Đề thi vào 10 môn Văn Lào Cai năm 2026

Đề thi

I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc văn bản:

TRÊN XUẤT SẮC

Tiếng thằng bé vụt qua tai tôi khi nó vừa nói như hét vừa lao vào nhà, cả người chúi về phía trước: Mẹ ơi, con được học sinh xuất sắc, được thưởng một cái hộp xếp hình. Tôi chưa kịp khen thì vừa tháo quai cặp khỏi vai, nó lại hỏi tiếp: Mẹ ơi thế tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?

Tôi trả lời chưa dứt câu, nó dồn ngay: Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?

Tôi đành xin khất đến hôm sau. Tôi không muốn trả lời con một cách cho xong việc. Sự trong trắng của trẻ con như tờ giấy trắng, nó đòi hỏi ta phải cẩn trọng, phải băn khoăn khi có lời. Tôi thường hồi hộp khi ngồi vào bàn viết trước một trang giấy quá trắng.

[...] Nhưng rồi tôi còn phải trả lời con tôi. Tôi không hài lòng lắm với câu tôi đã định trả lời, tôi bỗng cảm thấy nó có vẻ nông cạn và công thức. Càng ngày tôi càng hiểu những câu hỏi bao giờ cũng thú vị cũng hấp dẫn hơn những câu trả lời. Hình như một trong những cái khó của người lớn là hay phải trả lời.

Trên xuất sắc nghĩa là từ những miếng nhựa này, con xếp được nhiều thứ nhất. Thằng bé như muốn được “trên xuất sắc” ngay, nó ôm thật nhanh cái hộp vào góc nhà và bắt đầu xếp... Lúc tôi đến bên thì thằng bé đang xếp một hình gì đó thật khó hiểu: nó gồm các miếng nhựa chồng lên nhau, mỗi “tầng” một miếng cao ngất ngưởng, trên cùng là một miếng vuông.

- Con xếp gì đấy? Nhà đấy mẹ ạ. Đây không phải là nhà của con ạ. Nói rồi tôi định đỡ “ngôi nhà” kì cục kia, xếp mẫu cho nó xem, nhưng nó đã gạt tay tôi ra một cách quyết liệt: Nhà của con, có sân bay trên nóc đấy!

Tôi sững người không phải vì cái gạt tay quyết liệt nhưng yếu ớt kia mà vì mấy tiếng rất đĩnh đạc, rất người lớn của thằng bé: Nhà của con. Tôi cũng đã từng xây nhà, những ngôi nhà cát ướt, trong có những vỏ ốc làm chén bát, những cổng lá làm thìa để “ngôi nhà” khỏi trống trải. Mọi người đã cười những “ngôi nhà cát” kì quặc và rõ dại ấy vì hình dáng của chúng chỉ giống mỗi trí tưởng tượng của tôi.

Thế mà lúc chiều, suýt nữa tôi đã làm hỏng “ngôi nhà” tưởng tượng của nó.

Nó có vẻ giận tôi, bất hợp tác...

Tôi lại lan man nghĩ đến tuổi thơ của mình.

Không hiểu bây giờ tôi là ai nếu hồi ấy mẹ đồng ý khi tôi định bỏ học đi làm kiếm tiền giúp bố mẹ như nhiều nhà khác. Nhà mình nghèo thật, nhưng bố mẹ sẽ cố hết sức để các con được đi học vì mẹ biết dù nói thế con vẫn rất muốn được đi học. Và tôi sẽ là ai khác nữa nếu hồi ấy cha không đồng ý để tôi theo học một ngành rất “con trai”, ngành tự động học mặc dầu ông rất muốn con theo nghề viết. Hay là cha mẹ không ép tôi vì đã dừng đứng trước tương lai của đứa con đầu lòng bướng bỉnh? Nếu vậy thì buồn quá!

Rồi chẳng hiểu cơn cớ gì lại đưa đẩy tôi trở về với nghiệp cha. Khi cầm tập truyện đầu tay của tôi, cha chỉ im lặng xoa đầu con gái, mắt cười đầy nước. Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con. Tôi nhìn ngôi nhà xếp kì quặc của nó sừng sững trên bàn, nắn nót mãi mới đặt được xe ra cửa...

(Trích Tiếng đấy - Tập truyện ngắn của Phạm Sông Hồng, NXB Hội nhà văn, 2007, tr. 204 - 210)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của văn bản.

Câu 2. (0,5 điểm) Trong văn bản, người con đã có phản ứng như thế nào khi người mẹ định dỡ "ngôi nhà" kì cục của nó?

Câu 3. (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn: Tôi bỗng hiểu cha mẹ đã yêu tôi, đã hi sinh thầm lặng vì những ngôi nhà của tôi như thế nào.

Câu 4. (1,0 điểm) Chi tiết: Tôi thấy cần phải gặp con đã như một việc khẩn cấp để xin lỗi nó và để nói với nó rằng: Con đã làm được một việc trên xuất sắc vì con đã xây một ngôi nhà đúng là nhà của con giúp em hiều gì về nhân vật người mẹ?

Câu 5. (1,0 điểm) Từ nội dung văn bản, rút ra một thông điệp có ý nghĩa và lí giải.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1. (2,0 điểm)

Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật người con trong văn bản Đọc hiểu.

Câu 2. (4,0 điểm)

Hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về hiện tượng sống thiếu lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ hiện nay và đề xuất giải pháp.

Đáp án

I. ĐỌC HIỂU

Câu 1. Ngôi kể thứ nhất

Câu 2. Phản ứng của người con: gạt tay mẹ một cách quyết liệt và khẳng định đó là “nhà của con”

Câu 3.

- Biện pháp ẩn dụ: “nhưng ngôi nhà của tôi”

- Tác dụng:

+ Làm cách diễn đạt giàu hình ảnh, sâu sắc và giàu tính biểu cảm: “Ngôi nhà” không chỉ là ngôi nhà thật mà còn ẩn dụ cho ước mơ, tương lai, khát vọng, con đường trưởng thành của người con.

+ Nhấn mạnh sự hi sinh âm thầm, tình yêu thương, nâng đỡ của cha mẹ dành cho con trên hành trình trưởng thành.

+ Thể hiện sự thức tỉnh, thấu hiểu và lòng biết ơn của nhân vật “tôi” đối với cha mẹ.

Câu 4. Chi tiết cho thấy nhân vật người mẹ:

- Yêu thương con sâu sắc, quan tâm đến cảm xúc của con

- Biết lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng cá tính sáng tạo của con

- Biết nhìn nhận lại bản thân, sẵn sàng nhận lỗi khi chưa thấu hiểu con

- Có cách giáo dục tích cực, khích lệ và đồng hành với sự phát triển của con

Câu 5. Thông điệp: Cha mẹ cần biết tôn trọng ước mơ, suy nghĩ và sự sáng tạo riêng của con. Bởi mỗi đứa trẻ đều có thế giới tưởng tượng và cách nhìn cuộc sống khác nhau. Khi được yêu thương, lắng nghe và khích lệ đúng cách, các con sẽ tự tin phát triển bản thân và trưởng thành tốt đẹp hơn.

II. VIẾT

Câu 1.

I. Mở đoạn: Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nhân vật người con trong đoạn trích

II. Thân đoạn

* Sự hồn nhiên, ham học hỏi:

- Vui mừng khoe với mẹ thành tích “học sinh xuất sắc”.

- Liên tục đưa ra các câu hỏi: “tiên tiến với xuất sắc thì cái gì hơn?”, “Thế trên xuất sắc là gì hả mẹ?”

=> Thể hiện sự tò mò, khát khao khám phá, mở rộng hiểu biết về thế giới xung quanh.

* Trí tưởng tượng phong phú, sáng tạo:

- Tự mình xếp nên “ngôi nhà” đặc biệt từ hộp đồ chơi, đặc biệt ngôi nhà còn có “sân bay trên nóc”

=> Vừa ngây thơ vừa bay bổng, cho thấy thế giới nội tâm phong phú, không bị bó buộc bởi quy chuẩn.

* Cá tính, có ý thức bảo vệ suy nghĩ riêng

- Quyết liệt gạt tay mẹ khi mẹ định sửa “ngôi nhà”.

- Khẳng định chắc chắn: “Nhà của con”; “có vẻ giận tôi, bất hợp tác” cho thấy phản ứng tự nhiên, chân thật của một đứa trẻ có chính kiến.

=> Thể hiện mong muốn được tôn trọng, được công nhận ý tưởng và thế giới riêng của mình.

* Nghệ thuật:

- Miêu tả tâm lí trẻ em chân thực, tự nhiên.

- Ngôn ngữ đối thoại ngắn gọn, sinh động, phù hợp lứa tuổi.

- Sử dụng ngôi kể thứ nhất giúp nhân vật hiện lên qua cái nhìn trìu mến, trân trọng của người mẹ.

III. Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề nghị luận

Câu 2.

I. Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận

II. Thân bài

1. Giải thích

- Lòng biết ơn: là thái độ trân trọng, ghi nhớ và đền đáp công lao, sự giúp đỡ của người khác.

- Sống thiếu lòng biết ơn: là thái độ vô tâm, thờ ơ, xem sự hi sinh, giúp đỡ của người khác là điều hiển nhiên.

2. Phân tích, chứng minh 

* Biểu hiện những người sống thiếu lòng biết ơn:

- Không kính trọng cha mẹ; coi sự hi sinh của gia đình là trách nhiệm.

- Thiếu tôn trọng thầy cô, không ghi nhớ công ơn dạy dỗ.

- Chỉ biết đòi hỏi, hưởng thụ mà không biết sẻ chia, cống hiến.

- ...

* Nguyên nhân:

- Chủ quan: Nhận thức chưa đầy đủ về giá trị của lòng biết ơn; Thiếu trải nghiệm, không thấu hiểu nỗi vất vả, hy sinh của thế hệ đi trước; …

- Khách quan: Sự phát triển của mạng xã hội làm giảm các kết nối cảm xúc trực tiếp; Sự tác động của lối sống thực dụng, chủ nghĩa cá nhân trong xã hội hiện đại.

* Hậu quả

- Đối với cá nhân: Trở nên cô độc, bị mọi người xa lánh; đánh mất các giá trị đạo đức cốt lõi; khó có được thành công bền vững.

- Đối với gia đình: Làm tan vỡ hạnh phúc, gây tổn thương cho cha mẹ và người thân.

- Đối với xã hội: Mài mòn truyền thống tốt đẹp, suy giảm tình đoàn kết và giá trị đạo đức, gây ra lối sống vô cảm trong cộng đồng.

* Giải pháp

- Tự ý thức, rèn luyện thói quen ghi nhớ và bày tỏ lòng biết ơn mỗi ngày bằng những hành động nhỏ.

- Gia đình: Làm gương về lòng biết ơn; dạy con trẻ nói lời cảm ơn, kể về công lao của ông bà, cha mẹ từ nhỏ.

- Nhà trường: Lồng ghép giáo dục lòng biết ơn vào các môn học, hoạt động ngoại khóa, tổ chức các chuyến đi về nguồn, thăm hỏi gia đình có công.

- ...

HS lựa chọn và sử dụng các dẫn chứng phù hợp

* Mở rộng: Liên hệ bản thân

III. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề nghị luận