Nghịch biến

• Từ phức
• Từ ghép
• Từ ghép chính phụ
• Từ Hán Việt

Nghĩa & Ví dụ

tính từ

(Hàm) biến thiên ngược chiều với biến (giảm khi biến tăng, tăng khi biến giảm).

Ví dụ: Hàm số này nghịch biến trên khoảng đã cho.

Đặt câu với từ "Nghịch biến"

Nghĩa: (Hàm) biến thiên ngược chiều với biến (giảm khi biến tăng, tăng khi biến giảm).

Học sinh tiểu học

• Hàm này nghịch biến nên x tăng thì y giảm.
• Trên đồ thị, x đi sang phải, đường y đi xuống vì hàm nghịch biến.
• Cô nói: hàm nghịch biến giống cái xích đu xuống khi bạn leo cao hơn.

Học sinh THCS – THPT

• Vì hàm nghịch biến, mỗi khi em kéo x lớn hơn thì giá trị y tụt xuống.
• Nhìn bảng giá trị sẽ thấy quy luật nghịch biến: x tăng đều, y giảm dần.
• Trong toán thực tế, chi phí trên mỗi sản phẩm có thể nghịch biến với số lượng đặt hàng.

Người trưởng thành

• Hàm số này nghịch biến trên khoảng đã cho.
• Khi lãi suất tăng, theo mô hình đơn giản, nhu cầu vay có thể nghịch biến, phản ánh tâm lý thận trọng của thị trường.
• Trong phân tích dữ liệu, ta thường kiểm tra xem biến mục tiêu có nghịch biến với biến giải thích hay không để chọn mô hình phù hợp.
• Đồ thị nghiêng xuống từ trái sang phải là dấu hiệu trực quan của một quan hệ nghịch biến.

Đồng nghĩa & Trái nghĩa

Nghĩa : (Hàm) biến thiên ngược chiều với biến (giảm khi biến tăng, tăng khi biến giảm).

Từ đồng nghĩa:

• giảm theo
• giảm dần

Từ trái nghĩa:

• thuận biến

Cách sử dụng từ đồng nghĩa, trái nghĩa

Từ	Cách sử dụng
nghịch biến	thuật ngữ toán học, trung tính, chính xác Ví dụ: Hàm số này nghịch biến trên khoảng đã cho.
giảm theo	trung tính, kỹ thuật; dùng khi nhấn mạnh chiều giảm theo biến Ví dụ: Hàm số f(x) giảm theo x trên khoảng (0; +∞).
giảm dần	trung tính, phổ thông; mô tả xu hướng giảm khi biến tăng Ví dụ: Trên (0;1), hàm số giảm dần.
thuận biến	trung tính, chuẩn thuật ngữ; đối nghĩa trực tiếp trong toán học Ví dụ: Hàm số thuận biến trên khoảng (1; +∞).

Ngữ cảnh sử dụng & Phân tích ngữ pháp

Ngữ cảnh

Ngữ cảnh sử dụng

• Trong giao tiếp đời thường (khẩu ngữ): Không phổ biến.
• Trong văn bản viết (hành chính, học thuật, báo chí): Thường dùng trong các văn bản học thuật, đặc biệt là toán học và khoa học tự nhiên.
• Trong văn chương / nghệ thuật: Không phổ biến.
• Trong lĩnh vực chuyên ngành / kỹ thuật: Phổ biến trong toán học, vật lý và các ngành khoa học liên quan.

Sắc thái & phong cách

• Thể hiện tính chất khoa học, khách quan.
• Phong cách trang trọng, chuyên ngành.

Cách dùng & phạm vi

• Nên dùng khi mô tả mối quan hệ giữa các biến số trong toán học hoặc khoa học.
• Tránh dùng trong ngữ cảnh không liên quan đến khoa học hoặc toán học.
• Thường đi kèm với các thuật ngữ toán học khác để mô tả tính chất của hàm số.

Lưu ý đặc biệt

• Dễ nhầm lẫn với "đồng biến" nếu không chú ý đến ngữ cảnh.
• Cần hiểu rõ khái niệm toán học để sử dụng chính xác.
• Không nên dùng trong ngữ cảnh không chuyên ngành để tránh gây hiểu lầm.

Phân tích ngữ pháp

Chức năng ngữ pháp

Tính từ, thường làm vị ngữ trong câu để mô tả tính chất của một hàm số.

Đặc điểm hình thái – cấu tạo

Là từ ghép, không có phụ từ đặc trưng đi kèm.

Đặc điểm cú pháp

Thường đứng sau chủ ngữ và có thể làm trung tâm của cụm tính từ, ví dụ: "hàm số này nghịch biến".

Khả năng kết hợp ngữ pháp

Thường kết hợp với danh từ chỉ hàm số, ví dụ: "hàm số nghịch biến".

Từ liên quan:

• đồng biến
• tăng
• giảm
• biến thiên
• thay đổi
• biến đổi
• suy giảm
• sụt giảm
• tụt
• lên