Đun

• Từ đơn
• Từ thuần việt
• Từ đa nghĩa
• Từ toàn dân

Nghĩa & Ví dụ

1.

động từ

Đẩy cho di chuyển (thường nói về xe cộ).

Ví dụ: Anh đun chiếc xe máy hỏng vào mép đường.

2.

động từ

Đưa từ bên ngoài vào bếp lửa, đốt để nấu nướng.

Ví dụ: Tôi đun nồi súp cho bữa tối.

3.

động từ

Làm cho nóng, cho sôi, bằng lửa, điện.

Ví dụ: Anh đun nước pha cà phê buổi sớm.

Đặt câu với từ "Đun"

Nghĩa 1: Đẩy cho di chuyển (thường nói về xe cộ).

Học sinh tiểu học

• Em đun chiếc xe đạp của bạn vào bóng râm.
• Bác bảo vệ đun chiếc xe hỏng vào lề đường.
• Bạn nhỏ cùng em đun xe đồ chơi qua vạch xuất phát.

Học sinh THCS – THPT

• Cậu ấy cúi người, đun chiếc xe đạp lên dốc ngắn trước cổng trường.
• Chú thợ sửa xe vừa cười vừa đun chiếc xe chết máy vào tiệm.
• Trời mưa, chúng mình thay nhau đun chiếc xe bị thủng lốp vào mái hiên.

Người trưởng thành

• Anh đun chiếc xe máy hỏng vào mép đường.
• Giữa dòng xe vội, có người lặng lẽ đun chiếc xe hết xăng tìm chỗ vá.
• Thấy cụ già chật vật, tôi xuống xe, đun chiếc xe đạp của cụ qua đoạn dốc.
• Sau tai nạn nhẹ, họ cùng nhau đun chiếc ô tô vào bãi, nói với nhau vài lời bình tĩnh.

Nghĩa 2: Đưa từ bên ngoài vào bếp lửa, đốt để nấu nướng.

Học sinh tiểu học

• Bố đun nồi cơm bằng bếp củi.
• Mẹ đun nồi canh trên bếp ga.
• Bà đun ấm nước để pha trà sáng.

Học sinh THCS – THPT

• Bố nhóm bếp, đun nồi nước lèo thơm ngát.
• Mẹ vặn nhỏ lửa, đun nồi cháo đến khi hạt gạo nở.
• Ngoại đun nồi kho quẹt, căn bếp thơm mùi khói.

Người trưởng thành

• Tôi đun nồi súp cho bữa tối.
• Chị đun nồi sườn trên bếp liu riu, căn nhà đầy mùi ấm cúng.
• Anh đun ấm nước trên bếp than, nghe than nổ lách tách như mưa.
• Cô chủ quán đun nồi phở từ tờ mờ sáng, hương quế hồi quấn quanh phố nhỏ.

Nghĩa 3: Làm cho nóng, cho sôi, bằng lửa, điện.

Học sinh tiểu học

• Mẹ đun nước cho em tắm.
• Cô đun sữa cho ấm rồi cho bé uống.
• Bà đun ấm trà sôi bốc khói.

Học sinh THCS – THPT

• Em đun nước bằng ấm siêu tốc để pha mì.
• Nhà bếp đun sữa trong nồi cách thủy để không bị khét.
• Cô thủ thư đun ấm nước nhỏ trong phòng đọc, hương trà thoang thoảng.

Người trưởng thành

• Anh đun nước pha cà phê buổi sớm.
• Người nội trợ đun bơ tan chảy, chuẩn bị làm bánh quy.
• Cô kỹ thuật viên đun mẫu dung dịch đến nhiệt độ cần, mắt không rời đồng hồ đo.
• Đêm lạnh, tôi đun ấm nước, mấy ngón tay ấm dần trên thành cốc.

Xem thêm

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa 1: Đẩy cho di chuyển (thường nói về xe cộ).

Từ đồng nghĩa:

• đẩy

Từ trái nghĩa:

• kéo

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
đun	Ít dùng, mang sắc thái cũ hoặc địa phương. Ví dụ: Anh đun chiếc xe máy hỏng vào mép đường.
đẩy	Trung tính, chỉ hành động dùng lực tác động để vật di chuyển ra xa. Ví dụ: Anh ấy đẩy xe hàng vào kho.
kéo	Trung tính, chỉ hành động dùng lực tác động để vật di chuyển lại gần. Ví dụ: Cô bé kéo vali đi.

Nghĩa 2: Đưa từ bên ngoài vào bếp lửa, đốt để nấu nướng.

Từ đồng nghĩa:

• đốt

Từ trái nghĩa:

• dập

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
đun	Trung tính, thường dùng trong ngữ cảnh nấu nướng truyền thống. Ví dụ: Tôi đun nồi súp cho bữa tối.
đốt	Trung tính, chỉ hành động làm cho vật liệu cháy thành lửa. Ví dụ: Đốt củi để sưởi ấm.
dập	Trung tính, chỉ hành động làm tắt lửa hoặc làm ngừng cháy. Ví dụ: Dập tắt đám cháy.

Nghĩa 3: Làm cho nóng, cho sôi, bằng lửa, điện.

Từ đồng nghĩa:

• nấu

Từ trái nghĩa:

• làm nguội

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
đun	Phổ biến, trung tính, dùng trong sinh hoạt hàng ngày. Ví dụ: Anh đun nước pha cà phê buổi sớm.
nấu	Trung tính, chỉ hành động làm nóng hoặc làm sôi chất lỏng, thường để chế biến. Ví dụ: Nấu nước sôi để pha trà.
làm nguội	Trung tính, chỉ hành động giảm nhiệt độ của vật thể hoặc chất lỏng. Ví dụ: Để làm nguội canh, bạn có thể cho thêm đá.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng khi nói về việc nấu nướng hàng ngày, ví dụ: "đun nước".
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Ít phổ biến, thường chỉ xuất hiện trong các hướng dẫn nấu ăn hoặc tài liệu kỹ thuật liên quan đến nhiệt.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Không phổ biến, trừ khi miêu tả cảnh sinh hoạt đời thường.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Dùng trong các tài liệu kỹ thuật liên quan đến nhiệt động lực học hoặc công nghệ thực phẩm.

Sắc thái & phong cách

• Thường mang sắc thái trung tính, không biểu lộ cảm xúc mạnh.
• Phong cách sử dụng chủ yếu là khẩu ngữ và kỹ thuật.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi nói về việc nấu nướng hoặc làm nóng chất lỏng.
• Tránh dùng trong ngữ cảnh cần sự trang trọng hoặc khi có từ thay thế phù hợp hơn như "nấu".
• Thường đi kèm với các từ chỉ chất lỏng như "nước", "sữa".

Lưu ý đặc biệt

• Dễ nhầm lẫn với từ "nấu" trong một số ngữ cảnh, nhưng "đun" thường chỉ việc làm nóng chất lỏng.
• Người học dễ mắc lỗi khi dùng từ này trong ngữ cảnh không phù hợp, như văn bản trang trọng.
• Chú ý đến ngữ cảnh để sử dụng từ một cách tự nhiên và chính xác.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Động từ, thường làm vị ngữ trong câu.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Từ đơn, không kết hợp với phụ từ đặc trưng.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng sau chủ ngữ; có thể làm trung tâm của cụm động từ, ví dụ: "đun nước", "đun sôi".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với danh từ (nước, cơm), phó từ (lên, xuống), và trạng từ (nhanh, chậm).

Chúng tôi sẽ tiếp tục bổ sung câu ví dụ, từ đồng nghĩa trái nghĩa, từ liên quan và các phần mở rộng khác trong thời gian tới