Soạn bài Nói và nghe Thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau SGK Ngữ Văn 10 tập 2 Kết nối tri thức - siêu ngắn

Nguyễn Tuân được đánh giá là “nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp”, có vị trí đặc biệt quan trọng trong nền văn học Việt Nam. Trước Cách mạng Tháng Tám, ông hướng tới văn học hiện thực lãng mạn, tìm về những giá trị vang bóng một thời. Tập truyện Vang bóng một thời là tiêu biểu cho phong cách này, trong đó, Chữ người tử tù thể hiện trọn vẹn tinh thần nghệ thuật của Nguyễn Tuân, tôn vinh cái đẹp và lòng trân trọng nghệ thuật truyền thống.

Tác phẩm xuất bản năm 1940, ban đầu đăng trên tạp chí Tao Đàn với tên “Dòng chữ cuối cùng”, sau đổi thành Chữ người tử tù. Nhân vật Huấn Cao hiện lên như hiện thân của cái đẹp và tài năng vượt trội, trong khi “người tử tù” cũng gợi ra cái xấu, cái ác cần loại bỏ khỏi xã hội. Ngay từ nhan đề, mâu thuẫn giữa chữ và tử tù đã tạo ra tình huống truyện hấp dẫn, đồng thời làm nổi bật chủ đề tư tưởng: sự bất tử của cái đẹp và sức mạnh cảm hóa của nghệ thuật.

Tình huống truyện độc đáo diễn ra trong nhà tù, những ngày cuối đời của Huấn Cao – người tài hoa nhưng bất đắc thời. Vị thế xã hội của hai nhân vật trái ngược: Huấn Cao là kẻ tử tù nhưng mang tài viết chữ xuất chúng, còn quản ngục là người giữ luật lệ nhưng biết trân trọng cái đẹp. Trên bình diện nghệ thuật, vị thế lại đảo ngược: Huấn Cao tỏa sáng với tài năng và khí phách, quản ngục toát lên vẻ trân trọng, khao khát cái đẹp. Nhờ tình huống độc đáo này, truyện phát triển logic, hợp lý, bộc lộ sâu sắc tính cách nhân vật và chủ đề nghệ thuật.

Nổi bật nhất là Huấn Cao – người tài hoa và khí phách: ông nổi tiếng khắp nơi với chữ “nhanh và đẹp”, khát vọng cái đẹp đi kèm với thiên lương trong sáng: “Tính ông vốn khoảnh, trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ”. Ông tôn trọng chữ nghĩa, không vì quyền lực hay vàng bạc mà trao chữ. Khi gặp viên quản ngục, Huấn Cao nhận ra tấm lòng “biệt nhỡn liên tài” và đã trao chữ như một món quà trân trọng. Bên cạnh tài năng, Huấn Cao còn toát lên khí phách hiên ngang, ngay cả khi bị giam giữ và đối mặt án chém, ông vẫn bình tĩnh, mỉm cười, không khuất phục trước quyền lực.

Ngược lại, viên quản ngục cũng là hình tượng đầy sức hút: sống trong môi trường tù ngục khắc nghiệt, ông vẫn giữ tâm hồn cao đẹp, biết trọng người tài, bất chấp nguy hiểm để xin chữ Huấn Cao. Cảnh cho chữ trở thành điểm nhấn nghệ thuật, nơi ba con người – Huấn Cao, quản ngục và không khí cổ xưa – hòa quyện, tạo nên vẻ đẹp tuyệt vời của tình người, tài năng và nghệ thuật.

Nguyễn Tuân đã vận dụng nghệ thuật đối lập, tương phản một cách tinh tế: giữa tài năng và quyền lực, cái đẹp và cái ác, tự do sáng tạo và luật pháp khắc nghiệt. Ngôn ngữ của truyện tao nhã, nhịp điệu chậm rãi, góp phần phục dựng không khí cổ xưa, vang bóng một thời.

Qua Chữ người tử tù, Nguyễn Tuân khẳng định niềm tin vào sự chiến thắng của cái đẹp và thiên lương trước cái xấu xa, tàn nhẫn. Đồng thời, ông trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, khéo léo bộc lộ lòng yêu nước. Nghệ thuật xây dựng nhân vật và tình huống đặc sắc chính là yếu tố làm nên sức sống bền lâu và giá trị vượt thời gian của tác phẩm.

Truyện "Thần Trụ trời" thuộc nhóm thần thoại kể về nguồn gốc vũ trụ, muôn loài hay còn gọi là thần thoại suy nguyên được tác giả Nguyễn Đổng Chi sưu tầm. Truyện được coi là tác phẩm có nét đặc sắc trong chủ đề và hình thức nghệ thuật.

"Thần Trụ trời" kể về thần Thần Trụ trời với sức mạnh phi thường đã phân chia bầu trời và mặt đất, dùng đất đá tạo nên núi, đảo,.. Qua đó, câu chuyện đã giải thích nguồn gốc của sự hình thành các sự vật trong tự nhiên một cách sáng tạo.

Mở đầu câu chuyện, tác giả dân gian mở ra không gian vũ trụ hoang sơ "một vùng hỗn độn, tối tăm, lạnh lẽo" và thời gian chưa được xác định rõ ràng "Chưa có vũ trụ, chưa có muôn vật và loài người". Trong khoảnh khắc tối tăm mù mịt ấy, Thần Trụ trời đã xuất hiện với thân hình khổng lồ "Chân thần dài không thể tả xiết". Mỗi bước chân của thần "có thể qua từ vùng này đến vùng nọ, hay từ đỉnh núi này sang đỉnh núi khác". Nhờ sức mạnh phi thường ấy, thần đã tự mình đào đất, đập đá, tạo nên cái cột đá cao và to để chống trời. Cột càng đắp cao, tấm trời lại càng thêm rộng mở. Chẳng bao lâu sau, thần Trụ trời đã đẩy vòm trời lên phía mây xanh, khoảng cách giữa đất trời được phân chia rõ ràng. Sau khi trụ trời xong, thần lại phá cột đá và dùng đất đá ném ra mọi nơi, tạo thành hòn núi, dải đồi cao,... Mượn các hình ảnh thiên nhiên, tác giả dân gian đã giải thích quá trình tạo lập thế giới một cách sáng tạo. Từ đây, chủ đề của truyện trở nên gần gũi và hấp dẫn với bạn đọc.

Chủ đề và nghệ thuật của tác phẩm văn học luôn song hành và bổ sung cho nhau. Truyện "Thần Trụ trời" cũng vậy, những sáng tạo hình thức nghệ thuật về cốt truyện, nhân vật đã đóng góp vào thành công trong việc làm nổi bật chủ đề truyện. Là truyện thần thoại, cốt truyện "Thần Trụ trời" được xây dựng hết sức đơn giản và gần gũi, xoay quanh việc thần Trụ trời làm công việc phân chia đất, trời và tạo nên những dạng địa hình tự nhiên khác nhau. Dựa vào trí tưởng tượng của con người cùng những yếu tố kì ảo, truyện đã giải thích quá trình tạo lập vũ trụ và thế giới tự nhiên. Qua đó, ta cũng thấy được khát khao tìm hiểu và khám phá của con người trong buổi đầu sơ khai. Đặc sắc nghệ thuật còn được thể hiện trong việc xây dựng nhân vật kết hợp sử dụng thủ pháp cường điệu, phóng đại kết hợp với các chi tiết hư cấu. Hình ảnh Thần Trụ trời có kích thước "khổng lồ" với những bước chân rộng lớn, sở hữu sức mạnh phi thường, đã giúp cho người đọc hình dung rõ ràng, sắc nét về một vị thần trong thần thoại.

"Thần Trụ trời" với những đặc sắc trong chủ đề và hình thức nghệ thuật đã mang đến cho bạn đọc câu chuyện thú vị lí giải về nguồn gốc các sự vật trong tự nhiên. Đồng thời truyện cũng phản ánh mong muốn, khát khao được tìm tòi, khám phá của con người trong buổi đầu sơ khai. Mong rằng tác phẩm sẽ mãi để lại dấu ấn trong lòng bạn đọc yêu thích văn học dân gian của dân tộc.