Xỏ mũi

Nghĩa & Ví dụ

động từ

Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.

Ví dụ: Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ.

Đặt câu với từ "Xỏ mũi"

Nghĩa: Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.

Học sinh tiểu học

• Bác nông dân xỏ mũi con trâu rồi dắt ra đồng.
• Con bò được xỏ mũi để đứng yên khi chải lông.
• Chú dắt con trâu về chuồng sau khi xỏ mũi nó.

Học sinh THCS – THPT

• Người chăn nuôi xỏ mũi trâu để điều khiển hướng đi khi cày ruộng.
• Con bò bướng bỉnh cũng phải đi theo khi đã bị xỏ mũi.
• Khi lễ hội bắt đầu, trâu đã được xỏ mũi và giữ chắc bằng dây thừng.

Người trưởng thành

• Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ.
• Con vật hiền lại hơn hẳn khi đã bị xỏ mũi, bước theo người dắt.
• Trong chuồng, con bò mới lớn được xỏ mũi để tập quen dây.
• Người phu điềm tĩnh, nắm sợi thừng xuyên qua mũi trâu, dắt nó băng qua bãi bùn.

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa : Luồn thừng vào mũi trâu, bò để dắt đi; dùng để ví trưởng hợp sai khiến, điều khiển một cách quá dễ dàng.

Từ đồng nghĩa:

Từ trái nghĩa:

• thả rông

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
xỏ mũi	nghĩa đen; trung tính – miêu tả thao tác cụ thể Ví dụ: Họ xỏ mũi con trâu trước khi đưa ra chợ.
thả rông	khẩu ngữ; trái nghĩa theo quản thúc vs buông tự do Ví dụ: Không xỏ mũi, họ thả rông đàn bò ngoài bãi.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để chỉ sự điều khiển, sai khiến người khác một cách dễ dàng.
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Không phổ biến, trừ khi dùng trong ngữ cảnh ví von hoặc phân tích xã hội.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Có thể xuất hiện trong các tác phẩm văn học để tạo hình ảnh sinh động về sự điều khiển.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.

Sắc thái & phong cách

• Thường mang sắc thái tiêu cực, chỉ sự bị điều khiển, thao túng.
• Thuộc khẩu ngữ, đôi khi xuất hiện trong văn chương để tạo hình ảnh mạnh mẽ.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi muốn nhấn mạnh sự dễ dàng trong việc điều khiển người khác.
• Tránh dùng trong ngữ cảnh trang trọng hoặc khi cần giữ thái độ trung lập.
• Thường dùng trong các tình huống không chính thức hoặc khi muốn tạo ấn tượng mạnh.

Lưu ý đặc biệt

• Dễ nhầm lẫn với các từ chỉ sự điều khiển khác nhưng "xỏ mũi" nhấn mạnh sự dễ dàng và bị động.
• Người học cần chú ý ngữ cảnh để tránh dùng sai trong các tình huống trang trọng.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Động từ, thường làm vị ngữ trong câu.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng sau chủ ngữ và có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "Anh ta xỏ mũi con bò."

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với danh từ chỉ động vật (trâu, bò) hoặc danh từ chỉ người trong nghĩa bóng.

Từ liên quan:

• dắt
• sai khiến
• điều khiển
• thao túng
• khống chế
• lèo lái
• chi phối
• kiểm soát
• chế ngự
• thống trị