Đề thi học kì 2 Văn 11 - Đề số 9

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU

Thu muộn

Đã đi vào lãng quên mùi vị bánh nướng, bánh dẻo, hạt cốm Vòng bọc trong lá sen buộc sợi rơm vàng duyên dáng. Thu đã qua lâu, tháng mười một tây lịch rồi, tôi vẫn cứ chờ những hạt mưa bay và hơi sương - tuyệt phẩm của mùa thu, như chờ đợi tiếng hú một con tàu. Lại nhớ năm ngoái, một đêm tháng mười trăng mờ, ngồi bên hồ Núi Cốc, lành lạnh tiết thu ngấm vào mỗi phân vuông trên làn da mát lịm nơi bờ vai người yêu dấu.

Thu không mưa bay, không sương mờ hai buổi sớm tối, trơ trẽn đến lạ. Thời khắc cứ lì ra, ngần ngại không chuyển dịch, cảm xúc cũng mòn mỏi đơn điệu khô héo như lá cây trong khu vườn nhỏ của tôi. Trong vườn nhỏ của tôi, rũ úa cả một khóm thuỷ trúc, một gốc hoa tỏi. Thiếu nước và nắng, hoa mười giờ, khép chặt hai mắt lá như lá cây trinh nữ khi tự vệ.

Có người nói: Ở những xứ có tiết khí hậu biến đổi thường xuyên, con người thông minh hơn. Thông minh hơn thì tôi không dám chắc. Nhưng dồi dào cảm xúc thì là điều ai cũng nhận ra. Lịch thiên nhiên quay vòng bốn tiết một năm, ít nhất mười hai tháng trời, tôi ngẩn ngơ xao xuyến mất bốn lần. Trong tâm cảm mình, dẫu thế nào lúc này cũng xôn xang chờ đón một ánh sương đọng huyền ẩn và làn mưa bay xiên xiên mơ màng. Tôi chờ đợi tháng ngày. Thiếu mưa sương như thiếu bạn. Thiếu cái miền để ta trốn lẩn khỏi cái nhộn nhàng bận rộn của thường nhật chen đua, để ẩn náu và nuôi dưỡng cái phần đời sống không nhìn thấy của con người. Cái gì mà không cần sự yên ả, ngập ngừng trong một góc trời riêng.

Tôi đã hết hy vọng. Bởi nắng chợt sáng bừng như đèn trời lồng lộng không gian. Hết cả rồi “Ngoài hiên giọt mưa thu thánh thót rơi”, hết cả rồi “Lá vàng bay theo gió, hoa tàn rụng bến sông”. Tất cả đều lộ liễu phô bầy giữa thanh thiên rát một thứ nắng vàng phong phanh và nóng. Đi trong nắng hanh là cả một khối mâu thuẫn đến khó chịu. Ngoài làn áo là cái bỏng rát tàn bạo thiêu đốt, trong làn da là cái âm âm lạnh của tiết động giá toả từ tiềm ẩn dồn nén có từ thuở nao. Cứ tưởng thu đã hết rồi với nắng hanh sáng choang thô lỗ. Vậy mà một ngày kia, tôi đã giật mình dừng lại bên hè phố Giảng Võ. Bưởi! Bưởi vàng, sản phẩm đích thực của mùa thu, chất cao từng chồng quả, như những dấu chấm vàng kết đọng và tĩnh lặng buông mình ở cuối những câu văn dài đầy nhạc cảm.

Thu chưa đi. Bản tính thu là lưu luyến. Cuối cùng thì tôi đã thấy, có một ngày các khớp xương đều tấy đỏ tê nhức và mũi nghẹt đặc, vô cùng khó thở, rồi sau đó, tựa như có phép lạ, tất cả bỗng biến mất, như ách tắc được giải toả, thông thoát: Mưa bắt đầu rơi! Mưa thu rơi. Đúng là thứ mưa tôi chờ :Rầm rì, thủ thỉ, mu mơ.

Người ta bảo: Thu nay đến muộn. Như tình yêu, tình thu vang vọng như một tiếng còi tàu chia ly đầy nhớ thương, tình thu, có bao giờ biến vào vô tăm tích! Thu ơi, ta nhớ em như nhớ một người yêu từ kiếp trước.

(Thu muộn, In trong Một thoáng lam mờ, Ma Văn Kháng, NXB Dân Trí, 2017, tr.110 – 111)

Câu 1. Xác định đề tài của văn bản trên?

Câu 2. Em hãy chỉ ra yếu tố tự sự được thể hiện trong đoạn văn thứ nhất?

Câu 3. Theo em, tình cảm mà tác giả bộc lộ đối với mùa thu là những tình cảm gì?

Câu 4. Em có đồng tình với câu nói “Ở những xứ có tiết khí hậu biến đổi thường xuyên, con người thông minh hơn” hay không? Vì sao?

Câu 5. Qua văn bản trên, em có cảm nhận như thế nào về mùa thu Hà Nội?

 II. VIẾT

Hãy viết một bài văn nghị luận trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của việc sống lạc quan.

----- Hết -----

Đáp án

I. PHẦN ĐỌC HIỂU

Câu 1:

Phương pháp:

- Đề tài là lát cắt đời sống được nhà văn lựa chọn, tái hiện và thể hiện qua văn bản.

- Dựa vào nội dung bao trùm, hình tượng trung tâm và cảm hứng chủ đạo của toàn bộ văn bản.

Cách giải:

Đề tài thiên nhiên

Câu 2:

Phương pháp:

- Đọc kĩ đoạn văn thứ nhất

- Tìm trong đoạn văn những câu, những chi tiết có tính chất tự sự

Cách giải:

- Lại nhớ năm ngoái, một đêm tháng mười trăng mờ, ngồi bên hồ Núi Cốc, lành lạnh tiết thu ngấm vào mỗi phân vuông trên làn da mát lịm nơi bờ vai người yêu dấu.

Câu 3:

Phương pháp:

- Phân tích các từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ và giọng điệu để xác định tình cảm, cảm xúc của tác giả.

Cách giải:

Tác giả bộc lộ tình cảm yêu quý, thân thuộc, xem mùa thu như một người bạn tri kỷ lâu ngày không gặp lại.

Câu 4:

Phương pháp:

Gợi ý:

- Đồng tình vì: việc ở nơi có khí hậu thay đổi nhiều yêu cầu người ta phải linh hoạt thích nghi hơn, từ đó họ sẽ nhanh nhẹn hơn trong việc xử lý các vấn đề của cuộc sống.

- Không đồng tình vì: việc con người thông minh hay không còn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố như bộ gen, môi trường giáo dục,…

Cách giải:

Em không đồng tình với câu nói trên. Bởi vì trí thông minh của con người chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố quan trọng như giáo dục, di truyền, môi trường xã hội. Khí hậu thay đổi có thể tạo ra những thách thức, giúp con người linh hoạt hơn trong ứng phó, nhưng không phải là yếu tố quyết định duy nhất cho sự thông minh.

Câu 5:

Phương pháp:

Có thể theo gợi ý sau:

- Mùa thu Hà Nội dịu dàng nhưng có lúc vô tình làm người ta cứ chờ đợi

- Nó làm người ta trở nên bình yên hơn, sống chậm hơn và mọi thứ thật nhẹ nhàng tĩnh lặng….

Cách giải:

Đoạn văn tham khảo:

Qua văn bản "Thu muộn" của Ma Văn Kháng, em cảm nhận mùa thu Hà Nội hiện lên thật dịu dàng, sâu lắng và đầy sức quyến rũ. Đó là một thứ thu rất riêng với những tín hiệu không thể nhầm lẫn: hương cốm Vòng thanh tao, mưa bay hơi sương mờ ảo, nắng hanh vàng và cả những cơn mưa "rầm rì, thủ thỉ". Thu Hà Nội trong văn Ma Văn Kháng không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên mà còn là cả một thế giới cảm xúc, nơi con người có thể "ẩn náu và nuôi dưỡng cái phần đời sống không nhìn thấy". Vẻ đẹp của thu khiến lòng người phải "ngẩn ngơ xao xuyến", và cũng bởi thế mà nỗi nhớ thu, sự chờ đợi thu trở nên da diết, khắc khoải. Có thể nói, mùa thu Hà Nội trong tác phẩm là một bức tranh thiên nhiên tinh tế hòa quyện với tâm hồn đa cảm, tinh tế của con người.

II. PHẦN VIẾT

Phương pháp:

1. Mở bài nêu được vấn đề, thân bài triển khai được vấn đề

2. Thân bài

- Giải thích: lạc quan là luôn hướng về những điều tích cực trong cuộc sống cho dù có gặp phải những tình huống khó khăn nhất, giúp cho cuộc sống được nhẹ nhàng, an nhiên hơn

- Ý nghĩa của việc sống lạc quan:

+ Với cá nhân: tinh thần lạc quan giúp con người sống vui vẻ hơn, tận hưởng được nhiều vẻ đẹp hơn của cuộc sống, giúp cho cuộc sống muôn màu sắc hơn. Người lạc quan luôn truyền được năng lượng tích cực cho người khác. Tinh thần lạc quan vô cùng quan trọng, cùng với ý chí, lạc quan sẽ giúp con người đến gần với thành công hơn

+ Với gia đình, cộng đồng, tập thể: tinh thần lạc quan giúp cho mỗi thành viên có thể tìm thấy niềm vui và ý nghĩa trong cuộc sống của mình, có thể truyền tải năng lượng tích cực cho nhau, giúp cho mối quan hệ tốt đẹp hơn, ngoài ra còn giúp cho mỗi thành viên có thể vượt qua những khó khăn, thử thách trong cuộc sống một cách tích cực và hiệu quả hơn..

- Phản đề: còn rất nhiều người có thái độ bi quan, luôn lo sợ và e dè trước mọi khó khăn => cần thay đổi thái độ sống tốt hơn.

- Bài học bản thân: Phải biết phân biệt được lạc quan và xem nhẹ vấn đề, để tránh gây ra những hậu quả đáng tiếc, hình thành thái độ tích cực, tự tạo cho mình một môi trường lành mạnh để rèn luyện tinh thần…

3. Kết bài khái quát được vấn đề

Cách giải:

Bài viết tham khảo:

Cuộc sống như một dòng sông, lúc êm đềm, lúc cuồn cuộn sóng gió. Để có thể vững vàng vượt qua những thác ghềnh, mỗi người cần trang bị cho mình một hành trang vững chắc, trong đó không thể thiếu tinh thần lạc quan. Sống lạc quan có ý nghĩa vô cùng to lớn, là chìa khóa mở ra cánh cửa của hạnh phúc và thành công.

Vậy lạc quan là gì? Lạc quan là thái độ sống tích cực, là cách chúng ta nhìn nhận mọi sự việc, hiện tượng với một góc nhìn đầy hy vọng và tin tưởng vào những điều tốt đẹp. Người lạc quan không phải là người không bao giờ gặp khó khăn hay thất bại, mà là người luôn có khả năng tìm thấy tia sáng ngay trong đêm tối, tìm thấy cơ hội từ thử thách. Họ tin rằng mọi việc rồi sẽ tốt đẹp, và bản thân họ có đủ sức mạnh để vượt qua.

Tinh thần lạc quan mang lại những ý nghĩa vô giá. Trước hết, nó là liều thuốc bổ cho tinh thần và sức khỏe của mỗi cá nhân. Khi suy nghĩ tích cực, con người sẽ giải phóng được những áp lực, lo âu, từ đó tinh thần sảng khoái, cơ thể khỏe mạnh hơn. Hơn nữa, lạc quan là động lực mạnh mẽ giúp con người vượt qua nghịch cảnh. Câu chuyện về nhà văn Ma Văn Kháng trong tác phẩm "Thu muộn" cũng vậy, dù phải chờ đợi mòn mỏi vì thu đến muộn, ông vẫn giữ vững niềm tin vào sự trở lại của những giá trị đích thực của mùa thu, để rồi cuối cùng cảm nhận được "phép lạ". Hay như Nick Vujicic, người sinh ra đã không có tứ chi, nếu bi quan, ắt hẳn cuộc đời ông sẽ là một chuỗi ngày tuyệt vọng. Nhưng bằng tinh thần lạc quan phi thường, ông đã chiến thắng số phận, trở thành một diễn giả truyền cảm hứng cho hàng triệu người trên thế giới. Như vậy, lạc quan không chỉ giúp ta chữa lành vết thương mà còn tiếp thêm sức mạnh để ta kiến tạo nên những điều kỳ diệu.

Không chỉ dừng lại ở giá trị cá nhân, tinh thần lạc quan còn có sức lan tỏa mạnh mẽ đến cộng đồng. Một người lạc quan sẽ như một "ngọn đuốc sống", thắp sáng niềm tin và hy vọng cho những người xung quanh. Họ truyền năng lượng tích cực, tạo nên một môi trường làm việc, học tập vui vẻ, đoàn kết. Một tập thể tràn đầy tinh thần lạc quan sẽ có sức chống chịu tốt trước những biến cố, dễ dàng vượt qua khó khăn và đạt được những mục tiêu chung.

Tuy nhiên, trong xã hội vẫn còn không ít người có lối sống bi quan, tiêu cực. Họ chỉ nhìn thấy khó khăn, thất bại, dễ dàng nản chí và buông xuôi. Lối sống ấy không chỉ khiến bản thân họ mất đi cơ hội phát triển mà còn ảnh hưởng đến tinh thần của những người xung quanh. Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ lạc quan với thái độ chủ quan, duy ý chí. Lạc quan không có nghĩa là phớt lờ khó khăn, mà là đối diện với nó một cách tỉnh táo, tìm ra giải pháp và tin tưởng vào khả năng giải quyết của bản thân.

Là một người trẻ, chúng ta cần nhận thức sâu sắc về ý nghĩa của việc sống lạc quan. Hãy rèn luyện cho mình thói quen suy nghĩ tích cực, tìm kiếm điều tốt đẹp trong mọi hoàn cảnh, đặt ra những mục tiêu vừa sức và kiên trì theo đuổi chúng. Hãy nhớ rằng, thái độ sống của chúng ta hôm nay sẽ quyết định chất lượng cuộc sống của chúng ta ngày mai.

Tóm lại, sống lạc quan là một triết lý nhân văn sâu sắc. Nó là điểm tựa tinh thần vững chắc, là hành trang quý báu giúp con người vượt qua mọi thử thách, khẳng định giá trị bản thân và kiến tạo một cuộc sống tốt đẹp hơn. Mỗi chúng ta hãy chọn cho mình một thái độ sống tích cực, để cuộc đời luôn rực rỡ sắc màu của niềm tin và hy vọng.