Tiền trảm hậu tấu

Nghĩa & Ví dụ

Chém người trước, tâu lên vua sau (một quyền đặc biệt vua ban cho bề tôi thời phong kiến); thường dùng (khẩu ngữ) để ví trường hợp tự ý làm xong rồi mới báo cáo với cấp trên, không xin ý kiến trước.

Ví dụ: Thời phong kiến, một số tướng được ban quyền tiền trảm hậu tấu.

Đặt câu với từ "Tiền trảm hậu tấu"

Nghĩa: Chém người trước, tâu lên vua sau (một quyền đặc biệt vua ban cho bề tôi thời phong kiến); thường dùng (khẩu ngữ) để ví trường hợp tự ý làm xong rồi mới báo cáo với cấp trên, không xin ý kiến trước.

Học sinh tiểu học

• Vị tướng được vua cho quyền tiền trảm hậu tấu nên có thể xử kẻ phản loạn ngay.
• Quan lính nghe lệnh tiền trảm hậu tấu thì ai cũng sợ.
• Trong truyện lịch sử, có người được trao quyền tiền trảm hậu tấu để dẹp loạn nhanh.

Học sinh THCS – THPT

• Trong bối cảnh loạn lạc, quyền tiền trảm hậu tấu giúp tướng lĩnh ra tay tức thì.
• Nhân vật trong tiểu thuyết được vua cho tiền trảm hậu tấu, nên ông trừng trị phản thần không chần chừ.
• Sử sách kể có quan từng nắm quyền tiền trảm hậu tấu, và cái quyền ấy vừa đáng sợ vừa đầy trách nhiệm.

Người trưởng thành

• Thời phong kiến, một số tướng được ban quyền tiền trảm hậu tấu.
• Quyền ấy trao tốc độ quyết định nhưng cũng mở cửa cho lạm quyền, nên người cầm phải vững tâm.
• Trong mắt dân gian, tiền trảm hậu tấu là con dao hai lưỡi: trừ loạn kịp thời, nhưng dễ oan sai.
• Đọc lại sử cũ mới thấy, nơi chiến địa, tiền trảm hậu tấu đôi khi là lựa chọn sinh tử.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để chỉ hành động tự ý quyết định mà không xin phép trước.
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Không phổ biến, có thể xuất hiện trong các bài viết mang tính chất bình luận hoặc phê phán.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Có thể xuất hiện trong các tác phẩm văn học để tạo hình ảnh hoặc nhấn mạnh tính cách nhân vật.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.

Sắc thái & phong cách

• Thể hiện sự quyết đoán, có phần liều lĩnh.
• Thường mang sắc thái tiêu cực hoặc phê phán.
• Thuộc khẩu ngữ, ít trang trọng.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi muốn nhấn mạnh hành động tự ý quyết định mà không thông qua cấp trên.
• Tránh dùng trong các văn bản chính thức hoặc khi cần sự trang trọng.
• Thường dùng trong ngữ cảnh không chính thức hoặc khi nói về hành động của người khác.

Lưu ý đặc biệt

• Dễ bị hiểu nhầm là hành động tích cực nếu không rõ ngữ cảnh.
• Khác biệt với "tự chủ" ở chỗ thường không được cấp trên chấp thuận.
• Cần chú ý ngữ cảnh để tránh gây hiểu lầm về ý nghĩa tiêu cực.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Cụm từ này thường đóng vai trò là vị ngữ trong câu, diễn tả hành động hoặc cách thức thực hiện công việc.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là một cụm từ ghép cố định, không có khả năng biến đổi hình thái, không kết hợp với phụ từ đặc trưng.

Đặc điểm cú pháp

Thường xuất hiện ở vị trí sau chủ ngữ trong câu; có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "Anh ấy đã tiền trảm hậu tấu."

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường đi kèm với các danh từ chỉ người hoặc tổ chức thực hiện hành động, ví dụ: "ông giám đốc tiền trảm hậu tấu."

Từ liên quan:

• tự ý
• tự tiện
• tự quyết
• vượt quyền
• độc đoán
• quyết đoán
• mạnh dạn
• táo bạo
• liều lĩnh
• chủ động