Đề bài

Đọc văn bản dưới đây và trả lời các câu hỏi:

MÈO ĂN CHAY

Có một con mèo già, chậm chân, mắt mờ không vồ bắt được chuột nữa, bèn nghĩ ra một kế để lừa đàn chuột trong nhà.

Một hôm, mèo già đeo tràng hạt, gõ mõ, tụng kinh và nói rằng từ nay nó không bắt chuột nữa vì nó tu hành nên kiêng ăn thịt sống, kiêng sát sinh. Lúc đầu, đàn chuột nửa tin, nửa ngờ. Nhưng mấy ngày sau vẫn thấy mèo ngồi niệm Phật và chỉ ăn rau. Có con thử lại gần mà mèo cũng không vồ nên chúng tin là mèo già tụng kinh, sám hối thật. Vì thế, đàn chuột thường nhởn nhơ đi lại cạnh mèo già, không còn lo bị mèo ăn thịt nữa.

Một buổi tối, cả đàn lại xếp hàng một đi qua chỗ mèo già ngồi để vào hang. Mèo ta biết thế, liền cho đàn chuột chui vào hang chỉ còn lại con cuối cùng, liền vồ lấy nuốt chửng. Hôm đầu, thấy thiếu một con thì chúng đâm hoang mang. Con chuột đầu đàn nghi là mèo già bắt, hôm ấy thử đi ở cuối cùng xem sự thể ra sao.

Mèo ta nhe răng, giơ vuốt ra vồ, chuột đầu đàn chỉ kịp kêu thét lên báo cho cả đàn rồi cũng bị mèo nuốt chửng. Từ đó lũ chuột luôn nhắc rằng chớ có bao giờ tin những kẻ độc ác giả nhân giả nghĩa mà thiệt mạng.

(https://thuvienpdf.com/chi-tiet-tang-thu-vien/133/PO-meo-an-chay)

Câu 1

Xác định thể loại của văn bản.

Phương pháp giải

Xem nội dung: có cốt truyện, nhân vật là loài vật + rút ra bài học, xác định thể loại.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Thể loại: truyện ngụ ngôn

Giải thích:

Truyện kể về mèo và chuột nhưng mục đích chính là rút ra bài học “đừng tin kẻ giả dối”: đặc trưng của truyện ngụ ngôn

Mở rộng

- Truyện ngụ ngôn là những truyện kể ngắn gọn, hàm súc, bằng văn xuôi hoặc văn vần. Truyện thường đưa ra bài học về cách nhìn sự việc, cách ứng xử của con người trong cuộc sống.

- Đề tài trong truyện ngụ ngôn thường là những vấn đề đạo đức hay những cách ứng xử trong cuộc sống.

- Nhân vật trong truyện ngụ ngôn có thể là loài vật, đồ vật, cây cối hoặc con người. Các nhân vật hầu như không có tên riêng, thường được người kể chuyện gọi bằng danh từ chung như: rùa, thỏ, sói, cừu, cây sậy, thầy bói, bác nông dân,… Từ suy nghĩ, hành động, lời nói của nhân vật ngụ ngôn, người nghe, người đọc có thể rút ra những bài học sâu sắc.

Link tham khảo: Thể loại Truyện ngụ ngôn

---

Xem thêm các câu hỏi cùng đoạn

Câu 2

Tìm và xác định loại phó từ được sử dụng trong câu sau:

“Có một con mèo già, chậm chân, mắt mờ không vồ bắt được chuột nữa, bèn nghĩ ra một kế để lừa đàn chuột trong nhà.”

Phương pháp giải

Tìm từ bổ sung ý nghĩa cho động từ “vồ bắt được” (đoạn 1).

Xác định loại dựa vào ý nghĩa thời gian/tiếp diễn/kết thúc

Lời giải của GV Loigiaihay.com

- Phó từ: “nữa”.

- Loại phó từ: phó từ chỉ thời gian (chỉ sự tiếp diễn, sự kết thúc của hành động).

Giải thích:

Từ “nữa” bổ sung ý nghĩa cho hành động “không vồ bắt được”, cho thấy hành động đã chấm dứt.

Mở rộng

- Phó từ là các từ ngữ luôn đi liền với các từ loại khác là tính từ, động từ và trạng từ với tác dụng bổ sung, giải thích rõ hơn ý nghĩa của các từ mà nó đi kèm.

- Phó từ gồm hai loại lớn: Phó từ đứng trước động từ, tính từ và phó từ đứng sau động từ tính từ.

- Phó từ luôn kết hợp với tính từ và động từ để bổ sung, làm rõ nét nghĩa về thời gian, về sự tiếp diễn, về mức độ, về mặt phủ định, về mặt cầu khiến, về khả năng, về kết quả, về tần số và tình thái cho các từ mà nó đi kèm.

Link tham khảo: Phó từ là gì? Đặc điểm của phó từ

---

Câu 3

Câu chuyện trên được kể theo ngôi thứ mấy?

Phương pháp giải

Xem người kể có xưng “tôi”, “ta” hay người kể giấu mặt

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Ngôi kể thứ ba

Giải thích:

Truyện không có “tôi”, người kể đứng ngoài gọi “mèo”, “chuột”.

Mở rộng

Ngôi kể thứ ba: khi gọi các nhân vật bằng tên gọi của chúng, người kể tự giấu mình đi, người kể có thể kể linh hoạt tự do những gì diễn ra với nhân vật.

sLink tham khảo: Ngôi kể và tác dụng của việc thay đổi ngôi kể

---

Câu 4

Nhân vật chính trong truyện là ai?

Phương pháp giải

Xác định nhân vật xuất hiện xuyên suốt + giữ vai trò trung tâm cốt truyện.

Nhân vật chính thường chi phối diễn biến truyện

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Nhân vật chính: mèo già

Giải thích:

Mèo già là nhân vật bày mưu, tạo xung đột và quyết định kết cục câu chuyện => nhân vật chính

Mở rộng

- Truyện ngụ ngôn là những truyện kể ngắn gọn, hàm súc, bằng văn xuôi hoặc văn vần. Truyện thường đưa ra bài học về cách nhìn sự việc, cách ứng xử của con người trong cuộc sống.

- Nhân vật trong truyện ngụ ngôn có thể là loài vật, đồ vật, cây cối hoặc con người. Các nhân vật hầu như không có tên riêng, thường được người kể chuyện gọi bằng danh từ chung như: rùa, thỏ, sói, cừu, cây sậy, thầy bói, bác nông dân,… Từ suy nghĩ, hành động, lời nói của nhân vật ngụ ngôn, người nghe, người đọc có thể rút ra những bài học sâu sắc.

Link tham khảo:

Thể loại Truyện ngụ ngôn

Nhân vật trong truyện ngụ ngôn

---

Câu 5

Hành động mèo già đeo tràng hạt, gõ mõ, tụng kinh mấy ngày liền nhằm mục đích gì?

Phương pháp giải

Xem hành động “đeo tràng hạt, tụng kinh” (đoạn 2).

Liên hệ kết quả: chuột tin tưởng, suy ra mục đích.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Mục đích: Để đánh lừa bầy chuột

Giải thích:

Hành động “tụng kinh” của mèo già là mưu kế nhằm tạo ấn tượng là nó đã tu hành, từ đó khiến chuột tin rằng nó không còn tàn ác và không còn săn mồi nữa.

Mở rộng

- Truyện ngụ ngôn là những truyện kể ngắn gọn, hàm súc, bằng văn xuôi hoặc văn vần. Truyện thường đưa ra bài học về cách nhìn sự việc, cách ứng xử của con người trong cuộc sống.

- Nhân vật trong truyện ngụ ngôn có thể là loài vật, đồ vật, cây cối hoặc con người. Các nhân vật hầu như không có tên riêng, thường được người kể chuyện gọi bằng danh từ chung như: rùa, thỏ, sói, cừu, cây sậy, thầy bói, bác nông dân,… Từ suy nghĩ, hành động, lời nói của nhân vật ngụ ngôn, người nghe, người đọc có thể rút ra những bài học sâu sắc.

Link tham khảo:

Thể loại Truyện ngụ ngôn

Nhân vật trong truyện ngụ ngôn

---

Câu 6

Việc đàn chuột thường nhởn nhơ đi lại cạnh mèo già, không còn lo bị mèo ăn thịt nữa cho thấy thái độ gì của đàn chuột?

Phương pháp giải

- Quan sát hành động của chuột: “nhởn nhơ đi lại cạnh mèo”.

- Suy ra thái độ từ hành động.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Thái độ: Thiếu cảnh giác

Giải thích:

Sự chủ quan, mất cảnh giác của chuột được thể hiện rõ qua hành động nhởn nhơ bên cạnh mèo già, cho thấy chúng đã tin tưởng vào lời “tụng kinh” của mèo mà quên mất bản chất nguy hiểm của nó.

Mở rộng

- Truyện ngụ ngôn là những truyện kể ngắn gọn, hàm súc, bằng văn xuôi hoặc văn vần. Truyện thường đưa ra bài học về cách nhìn sự việc, cách ứng xử của con người trong cuộc sống.

- Nhân vật trong truyện ngụ ngôn có thể là loài vật, đồ vật, cây cối hoặc con người. Các nhân vật hầu như không có tên riêng, thường được người kể chuyện gọi bằng danh từ chung như: rùa, thỏ, sói, cừu, cây sậy, thầy bói, bác nông dân,… Từ suy nghĩ, hành động, lời nói của nhân vật ngụ ngôn, người nghe, người đọc có thể rút ra những bài học sâu sắc.

Link tham khảo:

Thể loại Truyện ngụ ngôn

Nhân vật trong truyện ngụ ngôn

---

Câu 7

Từ “sám hối” trong câu văn: “Có con thử lại gần mà mèo cũng không vồ nên chúng tin là mèo già tụng kinh, sám hối thật” được hiểu như thế nào?

Phương pháp giải

- Dựa vào ngữ cảnh “tụng kinh, sám hối” (đoạn 2).

- Giải nghĩa theo nghĩa thông dụng của từ Hán Việt.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

“Sám hối”: Ăn năn tội lỗi đã gây ra

Giải thích:

Ở đây “sám hối” được hiểu theo nghĩa ăn năn, hối cải vì những hành động sai trái trong quá khứ – chuột tưởng rằng mèo già đã thật sự ăn năn, từ đó cho rằng mình được cứu rỗi.

Mở rộng

- Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ…) mà từ biểu thị.

- Có thể hiểu nghĩa của từ chính là nội dung mà từ biểu thị để giúp chúng ta có thể hiểu và nhận diện được nội dung từ đó.

Link tham khảo: Nghĩa của từ

---

Câu 8

Thành ngữ “giả nhân giả nghĩa” trong câu văn: “Từ đó lũ chuột luôn nhắc rằng chớ có bao giờ tin những kẻ độc ác giả nhân giả nghĩa mà thiệt mạng.” nói đến điều gì?

Phương pháp giải

Nhận diện thành ngữ trong câu cuối.

Dựa vào ngữ cảnh, giải nghĩa theo nghĩa thực và và nghĩa bóng

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Giả vờ tỏ ra tử tế, nhân nghĩa

Giải thích:

Thành ngữ “giả nhân giả nghĩa” chỉ những kẻ bên ngoài tỏ ra hiền lành, nhân hậu nhưng bên trong thì độc ác, ác ý – là lời cảnh tỉnh cho chuột về việc không nên tin tưởng những vẻ bề ngoài giả tạo.

Mở rộng

- Thành ngữ là một loại cụm từ cố định, có nghĩa bóng bẩy. Nghĩa của thành ngữ là nghĩa toát ra từ cả cụm từ, chứ không phải được suy ra từ nghĩa của từng thành tố.

- Các cách phân loại cấu tạo thành ngữ:

+ Dựa vào số lượng thành tố trong thành ngữ:

+ Dựa vào kết cấu ngữ pháp

- Vì thành ngữ mang đậm sắc thái biểu cảm nên dễ dàng bày tỏ, bộc lộ được tâm tư, tình cảm của người nói, người viết đối với điều được nhắc tới.

Link tham khảo: Thành ngữ là gì? Nghĩa của một số thành ngữ thông dụng

---

Câu 9

Nêu bài học rút ra từ câu chuyện trên.

Phương pháp giải

- Nhìn kết cục + lời rút ra ở câu cuối.

- Khái quát thành bài học chung.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Bài học:

- Không nên tin vào những lời nói hoặc hành động giả tạo của kẻ gian xảo.

- Luôn cảnh giác, suy xét trước khi đặt niềm tin để tránh bị lừa dối.

Giải thích:

Chuột bị hại vì tin mèo => bài học là phải cảnh giác, không tin vào vẻ ngoài giả tạo của kẻ xấu.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

---

Câu 10

Em có đồng tình với việc làm của con mèo già không? Vì sao?

Phương pháp giải

Trả lời quan điểm (đồng tình/không).

Nêu lí do dựa vào hành động và ý nghĩa đạo đức.

Lời giải của GV Loigiaihay.com

Em không đồng tình với việc làm của con mèo già. Vì

- Hành vi giả tạo của con mèo nhằm lừa gạt và sát hại đàn chuột là độc ác, không thể chấp nhận được.

- Việc này gây ra sự bất tín và mất niềm tin, làm tổn hại đến các giá trị đạo đức trong cuộc sống.

Giải thích:

Không đồng tình vì mèo dùng mưu gian, giả đạo đức để lừa và giết chuột. Hành vi này trái với chuẩn mực đạo đức và gây hậu quả xấu.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?

---