Soạn bài Nói và nghe - Luyện tập và vận dụng - Ôn tập Học kì 1 SGK Ngữ Văn 10 HK1 Kết nối tri thức - siêu ngắn

Nhà văn Nam Cao từng nhận định sâu sắc: “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, mà chỉ có thể là những tiếng đau khổ thoát ra từ những kiếp lầm than. Nhà văn không được trốn tránh sự thật mà phải đứng trong lao khổ để đón lấy những tiếng vang động của đời”. Quan điểm ấy nhấn mạnh mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống, cho thấy nghệ thuật chân chính phải hướng đến con người, mang giá trị nhân sinh. Quan điểm này cũng là kim chỉ nam cho tác phẩm Bến quê, nơi từng câu chữ, từng hình tượng nhân vật đều phảng phất tiếng nói trân trọng đời sống bình dị, tình cảm con người.

Nhân vật trung tâm Nhĩ là hình ảnh tiêu biểu của người nghệ sĩ và con người giàu lòng yêu thương. Ông từng đi nhiều vùng đất, trải qua đủ cung bậc cuộc sống, nhưng cuối đời lại bị cột chặt vào giường bệnh. Từ giường bệnh, Nhĩ nhìn bãi bồi bên kia sông – bến quê thân thuộc – và mới nhận ra vẻ đẹp bình dị, gần gũi của nơi mình sinh ra. Đồng thời, Nhĩ nhận ra nỗi vất vả và tình yêu thầm lặng của người vợ, Liên, với sự hy sinh và chăm sóc tận tụy suốt đời cho chồng.

Hình ảnh bến quê mang nhiều giá trị biểu tượng. Đó là những cành hoa bằng lăng tím thẫm, bãi bồi màu mỡ phơi mình bên sông, chuyến đò ngang mỗi ngày; là người vợ đảm đang, thủy chung; là bầy trẻ tinh nghịch và hàng xóm tốt bụng. Tất cả tạo nên một không gian thân thương, ấm áp, vừa là điểm tựa bình yên, vừa là nơi khởi nguồn cho khát vọng được trân trọng, yêu thương và bảo vệ. Nhân vật Nhĩ chiêm nghiệm rằng con người phải vượt qua vòng vèo, chùng chình để hướng tới những giá trị đích thực của cuộc sống.

Với cách xây dựng nhân vật và tình huống truyện độc đáo, Nguyễn Minh Châu đã khắc họa tâm lý tinh tế của Nhĩ. Dù từng đi khắp nơi, giờ đây chỉ nhìn từ cửa sổ, Nhĩ mới nhận ra vẻ đẹp quê hương và tình yêu thầm lặng của vợ. Những chi tiết như việc Liên vá áo, chăm sóc, âu yếm cho chồng hay bầy trẻ “chua lòm mùi nước dưa” đều mang tính biểu tượng về sự tần tảo, ân nghĩa và nét thuần phác của đời sống quê hương. Khi Nhĩ nhờ con trai thực hiện ước muốn đặt chân lên bãi bồi bên kia sông nhưng thất bại, nhà văn khéo léo phản ánh nghịch lý cuộc đời: những giá trị quan trọng thường bị lướt qua, và con người phải nỗ lực để nhận ra, trân trọng chúng.

Nhan đề Bến quê cũng chính là thông điệp nghệ thuật và nhân sinh: thức tỉnh con người trân trọng vẻ đẹp bình dị của quê hương, giá trị gia đình, tình cảm con người và sự giản dị mà sâu sắc của cuộc sống. Nguyễn Minh Châu từng nói: “Văn học và nghệ thuật là hai đường tròn đồng tâm, tâm điểm là con người”. Điều này thể hiện rõ qua Nhĩ, người trải qua bôn ba cuộc đời, cuối cùng mới tìm thấy chốn bình yên, nơi gia đình và quê hương là điểm tựa tinh thần vững chắc.

Truyện ngắn Bến quê không chỉ phản ánh hiện thực đời sống mà còn gợi mở những suy ngẫm sâu sắc về con người và giá trị nhân sinh. Nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu thể hiện qua hình ảnh giàu biểu tượng, dòng tâm lý tinh tế, tình huống truyện độc đáo và giọng trần thuật đầy cảm xúc. Tác phẩm nhắc nhở mỗi người về sự trân trọng gia đình, về những vẻ đẹp giản dị mà đích thực trong cuộc sống, đồng thời khẳng định giá trị chân chính của nghệ thuật: hướng tới con người, vị nhân sinh và khơi gợi lòng nhân ái.

Mùa thu với vẻ đẹp lãng mạn và trữ tình từ lâu đã trở thành đề tài quen thuộc trong thi ca Việt Nam. Hữu Thỉnh – một nhà thơ trưởng thành từ môi trường quân đội – với ngôn ngữ nhẹ nhàng, tinh tế và giàu cảm xúc, đã vẽ nên một bức tranh Sang thu vừa quen thuộc, vừa mới lạ, phản ánh những rung động tâm hồn trước thiên nhiên, đồng thời gửi gắm những suy ngẫm về cuộc đời.

Bài thơ tập trung khai thác vẻ đẹp thiên nhiên mùa thu kết hợp với cảm xúc chủ thể trữ tình. Hữu Thỉnh sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ, hình ảnh ẩn dụ và nhân hóa để làm nổi bật vẻ đẹp tinh tế của mùa thu. Ví dụ, hình ảnh “hương ổi” trong câu:

“Bỗng nhận ra hương ổi/ Phả vào trong gió se”

cho thấy tác giả không trực tiếp mô tả sắc thu, mà gợi liên tưởng cho người đọc về hương thơm nồng nàn, sắc vàng ươm của những ngày cuối hạ đầu thu. Động từ mạnh “phả” tạo hiệu ứng bùng tỏa, khiến thiên nhiên trở nên sống động và gần gũi.

Những dấu hiệu khác của mùa thu được Hữu Thỉnh nhận thức tinh tế qua đa giác quan, như hình ảnh sương thu:

“Sương chùng chình qua ngõ/ Hình như thu đã về”

Sương thu được nhân hóa với từ láy tượng hình “chùng chình”, diễn tả chuyển động chậm rãi, nhè nhẹ, mang đến nhịp điệu êm đềm, thơ mộng. Từ “se” và “về” hiệp vần, tạo cảm giác thanh bình, dễ chịu như chính cảm xúc của mùa thu len lỏi vào tâm hồn con người.

Không gian thiên nhiên trong Sang thu được mở rộng ở chiều cao, chiều rộng và chiều sâu của bầu trời, dòng sông, cánh chim và đám mây:

“Sóng được lúc dềnh dàng
Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây màu hạ
Vắt nửa mình sang thu”

Dòng sông màu thu “dềnh dàng” gợi cảm giác chậm rãi, êm đềm, trôi như cố tình để người đọc cảm nhận rõ nét sự chuyển giao từ hè sang thu. Đối lập với sự trôi chậm của dòng sông là “vội vã” của đàn chim bay về phương Nam, tạo nhịp điệu đối lập sinh động. Động từ “vắt” đặt cho mây cũng nhân hóa, làm mây trở nên chủ động, tinh nghịch. Những hình ảnh này khắc họa rõ nét sự biến chuyển tinh tế của cảnh vật và nhịp điệu giao mùa.

Hữu Thỉnh còn thể hiện sự chuyển hóa cảm xúc của con người qua thiên nhiên, khi những dư âm của mùa hạ vẫn còn: nắng, mưa, sấm. Các từ như “vẫn còn”, “đã vơi dần”, “bớt bất ngờ” diễn tả thời lượng và mức độ hiện diện, đồng thời mang ý nghĩa tượng trưng cho những biến động, thử thách trong cuộc sống. Hình ảnh “hàng cây đứng tuổi” là ẩn dụ cho những con người đã trải qua nhiều gian truân, từng trải, từng bị thử thách nhưng vẫn vững vàng.

Bài thơ không dựa vào màu sắc rực rỡ hay miêu tả chi tiết, mà sử dụng những nét chấm phá tinh tế để gợi hồn thu: nhẹ nhàng, trong sáng, êm đềm và mênh mang. Thông qua Sang thu, Hữu Thỉnh đã kết hợp tài tình giữa cảm xúc con người và thiên nhiên, làm nổi bật chủ thể trữ tình và mang đến cho người đọc trải nghiệm thẩm mỹ sâu sắc.

Như vậy, giá trị nghệ thuật của Sang thu không chỉ nằm ở hình ảnh, nhịp điệu hay âm hưởng thơ, mà còn ở khả năng khơi gợi cảm xúc, rung động tâm hồn và suy ngẫm về cuộc đời, về sự chuyển giao tinh tế của thiên nhiên và cuộc sống.

Trong những hoạt động tập thể, trò chơi kéo co được mọi người vô cùng ưa chuộng và yêu thích. Môn thể thao này vừa giúp mọi người rèn luyện sức khỏe, vừa nâng cao tinh thần tập thể, đoàn kết. Ở bài thuyết minh này, tôi sẽ cung cấp cho các bạn quy tắc, luật lệ của môn kéo co để chúng ta có thêm hiểu biết và chấp hành đúng yêu cầu của trò chơi.

Đối với bộ môn kéo co, mọi đối tượng đều có thể tham dự nếu đáp ứng tốt về thể lực. Số lượng người thi đấu nằm trong khoảng từ 10 đến 16 người, thậm chí nhiều hơn, chia làm hai đội. Vị trí đứng tùy thuộc vào sự sắp xếp của mỗi đội chơi.

Luật chơi của bộ môn kéo co vô cùng dễ hiểu và dễ thực hiện. Trước hết, chúng ta cần chuẩn bị đầy đủ các vật dụng cần thiết như gắng tay, giày thể thao nhằm đảm bảo an toàn cho cơ thể. Tiếp theo, kẻ vạch phân chia ranh giới giữa hai đội. Sau khi các thủ tục chuẩn bị hoàn tất, người chơi vào tư thế sẵn sàng: tay nắm chặt dây, chân chùng xuống. Khi nghe hiệu lệnh của trọng tài thì tiến hành kéo dây về phía mình. Đội nào kéo dây đỏ về vượt qua vạch kẻ trước thì giành chiến thắng.

Mặc dù hiện nay có không ít những trò chơi, bộ môn thể dục hấp dẫn khác nhưng kéo co vẫn là môn thể thao được mọi người yêu thích trong các hoạt động tập thể. Hi vọng những quy tắc, luật lệ mà tôi nêu trên sẽ giúp ích cho các bạn.

Hiện nay, dã ngoại là hoạt động tập thể được nhiều người ưa thích. Có rất nhiều địa điểm du lịch, danh lam thắng cảnh mà chúng ta có thể tham quan. Đối với những người ưa khám phá, mạo hiểm thì các hoạt động tập thể, trải nghiệm ở địa bàn rừng núi là sự lựa chọn hàng đầu. Để có một chuyến đi dã ngoại an toàn, chúng ta cần lưu ý một số quy tắc như sau:

Thứ nhất, cần lên kế hoạch, lộ trình cụ thể cho buổi dã ngoại. Việc làm này là vô cùng cần thiết bởi nó sẽ tránh cho bạn và mọi người những rủi ro không đáng có trong suốt chuyến đi.

Thứ hai, cần lựa chọn trang phục phù hợp. Khi tham gia các hoạt động tập thể ở rừng núi, chúng ta cần mặc quần áo dài tay, đi giày cao cổ hoặc những trang phục gọn gàng, ôm sát cơ thể để tránh bị côn trùng cắn. Đặc biệt, không nên chọn đồ vật, quần áo sáng màu, quá rực rỡ vì sẽ thu hút các loài côn trùng, thú dữ.

Thứ ba, nâng cao cảnh giác khi đi đường rừng. Trong rừng ẩn chứa rất nhiều rủi ro, nguy hiểm. Chúng ta sẽ không thể biết được có bao nhiêu loài động vật đang ẩn nấp sau các tán cây cao và rậm. Hãy quan sát xung quanh để tránh bị rắn, rết cắn nhé!

Thứ tư, cần chuẩn bị các vật dụng, túi thuốc dự phòng. Trong các hoạt động tập thể, chúng ta không tránh khỏi những lúc bị trầy xước, chấn thương. Chính vì vậy, một túi thuốc bao gồm: bông, băng, cồn sát trùng, băng dính cá nhân, thuốc cảm cúm, thuốc đau bụng,... là hết sức cần thiết.

Cuối cùng, tuyệt đối không tự ý đi một mình hoặc tách đoàn đi riêng lẻ. Mọi người nên đi cùng nhau để hỗ trợ trong một vài trường hợp cần thiết.

Trên đây là một số quy tắc an toàn được đúc rút từ những người có kinh nghiệm. Các bạn có thể tham khảo và trang bị cho bản thân những vật dụng hữu ích. Một buổi hoạt động tập thể chỉ vui vẻ khi mọi thành viên được an toàn.