Đề thi giữa kì 2 Văn 12 Cánh diều - Đề số 6

Đề thi

ĐỀ THI GIỮA HỌC KÌ 2 - NGỮ VĂN 12 CÁNH DIỀU

Phần I. Đọc hiểu

Đọc văn bản sau:

TRUNG THU

Phiên âm

Trung thu thu nguyệt viên như kính,
 Chiếu diệu nhân gian bạch tự ngân.
 Gia lý đoàn viên ngật thu tiết,
 Bất vong ngục lý ngật sầu nhân.
 Ngục trung nhân dã thưởng trung thu,
 Thu nguyệt thu phong đới điểm sầu.
 Bất đắc tự do thưởng thu nguyệt,
 Tâm tuỳ thu nguyệt cộng du du!

Dịch nghĩa

Trăng trung thu tròn như gương,
 Chiếu rọi cõi đời, ánh trăng trắng như bạc;
 Nhà ai sum họp ăn tết trung thu,
 Chẳng quên người trong ngục nuốt sầu.
 Người trong ngục cũng thưởng thức trung thu,
 Trăng thu, gió thu đều vương sầu;
 Không được tự do ngắm trăng thu,
 Lòng theo cùng trăng thu vời vợi.

Dịch thơ

Trung thu vành vạnh mảnh gương thu,
 Sáng khắp nhân gian bạc một màu;
 Sum họp nhà ai ăn tết đó,
 Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.
 Trung thu ta cũng tết trong tù,
 Trăng gió đêm thu gợn vẻ sầu;
 Chẳng được tự do mà thưởng nguyệt,
 Lòng theo vời vợi mảnh trăng thu.

              (Trích Nhật kí trong tù, Hồ Chí Minh, NXB Văn học, 2021, tr.31)

- Nhật ký trong tù - Ngục trung nhật ký - là tập thơ chữ Hán gồm 134 bài theo thể Đường luật do Hồ Chí Minh sáng tác trong thời gian bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam ở Quảng Tây, Trung Quốc, từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943. Ngoài ra, phần cuối văn bản là bút ký đọc sách và bút ký đọc báo ghi chép tóm tắt những thông tin quan trọng về chính trị, quân sự, văn hóa quốc tế và Việt Nam đương thời.

- “Trung thu” được xem là hai bài thơ, đánh số thứ tự 22,23 trên tổng số 134 bài

Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5:

Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Câu 2. Chỉ ra cách gieo vần trong bài thơ.

Câu 3. Nêu tác dụng của nghệ thuật đối trong hai câu sau:

Sum họp nhà ai ăn tết đó,
 Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.

Câu 4. Khái quát tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ trên.

Câu 5. Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của bài thơ trên với bài thơ Ngắm trăng của Hồ Chí Minh trong Nhật kí trong tù:

Trong tù không rượu cũng không hoa

Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ

Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ

Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.

Phần II. LÀM VĂN

Câu 1

            Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) làm rõ vẻ đẹp tâm hồn của Bác được thể hiện trong bài thơ

Câu 2

Trước những áp lực của cuộc sống hiện đại, nhiều bạn trẻ lựa chọn sống trong vùng an toàn nhưng cũng có nhiều bạn bước ra khỏi vùng an toàn để khám phá thế giới rộng lớn ngoài kia.

            Là một người trẻ, anh/chị lựa chọn cách sống nào? Hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) lí giải cho sự lựa chọn đó.

— HẾT —

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về nhân vật trữ tình trong thơ trữ tình.

- Căn cứ vào đại từ xưng hô, hoàn cảnh sáng tác và nội dung biểu đạt

Cách giải:

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là: Tác giả (người tù cách mạng Hồ Chí Minh)

Câu 2:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về thể thơ Đường luật (thất ngôn bát cú).

- Xác định vị trí các tiếng hiệp vần (cuối câu 1, 2, 4, 6, 8).

Cách giải:

Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, gieo vần bằng ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 (ngân – nhân – sầu – du du…)

Câu 3:

Phương pháp:

- Vận dụng kiến thức về nghệ thuật đối trong thơ Đường luật.

- Phân tích sự đối lập về hình ảnh và ý nghĩa.

Cách giải:

- Nghệ thuật đối: Sum họp nhà ai ăn tết đó >< Chẳng quên trong ngục kẻ ăn sầu.

- Tác dụng:

+ Tạo sự đăng đối, tăng tính gợi hình, gợi cảm

+ Làm nổi bật hoàn cảnh đáng buồn của Bác: Trong tết trung thu, mọi người được sum họp đoàn viên, nhưng Người phải chịu cảnh giam hãm tù đày nơi ngục thất. Thể hiện tâm trạng buồn, cô đơn nhưng vẫn luôn hướng về cuộc sống con người, chia sẻ với niềm vui bình dị của con người. Quá đó cho thấy tình yêu thiên nhiên, tấm lòng nhân ái bao la của Bác.

+ Tạo sự đăng đối, tăng tính gợi hình, gợi cảm

Câu 4:

Phương pháp:

- Đọc toàn bài, xác định các từ ngữ biểu cảm.

- Khái quát diễn biến cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Cách giải:

Tâm trạng của nhân vật trữ tình vừa buồn, cô đơn, nhớ tự do, vừa lạc quan, ung dung và giàu tình yêu thiên nhiên. Dù trong hoàn cảnh tù ngục, người tù vẫn hướng lòng mình theo vầng trăng, thể hiện tinh thần vượt lên hoàn cảnh, phong thái tự do trong tâm hồn.

Câu 5:

Phương pháp:

- So sánh hai văn bản cùng tác giả trong tập Nhật ký trong tù.

- Chỉ ra điểm giống và khác trên phương diện nội dung và nghệ thuật.

Cách giải:

- Điểm tương đồng: Cùng viết về việc thưởng trăng trong cảnh ngộ tù đày; tâm hồn tự do hòa cùng thiên nhiên; tù đày không ngăn cách giam hãm được người tù cách mạng. Tài liệu thuộc về

- Khác biệt:

+ Bài thơ Trung thu: Cảm xúc bao trùm: buồn.

+ Bài Ngắm trăng: Cảm xúc vui hơn, tác giả tự do tự tại, giao hòa say đắm với thiên nhiên.

II. VIẾT

Câu 1:

Phương pháp:

Vẻ đẹp tâm hồn của Bác thể hiện trong bài thơ

- Tình yêu quê hương đất nước: dù ở trong hoàn cảnh khắc nghiệt, tù đầy, nhưng người luôn mở rộng lòng mình để đón nhận vẻ đẹp của thiên nhiên.

- Tâm hồn tình tế nhạy cảm, yêu thiên nhiên: Trăng đến với Bác trong những hoàn cảnh rất đặc biệt. Mặc dù rất yêu trăng nhưng thật ra chưa có lúc nào Người thực sự thư thái để ngắm trăng thưởng nguyệt theo đúng nghĩa của nó.Tuy nhiên tình yêu dành cho trăng thì Bác luôn có sẵn, vì vậy mà dù gặp trăng trong hoàn cảnh nào đi chăng nữa  tâm hồn Bác cũng đón nhận và thưởng ngoạn thật say sưa

- Khát vọng tự do, ý chí nghị lực phi thường: Có thể thấy cảnh ngộ tù đày của Bác thật buồn nhưng thiên nhiên trong thơ Bác bao giờ cũng tràn đầy sức sống và niềm vui bởi vì đấy là thiên nhiên có các sự vật gắn bó hài hòa với nhau và luôn vận động theo quy luật tất yếu của cuộc sống.

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ Trung thu trong tập Nhật ký trong tù đã làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn cao cả của Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh tù đày khắc nghiệt. Trước hết, đó là tình yêu quê hương đất nước sâu nặng. Dù bị giam cầm nơi lao ngục, Người vẫn mở rộng lòng mình để đón nhận vẻ đẹp của thiên nhiên, vẫn cảm nhận trọn vẹn ánh trăng “vành vạnh mảnh gương thu” tỏa sáng khắp nhân gian. Ẩn sau những vần thơ là một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm và giàu chất thi sĩ. Trăng đến với Bác trong hoàn cảnh đặc biệt, đó là khi tự do bị tước đoạt, khi niềm vui đoàn viên chỉ còn là nỗi nhớ. Tuy chưa bao giờ thực sự thư thái để thưởng nguyệt theo đúng nghĩa, nhưng tình yêu dành cho trăng luôn thường trực trong lòng Người; vì thế, dù ở chốn ngục tù, Bác vẫn say sưa đón nhận ánh trăng như một người bạn tri âm. Đặc biệt, bài thơ còn thể hiện khát vọng tự do và ý chí nghị lực phi thường. Cảnh ngộ tù đày có thể chất chứa nỗi buồn, nhưng thiên nhiên trong thơ Bác vẫn tràn đầy sức sống, vận động hài hòa theo quy luật tất yếu của cuộc đời. Qua đó, ta thấy rõ một tâm hồn lớn: thể xác bị giam hãm nhưng tinh thần luôn tự do, lạc quan và bền bỉ.

Câu 2:

Phương pháp:

* Giới thiệu vấn đề nghị luận: Lựa chọn cách sống: sống trong vùng an toàn hay bước ra khỏi vùng an toàn để khám phá thế giới rộng lớn ngoài kia?

* Triển khai vấn đề nghị luận:

- Giải thích: Vùng an toàn được định nghĩa là một trạng thái tâm lý thỏa mãn về mặt cảm xúc khiến cho bản thân người đó cảm thấy thoải mái, quen thuộc với môi trường hiện tại mà không muốn đi ra khỏi môi trường đó.

- Lựa chọn cách sống và lí giải:

Học sinh có thể chọn một trong 2 hướng sau hoặc kết hợp cả 2, song cần đảm bảo tính thuyết phục, không vi phạm các chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

+ Chọn sống trong vùng an toàn vì:

          ++ Mỗi người có một năng lực, sở trường nhất định. Khi ở trong môi trường thuận lợi với mình, họ sẽ phát huy được hết năng lực để khẳng định bản thân

           ++ Mang lại cảm giác bảo đảm và yên tâm,  giúp cá nhân ổn định cuộc sống.

+ Chọn cách sống bước ra khỏi vùng an toàn vì:

          ++ Việc dũng cảm dấn bước, rời khỏi vùng an toàn của mình sẽ mang lại cho người trẻ nhiều cơ hội mới trong công việc và cuộc sống.

           ++ Khám phá được những năng lực mới của bản thân

           ++ Mang đến nhiều mối quan hệ mới, mở mang hiểu biết về thế giới

…

* Kết thúc vấn đề: Khẳng định lựa chọn của bản thân.

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Trong hành trình trưởng thành, mỗi người đều phải đối diện với một câu hỏi quan trọng: nên lựa chọn sống trong vùng an toàn quen thuộc hay mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn để khám phá thế giới rộng lớn ngoài kia? Đây không chỉ là một quyết định cá nhân mà còn thể hiện bản lĩnh, khát vọng và tầm nhìn của mỗi người đối với tương lai của chính mình.

Vùng an toàn được hiểu là trạng thái tâm lý thỏa mãn về mặt cảm xúc, khi con người cảm thấy thoải mái, quen thuộc với môi trường hiện tại và không muốn rời khỏi môi trường ấy. Ở đó, ta ít phải đối diện với rủi ro, ít chịu áp lực thay đổi và nhờ vậy cảm thấy yên tâm hơn. Chính vì thế, nhiều người lựa chọn sống trong vùng an toàn của mình.

Thực tế cho thấy, ở trong vùng an toàn không phải lúc nào cũng tiêu cực. Mỗi người có năng lực và sở trường riêng. Khi làm việc trong môi trường phù hợp, họ có thể phát huy tối đa thế mạnh. Nhiều giáo viên gắn bó hàng chục năm với nghề dạy học tại một ngôi trường quen thuộc; chính sự ổn định ấy giúp họ tích lũy kinh nghiệm, trở thành những nhà giáo mẫu mực, đóng góp bền bỉ cho sự nghiệp trồng người. Hay có những người chọn làm việc lâu dài trong một cơ quan, từng bước thăng tiến nhờ sự kiên trì và chuyên môn vững vàng. Sự ổn định mang lại cảm giác bảo đảm, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, giúp con người xây dựng nền tảng tài chính và chăm lo cho gia đình. Rõ ràng, sống trong vùng an toàn có thể là lựa chọn hợp lý khi ta cần sự chắc chắn và bền vững.

Tuy nhiên, nếu chỉ mãi bằng lòng với những gì quen thuộc, con người dễ rơi vào trạng thái trì trệ. Thế giới luôn vận động, và cơ hội thường chỉ đến với những ai dám thử thách bản thân. Bước ra khỏi vùng an toàn đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro, nhưng cũng mở ra những chân trời mới. Nhiều tấm gương thành công đã chứng minh điều đó. Bill Gates từng rời bỏ giảng đường đại học để theo đuổi niềm đam mê công nghệ và sáng lập Microsoft. Nếu ông chỉ chọn con đường học tập an toàn, thế giới có lẽ đã không chứng kiến một cuộc cách mạng phần mềm mạnh mẽ như vậy. Thành công ấy không đến từ sự an phận mà từ tinh thần dám sáng tạo, dám khác biệt.

Ngay trong đời sống thường nhật, nhiều bạn trẻ lựa chọn rời quê hương để học tập, làm việc ở thành phố lớn hoặc nước ngoài. Ban đầu, họ phải đối diện với bỡ ngỡ, áp lực và khó khăn. Nhưng chính quá trình thích nghi ấy giúp họ trưởng thành, mở rộng hiểu biết, xây dựng nhiều mối quan hệ mới và khám phá những khả năng tiềm ẩn của bản thân. Những trải nghiệm ấy trở thành hành trang quý giá cho tương lai. Tất nhiên, bước ra khỏi vùng an toàn không đồng nghĩa với hành động liều lĩnh. Sự dấn thân cần đi kèm với chuẩn bị kỹ lưỡng về kiến thức, kỹ năng và kế hoạch rõ ràng. Khi có nền tảng vững chắc, việc rời khỏi môi trường quen thuộc sẽ trở thành một bước tiến chủ động thay vì một sự mạo hiểm thiếu suy nghĩ.

Theo tôi, vùng an toàn giống như một bến đỗ để ta nghỉ ngơi và tích lũy năng lượng, nhưng không nên là nơi ta neo đậu suốt đời. Đặc biệt trong tuổi trẻ giàu nhiệt huyết và ít ràng buộc nhất, việc dám bước ra khỏi vùng an toàn sẽ giúp con người khám phá giới hạn của chính mình. Bởi chỉ khi dám thử thách, ta mới biết mình có thể đi xa đến đâu.

Cuộc sống luôn vận động và thay đổi từng ngày. Giữa an toàn và dấn thân, điều quan trọng là sự tỉnh táo để lựa chọn đúng thời điểm. Nhưng nếu phải đưa ra một lựa chọn cho riêng mình, tôi tin rằng dám bước ra khỏi vùng an toàn, với sự chuẩn bị và trách nhiệm, chính là cách để mỗi người chạm tới phiên bản tốt hơn của bản thân và sống một cuộc đời trọn vẹn hơn.