Đề thi học kì 2 Văn 12 Cánh diều - Đề số 6

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU

Đọc bài thơ sau:

(1)   Xa quê mấy chục năm trời

Mà ta chẳng hết là Người nhà quê

(2)  Vẫn thèm tiếng sáo triền đê

Tiếng gà cục tác trưa hè nắng thơm

  Thèm cay nồng khói rạ rơm

Bụi tro lấm đượm bát cơm ngày mùa

(3) Thèm câu nhắn sớm gọi trưa

Ríu ran lối xóm lời thưa tiếng chào

   Nồi khoai quánh mật ngọt ngào

Bát chè vối nóng qua rào mời nhau

(4)  Giờ về thành thị chênh chao

Nhoè cay khói bụi, ồn ào phố đông

  Vẫn nghe lành lạnh trong lòng

Vẫn mơ xanh những cánh đồng mờ xa...

(5)   Bao năm xa, vẫn là ta

Vẫn nguyên gốc gác con nhà thôn quê.

(“Người nhà quê” – Hạnh Ly, in trong Lỡ chân qua phố, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2011)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào?

Câu 2. Chỉ ra những từ ngữ, hình ảnh nói về thôn quê trong đoạn thơ thứ (2) của bài thơ?

Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong các dòng thơ in đậm?

Câu 4. Nêu cảm hứng chủ đạo của bài thơ?

Câu 5. Từ bài thơ trên, anh/chị rút ra được bài học gì về cách ứng xử của bản thân đối với quê hương của mình?

II. VIẾT

Câu 1.

Viết một đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh thôn quê qua cảm nhận của nhân vật trữ tình “ta” trong bài thơ đã cho ở phần Đọc hiểu.

Câu 2.

“Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố” (Đặng Thùy Trâm).

Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bàn về vấn đề con người không được cúi đầu trước khó khăn, thất bại trong cuộc sống.

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Xác định thể thơ dựa trên số chữ trong dòng, cách hiệp vần và ngắt nhịp.

- Vận dụng kiến thức về các thể thơ

Cách giải:

Bài thơ được viết theo thể lục bát.

Câu 2:

Phương pháp:

Đọc kỹ đoạn thơ thứ (2), gạch chân các từ ngữ chỉ sự vật, âm thanh, hình ảnh gắn liền với cuộc sống làng quê Việt Nam.

Cách giải:

Những từ ngữ, hình ảnh nói về thôn quê trong đoạn thơ thứ (2) của bài thơ là: tiếng sáo triền đê; tiếng gà cục tác; khói rạ rơm; bát cơm ngày mùa.

Câu 3:

Phương pháp:

Nhận diện biện pháp tu từ và phân tích tác dụng

Cách giải:

- Biện pháp tu từ: điệp cấu trúc.

- Tác dụng:

+ Tạo nhịp điệu cho bài thơ.

+ Cho thấy được tình yêu mến, gắn bó của tác giả đối với quê hương; nhấn mạnh nỗi mong ước, khát khao được tận hưởng những điều tốt đẹp của chốn quê xưa.

Câu 4:

Phương pháp:

- Xác định cảm hứng chủ đạo (dòng cảm xúc xuyên suốt bài thơ).

- Cần đọc tổng thể các khổ thơ để thấy mạch cảm xúc của tác giả.

Cách giải:

Cảm hứng chủ đạo của bài thơ: bao trùm bài thơ là tình yêu, nỗi nhớ thương quê nhà, nỗi khao khát được sống lại với những điều bình dị mà tươi đẹp, nghĩa tình của chốn quê xưa.

Câu 5:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Mỗi người cần luôn trân trọng, yêu mến quê hương của mình.

- Luôn cố gắng, nỗ lực để cống hiến cho quê hương, xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp.

- …

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Từ bài thơ “Người nhà quê”, tôi rút ra bài học sâu sắc về cách ứng xử với quê hương: đó là sự trân trọng và gìn giữ cội nguồn. Quê hương không chỉ là nơi chôn nhau cắt rốn mà còn là không gian nuôi dưỡng tâm hồn với những giá trị bình dị, chân thật. Dù cuộc sống có xô bồ, hiện đại đến đâu, mỗi người cũng cần giữ trong lòng những kỷ niệm, tình cảm và nét đẹp văn hóa của quê nhà. Quan trọng hơn, khi có điều kiện, chúng ta phải biết đóng góp sức lực, trí tuệ để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp. Bài thơ nhắc nhở tôi rằng: dù đi xa đến đâu, ta vẫn là “người nhà quê” với những gì thân thương nhất, và đó là điểm tựa vững bền trong hành trang cuộc đời.

II. PHẦN VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Đó là một miền quê bình yên với những âm thanh đặc trưng quen thuộc của tiếng sáo diều vi vút trên triền đê, của tiếng gà cục tác những trưa hè. Những âm thanh bình dị ấy, khi ở gần ta có thể không để ý, nhưng khi đi xa đã tạo thành một ám ảnh, gây nên một nỗi nhớ da diết.

- Đó là một miền quê nghèo khó với khói rạ rơm đun bếp, với bát cơm ngày mùa lấm bụi tro. Sự nghèo khó nhọc nhằn một thuở đã khiến cho mùi khói bếp và mùi cơm ngày mùa như ăn sâu vào tiềm thức của những người con xa quê.

- Đó là một miền quê mà con người sống với nhau tình nghĩa, ấm áp với những câu “nhắn sớm gọi trưa”, những lời chào ríu ran lối xóm, với nồi khoai mật và bát chè vối nóng để mọi người í ới mời nhau qua hàng rào, để rồi cùng quây quần bên nhau trong đậm đà tình nghĩa xóm làng…

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Hình ảnh thôn quê qua cảm nhận của nhân vật trữ tình trong bài thơ “Người nhà quê” của  Hạnh Ly hiện lên vừa bình dị, thân thuộc vừa thấm đẫm tình nghĩa. Đó không chỉ là khung cảnh mà còn là cả một không gian văn hóa, tình cảm được cảm nhận bằng tất cả các giác quan. Trước hết, thôn quê hiện ra qua những hình ảnh và âm thanh đặc trưng, gắn bó sâu sắc với tuổi thơ: “tiếng sáo triền đê”, “tiếng gà cục tác trưa hè”, hay mùi “khói rạ rơm” và vị “bát cơm ngày mùa”. Đó là những thứ tưởng chừng giản đơn nhưng lại trở thành “nỗi thèm” da diết trong lòng người xa xứ. Hơn thế, nhân vật trữ tình còn cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của tình người nơi thôn quê qua “câu nhắn sớm gọi trưa”, lối xóm “ríu ran” những lời thưa chào, qua nồi khoai, bát chè vội vàng mà ấm áp được “mời nhau” qua hàng rào. Vẻ đẹp ấy chính là sợi dây kết nối cộng đồng, tạo nên hương vị ngọt ngào, đậm đà của làng quê Việt Nam. Có thể thấy, qua cảm nhận của chủ thể trữ tình, bức tranh thôn quê không chỉ có màu sắc, âm thanh, hương vị mà còn ẩn chứa một chiều sâu tâm hồn, nơi lưu giữ những giá trị tinh thần bền chặt, khiến con người dù đi xa vẫn không nguôi nhớ về.

Câu 2:

Phương pháp:

* Mở bài: giới thiệu vấn đề nghị luận và trích dẫn ý kiến.

*Thân bài:Triển khai vấn đề nghị luận:

- Giải thích:

+ Cúi đầu: đầu hàng, lùi bước, chấp nhận thất bại.

+ Cuộc đời con người có thể sẽ gặp phải những khó khăn, gian nan, thử thách nhưng con người không được đầu hàng, lùi bước.

- Bàn luận:

+ Cuộc sống không bao giờ bình lặng mà luôn có vô vàn những khó khăn, thử thách, có thành công – thất bại, hạnh phúc – khổ đau…

+ Để vượt qua được khó khăn, thử thách không phải là điều dễ dàng, nó đòi hỏi ta phải biết chấp nhận giông tố, vì một khi ta biết chấp nhận nó, ta sẽ biết cách vượt qua nó bằng chính nghị lực, bản lĩnh, kỹ năng, tri thức của mình.

+ Thực tế cuộc sống có biết bao tấm gương về những con người có nghị lực, bản lĩnh, vượt lên số phận, vượt lên hoàn cảnh.

- Ý nghĩa (Tại sao không được cúi đầu trước giông tố?)

+ Gian nan, thử thách chính là môi trường tôi luyện con người. Vượt qua khó khăn thử thách, con người trưởng thành hơn, có nghị lực và vững vàng hơn về mọi mặt.

+ Vượt qua thử thách, chúng ta có cơ hội đến được với ước mơ của chính mình, được hoàn thiện bản thân.

 + Vượt qua thử thách tạo được mối quan hệ tốt, tạo niềm tin với mọi người xung quanh, giúp cho xã hội phát triển, đất nước tiến bộ...

- Dẫn chứng :

- Phản đề: Bên cạnh những con người khi gặp khó khăn thì luôn cố gắng nỗ lực, biết vượt khó thì vẫn còn một số bộ phận khi gặp giông tố hay nản lòng, không chịu suy nghĩ, nhanh bỏ cuộc dễ đầu hàng số phận...cần phê phán lên án.

- Bài học và liên hệ bản thân

* Kết bài: Khẳng định ý kiến và quan điểm cá nhân.

Cách giải:

Bài văn tham khảo:

Cuộc sống không bao giờ là một con đường trải đầy hoa hồng, bởi lẽ thành công và thất bại, hạnh phúc và khổ đau luôn đan xen như hai mặt của một tổng thể. Trong những tháng năm chiến tranh ác liệt, nữ anh hùng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm đã ghi lại dòng nhật ký đầy khí phách: “Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố”. Câu nói ấy không chỉ là lời tự nhủ của một người con gái Hà Nội kiên trung mà còn trở thành bài học sâu sắc cho mỗi chúng ta về thái độ sống trước những khó khăn, thử thách của cuộc đời.

Trước hết, cần hiểu rõ ý nghĩa của câu nói. “Giông tố” là hình ảnh ẩn dụ chỉ những khó khăn, gian nan, thử thách, những nghịch cảnh mà con người gặp phải trong hành trình sống. “Cúi đầu” là hành động đầu hàng, buông xuôi, chấp nhận thất bại mà không cố gắng vươn lên. Như vậy, câu nói khẳng định một quan điểm sống tích cực và mạnh mẽ: cuộc đời vốn dĩ không bằng phẳng, khó khăn là điều tất yếu, nhưng con người không được phép gục ngã hay đầu hàng trước hoàn cảnh; thay vào đó, phải giữ vững bản lĩnh, ý chí để vượt qua.

Thực tế cho thấy, cuộc sống chưa bao giờ là một hành trình trải đầy hoa hồng. Mỗi người khi sinh ra đều phải đối diện với muôn vàn khó khăn, thử thách. Có người gặp bất hạnh về thể chất, có người vấp ngã trong học tập hay sự nghiệp, lại có người phải trải qua những mất mát về tinh thần. Đó chính là những “giông tố” mà không ai có thể tránh khỏi. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là giông tố có đến hay không, mà là thái độ của chúng ta trước những cơn giông ấy. Không cúi đầu trước giông tố trước hết là không đầu hàng, không buông xuôi trước khó khăn. Điều này đòi hỏi con người phải có nghị lực phi thường, bản lĩnh vững vàng và niềm tin mãnh liệt vào bản thân. Khi đối diện với thử thách, nếu ta biết chấp nhận nó như một phần tất yếu của cuộc sống, ta sẽ tìm ra cách để vượt qua bằng chính năng lực, tri thức và ý chí của mình. Những cơn giông tố vì thế không phải là rào cản mà trở thành bệ phóng để ta trưởng thành hơn.

Tại sao con người không được cúi đầu trước giông tố? Bởi lẽ, gian nan, thử thách chính là môi trường tôi luyện con người. Không có thất bại nào là vô nghĩa, bởi từ những lần vấp ngã, ta rút ra bài học quý giá, trở nên kiên cường và bản lĩnh hơn. Như câu nói nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Bá Học: “Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi mà khó vì lòng người ngại núi e sông”. Hơn nữa, vượt qua thử thách là con đường duy nhất để chạm tới ước mơ và hoàn thiện bản thân. Cuộc đời không tặng quà cho những kẻ hèn nhát. Những ai dám đương đầu với giông tố sẽ có cơ hội gặt hái thành công, đạt được những giá trị đích thực của cuộc sống. Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa cá nhân, tinh thần không khuất phục trước khó khăn còn có sức lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Một người dám vượt qua nghịch cảnh sẽ truyền cảm hứng cho những người xung quanh, góp phần tạo nên một xã hội vững mạnh, tràn đầy nghị lực và niềm tin.

Lịch sử và cuộc sống quanh ta có biết bao tấm gương sáng về những con người không cúi đầu trước giông tố. Điển hình là nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký, từ nhỏ đã bị liệt cả hai tay, nhưng với ý chí phi thường, ông đã kiên trì luyện viết bằng chân, vượt qua bao ánh mắt thương hại để trở thành người thầy giáo mẫu mực, được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú. Hay như nhà bác học Stephen Hawking, bị mắc căn bệnh xơ cứng teo cơ khiến toàn thân tê liệt, chỉ có thể ngồi trên xe lăn và giao tiếp qua máy tính, nhưng ông vẫn không ngừng nghiên cứu, cống hiến cho nhân loại những phát minh vĩ đại về vũ trụ học. Gần gũi hơn, trong chương trình “Điều ước thứ bảy”, có biết bao bạn nhỏ như em Nguyễn Viết Hiếu ở Quảng Nam dù bị bỏng nặng khắp cơ thể vẫn kiên trì đến trường, nuôi dưỡng ước mơ trở thành bác sĩ để chữa bệnh cho những người có hoàn cảnh như mình. Tất cả họ đều là minh chứng sống động cho tinh thần không cúi đầu trước giông tố.

Tuy nhiên, trong xã hội vẫn còn không ít người khi gặp khó khăn đã nhanh chóng nản chí, buông xuôi. Họ sợ hãi trước thất bại, không dám đối diện với thử thách, thậm chí có những hành vi tiêu cực như bỏ học, trầm cảm hay tìm đến cái chết để giải thoát. Một bộ phận giới trẻ ngày nay quen sống trong sự bao bọc của gia đình, thiếu kỹ năng sống, khi chỉ vấp ngã một lần trong thi cử hay tình cảm đã tuyệt vọng, buông xuôi. Đây là những biểu hiện đáng buồn, cần được nhìn nhận và phê phán.

Từ những phân tích trên, mỗi người cần nhận thức rằng khó khăn là một phần tất yếu của cuộc sống. Thay vì sợ hãi hay tìm cách trốn tránh, chúng ta cần chuẩn bị tâm thế sẵn sàng đón nhận và vượt qua. Ngay từ hôm nay, hãy rèn luyện bản lĩnh, trau dồi tri thức và kỹ năng sống. Khi vấp ngã, đừng hổ thẹn mà hãy coi đó là cơ hội để đứng dậy mạnh mẽ hơn. Với bản thân tôi, câu nói của Đặng Thùy Trâm như một lời nhắc nhở về tinh thần kiên cường. Trong học tập cũng như cuộc sống, tôi luôn ý thức rằng thất bại không phải là dấu chấm hết, mà là bài học quý giá trên con đường trưởng thành. Chỉ khi không cúi đầu trước giông tố, tôi mới có thể viết tiếp hành trình của chính mình.

“Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố” – câu nói của người nữ anh hùng năm nào vẫn còn vẹn nguyên giá trị đến hôm nay. Giông tố có thể đến bất cứ lúc nào, nhưng quan trọng hơn cả là thái độ của chúng ta trước những cơn giông ấy. Hãy luôn nhớ rằng, vấp ngã không đáng sợ, đáng sợ nhất là không dám đứng dậy. Và chỉ khi không cúi đầu, con người mới có thể vững bước trên hành trình chinh phục ước mơ, sống một cuộc đời thực sự ý nghĩa và đáng tự hào.