cảnh để sử dụng đúng, tránh gây hiểu nhầm.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Tính từ, thường làm định ngữ hoặc vị ngữ trong câu.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng trước danh từ để bổ nghĩa hoặc đứng sau chủ ngữ làm vị ngữ; có thể làm trung tâm của cụm tính từ, ví dụ: "khái niệm tiên nghiệm".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với danh từ, phó từ chỉ mức độ như "rất", "khá".

Từ liên quan:

• hậu nghiệm
• kinh nghiệm
• tri thức
• nhận thức
• lý thuyết
• thực tiễn
• suy luận
• logic
• bẩm sinh
• trực giác