Con dao hai lưỡi

Nghĩa & Ví dụ

Ví cái có tác dụng hai mặt, vừa có hiệu quả tốt lại vừa có thể nguy hiểm cho bản thân người dùng.

Ví dụ: Làm thêm giờ là con dao hai lưỡi: tăng thu nhập nhưng bào mòn sức khỏe.

Đặt câu với từ "Con dao hai lưỡi"

Nghĩa: Ví cái có tác dụng hai mặt, vừa có hiệu quả tốt lại vừa có thể nguy hiểm cho bản thân người dùng.

Học sinh tiểu học

• Cắn kẹo quá ngọt giống con dao hai lưỡi: ăn thì thích, nhưng sâu răng ngay.
• Xem tivi khuya là con dao hai lưỡi: vui mắt nhưng sáng dậy mệt.
• Khen bạn quá lời cũng là con dao hai lưỡi: bạn vui, nhưng dễ chủ quan.

Học sinh THCS – THPT

• Mạng xã hội là con dao hai lưỡi: kết nối bạn bè nhưng dễ khiến ta xao nhãng học tập.
• Thi đấu quyết liệt có thể là con dao hai lưỡi: dễ ghi điểm mà cũng dễ chấn thương.
• Sự tự tin là con dao hai lưỡi: giúp thuyết trình trôi chảy, nhưng quá đà lại thành khoe khoang.

Người trưởng thành

• Làm thêm giờ là con dao hai lưỡi: tăng thu nhập nhưng bào mòn sức khỏe.
• Khuyến mãi dồn dập như con dao hai lưỡi: kích cầu mua sắm rồi để lại ví rỗng.
• Công nghệ theo dõi sức khỏe là con dao hai lưỡi: giúp quản lý cơ thể, song cũng dễ gây ám ảnh con số.
• Lời khen nơi công sở đôi khi là con dao hai lưỡi: mở cửa cơ hội, nhưng có thể kéo theo dị nghị.

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Thường dùng để cảnh báo về những tình huống có thể mang lại cả lợi ích và rủi ro.
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Được sử dụng để phân tích các chính sách, quyết định hoặc công nghệ có tác động đa chiều.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Thường xuất hiện trong các tác phẩm để tạo hình ảnh ẩn dụ về sự mâu thuẫn hoặc nghịch lý.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Không phổ biến.

Sắc thái & phong cách

• Thể hiện sự cảnh báo hoặc nhắc nhở về tính hai mặt của một vấn đề.
• Thường mang sắc thái trung tính, không thiên về tích cực hay tiêu cực.
• Phù hợp trong cả khẩu ngữ và văn viết.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi muốn nhấn mạnh đến cả lợi ích và rủi ro của một vấn đề.
• Tránh dùng khi chỉ có một mặt tích cực hoặc tiêu cực rõ ràng.
• Thường dùng trong các tình huống cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi hành động.

Lưu ý đặc biệt

• Dễ nhầm lẫn với các thành ngữ chỉ sự nguy hiểm đơn thuần.
• Khác biệt với "lợi bất cập hại" ở chỗ nhấn mạnh cả hai mặt lợi và hại.
• Cần chú ý ngữ cảnh để tránh hiểu sai ý nghĩa của thành ngữ.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Cụm danh từ, thường làm chủ ngữ hoặc bổ ngữ trong câu.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là cụm từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng ở đầu hoặc giữa câu; có thể làm trung tâm của cụm danh từ, ví dụ: "một con dao hai lưỡi sắc bén".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với tính từ (sắc bén, nguy hiểm) hoặc động từ (là, trở thành).

Từ liên quan:

• nguy hiểm
• rủi ro
• lợi ích
• mâu thuẫn
• bất trắc
• khó lường
• hiểm hoạ
• nguy cơ
• ưu điểm
• nhược điểm