Đề thi vào 10 môn Văn Thanh Hoá năm 2026

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)

Đọc văn bản sau:

Gia đình tôi có ba người. Mẹ, em Bình và tôi. Bố đã mất từ ngày em Bình còn trong nôi. Chúng tôi gắn bó yêu thương nhau đến nỗi nhiều người đã biết tôi chỉ là con nuôi nhưng đến giờ thì dường như họ không muốn tin vào điều ấy nữa.

Vâng! Tôi đúng là con gái nuôi của mẹ. Tôi được nghe kể lại tôi là một đứa trẻ bị bỏ rơi ở nhà hộ sinh đã được mẹ ẵm về nuôi dưỡng cho đến tận bây giờ.

Ngôi nhà cũ kĩ của chúng tôi nằm ở một góc phố nhỏ. Phía sau nhà có một mảnh vườn hẹp. Khi lớn lên, tôi đã thấy trong vườn có cây trứng gà xanh tốt. Hằng năm, cứ chớm đông, hoa trứng gà nở rộ và sau đó trĩu trịt những chùm quả vàng rộm. Cây ra hoa kết trái vào mùa đông nhưng sắc màu lại tươi như nắng hạ. Trong cái rét căm căm của tiết đông, tâm hồn của ba mẹ con tôi luôn được sưởi ấm bởi mầu vàng tươi tắn ấy. Đối với tôi, cây trứng gà còn giống như một chứng nhân trong cuộc sống của gia đình và của cả cái khối phố nhỏ bé này nữa.

Khi đến cái tuổi có thể theo mẹ ra vườn thu hoạch quả trứng gà, tôi sốt sắng nói với mẹ:

- Để con mang bán cũng được ối tiền đấy mẹ ạ!

Mẹ tôi khẽ khàng:

- Thôi con ạ. Con lấy rổ nhặt ra những quả to nhất mang sang biếu bác Toàn. Hồi còn là chủ ngôi nhà này, chính tay bác Toàn đã trồng những cây trứng gà này đấy. Con cũng chọn lấy chín quả đặt lên bàn thờ bố. Còn lại đem chia đều cho cả xóm.

Tôi làm theo lời mẹ, lòng rưng rưng cảm động. Mẹ tôi là thế. Bao giờ mẹ cũng nghĩ đến việc chia cho người khác. Mẹ thường nói vui với chúng tôi: “Trong bốn phép tính mà mẹ dạy cho học sinh, phép tính nào cũng cần thiết cả, nhưng phép tính chia là khó nhất. Trong những học trò cũ của mẹ, hồi đi học có người rất giỏi toán nhưng lớn lên họ lại không làm nổi phép tính chia thông thường". Mẹ thường nhẹ nhàng và đầy ẩn ý dạy dỗ chúng tôi những bài học làm người.

Chính tôi chứ không phải ai khác, nếu không có phép tính chia của mẹ: chia đau khổ, chia bất hạnh, chia miếng cơm manh áo, chia cả sự cảm thông với người đã sinh ra tôi, thì tôi đâu có được như ngày hôm nay. Mẹ đã dạy tôi và em Bình phép tính chia từ cây trứng gà như thế. [...]

(Trích Cây trứng gà bất tử, Hồ Thủy Giang, 30 tác phẩm được giải cuộc thi viết truyện ngắn cho thanh niên, học sinh, sinh viên, NXB Giáo dục, 2004, tr.189-190)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Xác định ngôi kể trong văn bản.

Câu 2. Theo văn bản, trước khi là con gái nuôi của mẹ, nhân vật tôi có hoàn cảnh như thế nào?

Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn: Đối với tôi, cây trứng gà còn giống như một chứng nhân trong cuộc sống của gia đình và của cả cái khối phố nhỏ bé này nữa.

Câu 4. Em hiểu như thế nào về tình cảm của nhân vật tôi dành cho mẹ trong câu văn: Chính tôi chứ không phải ai khác, nếu không có phép tính chia của mẹ: chia đau khổ, chia bất hạnh, chia miếng cơm manh ảo, chia cả sự cảm thông với người đã sinh ra tôi, thì tôi đâu có được như ngày hôm nay.

Câu 5. Từ nội dung văn bản, em hãy đề xuất một giải pháp khả thi để chia sẻ với những người có hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống (trình bày bằng một đoạn văn từ 7 đến 10 câu).

II. VIẾT (7,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm)

Từ kỷ niệm đẹp thời thơ ấu của nhân vật tôi trong văn bản Đọc hiểu, em hãy viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về vai trò của ký ức tuổi thơ trong cuộc đời mỗi người.

Câu 2 (5,0 điểm)

Em hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích bài thơ sau:

Mùa hạ đi đâu

– Hữu Thỉnh –

Bà ơi mùa hạ đi đâu?

Chùm vải trọc đầu trốn biệt trên cây

Tiếng sấm trốn lẫn vào mây

Quạt nan nằm nhớ bàn tay của bà

Sóng gầy, đê doãi chân ra

Mặt trời ngủ sớm, tiếng gà dậy trưa

Khoai sọ mọc chiếc răng thưa

Cóc ngồi cóc nhớ cơn mưa trắng chiều

Nghe bà, cháu mặc đã nhiều

Mà sao cái rét vẫn theo vào nhà

Cháu sà vào lòng của bà

Đôi tai đã buốt, tay xoa ấm dần

Cái lạnh chạy khỏi đôi chân

Hàm răng thôi khỏi va nhầm vào nhau

Bà ơi cháu đã thấy rồi:

Mùa hạ vào ở trong đôi tay bà.

(Trích tập thơ Tiếng hát trong rừng, NXB Hội Nhà văn, tr.57)

Chú thích: Hữu Thỉnh tên đầy đủ là Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942, là nhà thơ trưởng thành trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Thơ ông thường viết về thiên nhiên, quê hương, người lính và những vẻ đẹp bình dị trong cuộc sống đời thường; cảm xúc tinh tế, ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh; giọng điệu sâu lắng, suy tư. Mùa hạ đi đâu là một trong những bài thơ hay, tiêu biểu cho phong cách thơ Hữu Thỉnh.

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1.

Phương pháp:

Đọc văn bản, chú ý đại từ xưng hô của người kể.

Lời giải chi tiết:

Ngôi kể thứ nhất

Câu 2.

Phương pháp:

Tìm chi tiết kể về nguồn gốc của nhân vật “tôi” ở phần đầu văn bản. Dựa vào lời kể để xác định hoàn cảnh cụ thể trước khi được mẹ nhận nuôi.

Lời giải chi tiết:

Hoàn cảnh của nhân vật “tôi”: một đứa trẻ bị bỏ rơi ở nhà hộ sinh.

Câu 3.

Phương pháp:

Xác định sự vật được so sánh và hình ảnh dùng để so sánh trong câu văn. Làm rõ tác dụng nhấn mạnh ý nghĩa, vai trò đặc biệt của cây trứng gà đối với gia đình và nhân vật “tôi”.

Lời giải chi tiết:

- Biện pháp tu từ: So sánh. Hình ảnh so sánh: Cây trứng gà được so sánh với một chứng nhân. 

- Tác dụng:

+ Làm cho hình ảnh cây trứng gà trở nên sinh động. 

+ Nhấn mạnh cây trứng gà đã gắn bó lâu dài, chứng kiến những sự kiện, những đổi thay trong cuộc sống của gia đình và khu phố. 

+ Thể hiện tình cảm yêu quý, trân trọng của nhân vật “tôi” đối với cây trứng gà và những kỉ niệm gắn liền với nó.

Câu 4.

Phương pháp:

Phân tích cụm từ “phép tính chia của mẹ” và những điều mẹ đã chia sẻ với người khác. Qua đó làm nổi bật lòng biết ơn, kính trọng và tình yêu thương sâu sắc của nhân vật “tôi” dành cho mẹ nuôi.

Lời giải chi tiết:

- Câu văn thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của nhân vật “tôi” đối với mẹ nuôi. 

- Nhân vật “tôi” nhận thức được rằng nhờ tình yêu thương, sự bao dung, lòng nhân hậu và những bài học làm người của mẹ mà mình có được cuộc sống hạnh phúc như hôm nay. 

- Đồng thời thể hiện sự kính trọng, yêu thương và trân quý những hi sinh thầm lặng của mẹ.

Câu 5.

Phương pháp:

Nêu một giải pháp cụ thể, thiết thực như quyên góp, giúp đỡ vật chất hoặc chia sẻ tinh thần.

Lời giải chi tiết:

- Tham gia các hoạt động thiện nguyện, quyên góp. 

- Ủng hộ sách vở, quần áo, đồ dùng học tập, tiền tiết kiệm phù hợp với khả năng. 

- Tích cực tham gia các chương trình giúp đỡ cộng đồng do trường học, địa phương tổ chức. 

- …

II. VIẾT

Câu 1.

Phương pháp:

- Giải thích ký ức tuổi thơ là những kỷ niệm đẹp đẽ gắn với những năm tháng đầu đời.

- Phân tích vai trò của ký ức trong việc nuôi dưỡng tâm hồn, tạo động lực sống, giúp con người biết trân trọng gia đình và quá khứ

- Liên hệ bản thân để khẳng định ý nghĩa của ký ức tuổi thơ.

Lời giải chi tiết:

1. Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

2. Thân đoạn

- Kí ức tuổi thơ là tập hợp những trải nghiệm, sự kiện và cảm xúc của thời thơ ấu, thường bao gồm những kỉ niệm về gia đình, bạn bè, trường học …

- Kí ức tuổi thơ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nhân cách và định hình cuộc sống của chúng ta:

+ Kí ức tuổi thơ thường ảnh hưởng mạnh mẽ đến cuộc sống và tâm hồn của mỗi cá nhân. Những kỉ niệm vui vẻ, hồn nhiên của thời thơ ấu giúp chúng ta giữ vững niềm tin, sự tinh thần cởi mở và khả năng tưởng tượng. Chúng làm cho cuộc sống trở nên đa dạng, phong phú và đầy ý nghĩa.

+ Kí ức tuổi thơ giúp chúng ta học được nhiều giá trị như tình yêu thương, tình bạn, …

+ …

HS lấy dẫn chứng minh họa phù hợp.

- Mở rộng và liên hệ bản thân

3. Kết đoạn: Tổng kết vấn đề nghị luận

Câu 2.

Phương pháp:

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm và khái quát nội dung bài thơ.

- Phân tích chủ đề: tình bà cháu ấm áp, sự yêu thương và chở che của bà được ví như mùa hạ giữa ngày đông lạnh giá.

- Làm rõ các đặc sắc nghệ thuật như thể thơ năm chữ, hình ảnh gần gũi, nhân hóa, câu hỏi tu từ, ngôn ngữ trong sáng giàu sức gợi; cuối cùng đánh giá giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.

Lời giải chi tiết:

I. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

II. Thân bài

1. Nhan đề bài thơ

- Nhan đề Mùa hạ đi đâu là một câu hỏi ngộ nghĩnh, hồn nhiên của trẻ thơ. Gợi sự tò mò, dẫn dắt người đọc khám phá hành trình của mùa hạ khi mùa đông đến. Thể hiện cách cảm nhận thế giới trong trẻo, giàu trí tưởng tượng của em bé. 

2. Bức tranh thiên nhiên và tình yêu thương của bà

a. Bức tranh thiên nhiên khi mùa hạ qua đi

- Những dấu hiệu cho thấy mùa hạ đã rời xa: "Chùm vải trọc đầu trốn biệt trên cây"/ "Tiếng sấm trốn lần vào mây"/ … Thiên nhiên được cảm nhận bằng cái nhìn ngây thơ, giàu liên tưởng.

- Khung cảnh mùa đông hiện lên rõ nét: Sông cạn nước: "Sông gầy..." ; Mặt trời ngủ sớm; Cóc nhớ những cơn mưa mùa hạ; … Tác giả khắc họa sự thay đổi của thời tiết và cảnh vật bằng những hình ảnh gần gũi, sinh động.

b. Hình ảnh người bà và tình bà cháu ấm áp

- Người bà hiện lên gần gũi, yêu thương

+ Bà là người lắng nghe câu hỏi của cháu. 

+ Bà chăm sóc, che chở cho cháu trong những ngày đông giá lạnh. 

- Tình yêu thương của bà xua tan giá rét: Đôi tay bà sưởi ấm đôi tay, đôi chân cháu: "Đôi tai đã buốt, tay xoa ấm dần" => Đôi tay bà không chỉ mang hơi ấm của cơ thể mà còn chứa đựng tình yêu thương vô bờ bến.

- Ý nghĩa sâu sắc của khổ thơ cuối

"Bà ơi cháu đã thấy rồi:
Mùa hạ vào ở trong đôi tay bà."

Câu thơ là lời phát hiện đầy bất ngờ và xúc động của người cháu: "Mùa hạ" là biểu tượng của sự ấm áp, yêu thương, chở che. Đôi tay bà chính là nơi lưu giữ hơi ấm, tình thương và sự chăm sóc dành cho cháu. 

=> Khẳng định tình bà cháu thiêng liêng, sâu nặng. 

3. Đặc sắc nghệ thuật

- Thể thơ lục bát nhịp điệu nhẹ nhàng. 

- Ngôn ngữ giản dị, gần gũi với trẻ thơ. 

- Nhiều biện pháp nhân hóa, so sánh độc đáo.

- Giọng thơ hồn nhiên, trong sáng nhưng giàu cảm xúc.

III. Kết bài: Tổng kết vấn đề nghị luận.