Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:
MƯA ĐỎ
Tóm tắt bối cảnh: Mùa hè năm 1972 đỏ lửa, các chiến sĩ giằng co từng tấc đất với địch ở Thành cổ Quảng Trị. 81 ngày đêm chiến đấu nơi đây đã viết nên một thiên anh hùng ca bất hủ về lòng yêu nước, sự hi sinh của những người lính quân đội anh hùng. Đoạn trích dưới đây viết về những ngày chiến đấu đầu tiên của tiểu đội.
Dòng sông về đêm vẫn sáng rực như ban ngày. Ánh hỏa châu (1) thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa nào đó phun ra từ trời. Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú ẩn trong bóng tối.
Dứt pháo, lập tức có nhiều võng cáng, nhiều bóng đen chống gậy, chống nạng, băng bó trắng toát từ mọi góc tối lao ra gọi lên một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục.
Bác sĩ Lê cũng từ đâu đi đến, áo lót, quần đùi, chẳng có tí áo choàng, áo khoác nào cho ra dáng một ông thầy thuốc. Cái giọng cẳng(2) không có vẻ gì là bác sĩ cả, cứ nặng trình trịch như một người phu mộ, thỉnh thoảng lại còn gắt nặng lên:
– Tôi nhắc lại lần nữa, thương binh nặng mới được xuống thuyền, thương binh nhẹ tự ôm phao bơi qua [...]
Đến lượt Cương dìu người thương binh bằng đùi đi đến. Như thói quen nghề nghiệp nhìn đâu cũng thấy lũ nhúc vi trùng, bác sĩ Lê quát luôn:
– Ê, đứng lại! Bị vào đâu?
– Vào đùi ạ.
– Phần mềm hay xương?
– Dạ, cả hai.
– Sao không nói cả ba luôn? Xem nào! Anh cúi xuống vết thương nắn nắn, bẻ bẻ rồi nhìn lên:
– Tôi bó nó cả xương ra rồi! Thế các cậu không biết ấn nó vào rồi ga rô(3) lại cho đàng hoàng à? Xương người chứ có phải xương gà đâu. Xuống!
– Em… em tự bơi được. – Cậu thương binh nhăn nhó.
– Nhiều lời, lên thuyền! Nhanh không pháo nó lại bắn bỏ mẹ bây giờ! Rồi đột ngột anh quay qua Cương:
– Này! Hà Nội phải không?
– Sao bác sĩ biết?
– Ngửi mùi là biết. Toàn mùi trèo me trèo sấu, mốc xì. Tớ cũng Hàng Thánh phố cổ đấy, làm sao thì làm, đừng để xấu mặt thủ đô nhé, thằng em! Đưa cậu ấy xuống đi!
Các thương binh được khiêng, dìu lên những con thuyền đã đậu sẵn. Có thương binh nặng nhọc đưa lên được rồi nhưng mất thăng bằng ngã tõm xuống nước, lại phải vớt lên. Lại có thương binh đang nằm thoi thóp trên võng cáng với vầng băng quấn kín đầu, lên được thuyền rồi lại tỉnh như sáo, tự chuyền người tìm một chỗ ngồi chắc chắn nhất, cũng may mà đôi mắt cú vọ(4) của người bác sĩ không nhìn thấy.
Vô tình Cương lại dìu bạn lên con thuyền nằm cạnh thuyền của cô gái tên Hồng. Cô đứng đó, đẫm mồ hôi, ống quần xắn cao để lộ đôi bắp chân thon trắng đến phi lí. Hai ánh nhìn bất giác chạm nhau…
Hồng hỏi khẽ:
– Anh… anh bị rồi ư?
– Không, tôi chỉ chuyển thương rồi lại trở về ngay.
– Sao mới có ngày đầu đã bị quá trời thế này? – Giọng cô xao xót. – Anh… anh Cương ráng cẩn thận nghen! Anh mà bị là em… không chờ đâu.
– Ớ(5) biết tên tôi ư? – Cương tròn mắt.
– Đàn bà con gái xứ này muốn biết cái gì là biết được hết à. Vang khẽ một tiếng cười khúc khích. Một cô khác chạy đến, ống quần ướt sũng, giọng Quảng Trị vang lên lúc này thật ngọt:
– Báo cáo Xã đội trưởng, các thuyền đã đủ người, chị cho xuất phát! Hồng gật đầu:
– Em nói các thuyền chú ý qua thắt lề! Rồi cô quay lại anh, giọng như gió thoảng:
– Em đi nha anh! Không mong gặp lại…
Thuyền ra giữa dòng rồi anh mới chợt hiểu ra câu nói tưởng như vĩnh biệt, như chia xa lần cuối ấy. Không, gặp lại chứ, nhất định sẽ gặp nhưng cô gái ơi, yên trí đi, tôi sẽ không gặp trong hình hài một thương phế binh đâu. Mà em cũng đừng để bị làm sao nhé! Cầu mong cho em cứ đêm đêm qua sông mãi thế này để thỉnh thoảng tôi còn được nhìn thấy em và, nói thật nhé, sự có mặt của em, của những cô gái như em sẽ làm cho ý nghĩa cuộc chiến đấu này giàu có hơn và làm cho mọi khổ đau chết chóc vơi nhẹ đi…
(Chu Lai, Mùa đỏ, NXB Quân đội nhân dân, 2025, tr102 - 103)
* Chú thích:
Chu Lai (1946): Tên thật là Chu Văn Lai, là một nhà văn, Đại tá Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông sinh tại Nghệ An, quê gốc ở Hưng Yên và là con trai của nhà viết kịch Học Phi. Chu Lai từng là lính của binh chủng đặc công, đã tham gia chiến đấu tại nhiều chiến trường ác liệt, trong đó có mặt trận Quảng Trị năm 1972. Văn của Chu Lai thường mang đậm chất hiện thực, trần trụi, gai góc nhưng cũng đầy tính nhân văn, tập trung khắc họa hình ảnh người lính trong và sau cuộc chiến.
Mùa đỏ là tiểu thuyết của Chu Lai, được Nhà xuất bản Quân đội nhân dân phát hành lần đầu năm 2014. Tác phẩm lấy bối cảnh là cuộc chiến đấu 81 ngày đêm tại Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972 – một trong những trận đánh khốc liệt nhất trong lịch sử chiến tranh Việt Nam.
(1) Hỏa châu: Loại pháo sáng, khi bắn lên trời sẽ bung dù và cháy sáng rực một vùng rộng lớn, thường được dùng trong quân sự để chiếu sáng chiến trường ban đêm hoặc ra tín hiệu.
(2) Cẳng: (Từ địa phương, khẩu ngữ) Có thái độ tỏ ra hơn người, ngạo mạn, bất cần.
Xác định ngôi kể của văn bản.
Xác định ngôi kể của văn bản.
- Vận dụng kiến thức về ngôi kể trong văn bản tự sự
- Xác định các dấu hiệu: đại từ xưng hô, cách gọi tên nhân vật, vị trí người kể chuyện (trong hay ngoài câu chuyện)
- Văn bản được kể theo ngôi thứ ba:
+ Người kể không xuất hiện trực tiếp trong câu chuyện
+ Gọi tên nhân vật bằng tên riêng (Cường, Hồng, bác sĩ Lê…)
Giải thích: Ngôi kể thứ ba là kiểu kể mà người kể chuyện đứng ngoài câu chuyện, điển hình là không xưng “tôi”, “chúng tôi” mà gọi nhân vật bằng tên hoặc đại từ.
Câu chuyện diễn ra ở đâu, thời điểm nào?
Câu chuyện diễn ra ở đâu, thời điểm nào?
- Đọc kĩ văn bản
- Xác định đúng không gian, thời điểm của câu chuyện
- Câu chuyện diễn ra:
+ Địa điểm: Bên dòng sông ở chiến trường Quảng Trị (khu vực Thành cổ Quảng Trị)
+ Thời gian: Ban đêm, trong những ngày đầu của cuộc chiến mùa hè năm 1972
Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn văn bản.
Tóm tắt các sự việc chính được kể trong đoạn văn bản.
- Đọc kĩ văn bản
- Nắm vững nội dung văn bản và xác định những sự kiện chính trong văn bản
- Các sự kiện chính được kể trong đoạn văn bản:
+ Cảnh chuyển thương binh qua sông trong đêm pháo kích dữ dội
+ Cuộc đối thoại giữa Cương và bác sĩ Lê để sắp xếp thương binh
+ Cuộc gặp gỡ, trò chuyện ngắn giữa Cương và cô gái tên Hồng
+ Dòng suy ngẫm của Cương về ý nghĩa cuộc chiến sau khi thuyền của Hồng rời đi
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong những câu văn sau:
“Dòng sông về đêm vẫn sáng rực như ban ngày. Ánh hỏa châu thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa nào đó phun ra từ trời. Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú ẩn trong bóng tối.”
Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong những câu văn sau:
“Dòng sông về đêm vẫn sáng rực như ban ngày. Ánh hỏa châu thả vào dòng nước làm nó đỏ bầm như dòng nham thạch từ ngọn núi lửa nào đó phun ra từ trời. Pháo vẫn bắn dai dẳng như những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú ẩn trong bóng tối.”
- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ so sánh
- Phân tích tác dụng về mặt nội dung và nghệ thuật của biện pháp tu từ so sánh
- Biện pháp tu từ so sánh:
+ “Dòng sông sáng rực” - “ban ngày”
+ “Ánh hoả châu đỏ bầm” - “dòng dung nham”
+ “Pháo bắn dai dẳng” - “những tiếng ho khan đặc đởm của một con quái thú ẩn trong bóng tối”
- Tác dụng:
+ Gợi lên những hình ảnh ghê rợn, ám ảnh “dung nham”, “quái thú” nhằm khắc hoạ nổi bật tính chất khốc liệt, dữ dội của chiến tranh và sức tàn phá ác liệt của nó
+ Góp phần tạo cảm giác căng thẳng, rùng rợn, qua đó làm nổi bật hiện thực khốc liệt nơi chiến trường Quảng Trị
+ Tăng tính biểu cảm, sinh động và hấp dẫn cho văn bản, giúp người đọc hình dung sâu sắc được sự tàn phá của chiến tranh đến đời sống và con người
Qua đoạn trích, anh/chị hãy nhận xét khoảng 5 đến 7 dòng về vẻ đẹp phẩm chất của con người Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
Qua đoạn trích, anh/chị hãy nhận xét khoảng 5 đến 7 dòng về vẻ đẹp phẩm chất của con người Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
- Từ nội dung văn bản, liên hệ và đánh giá vẻ đẹp phẩm chất của con người Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc
Đoạn văn tham khảo:
Con người Việt Nam trong đoạn trích hiện lên với nhiều phẩm chất đẹp. Họ dũng cảm, kiên cường khi đối mặt với bom đạn ác liệt mà vẫn bình tĩnh thực hiện nhiệm vụ. Tinh thần trách nhiệm và ý thức kỷ luật được thể hiện rõ qua hình ảnh bác sĩ Lê nghiêm khắc nhưng tận tụy cứu chữa thương binh. Bên cạnh đó là tình đồng chí, đồng đội sâu sắc khi mọi người dìu nhau, nhường nhau cơ hội sống. Đặc biệt, vẻ đẹp tâm hồn còn thể hiện qua những rung động rất con người giữa chiến tranh, như cuộc gặp gỡ giữa Cương và Hồng. Chính tình yêu thương và niềm tin ấy đã tiếp thêm sức mạnh, làm cho cuộc chiến đấu trở nên có ý nghĩa hơn.
Theo văn bản, vì sao dòng sông về đêm lại có màu “đỏ bầm như dòng nham thạch”?
Theo văn bản, vì sao dòng sông về đêm lại có màu “đỏ bầm như dòng nham thạch”?
- Đọc kĩ văn bản
- Xác định rõ lí do dòng sông về đêm lại có màu “đỏ bầm như dòng nham thạch”
- Theo văn bản, dòng sông về đêm lại có màu “đỏ bầm như dòng nham thạch” vì: do ánh hoả châu thả vào dòng nước
Theo em, nhan đề “Mưa đỏ” có ý nghĩa gì?
Theo em, nhan đề “Mưa đỏ” có ý nghĩa gì?
- Đọc kĩ văn bản
- Xác định ý nghĩa của nhan đề
- Theo em, ý nghĩa của nhan đề “Mưa đỏ” là
+ “Mưa” gợi tả cơn mưa bom đạn, pháo kích dày đặc, không ngớt của kẻ thù xuống mảnh đất Thành cổ. “Đỏ” là màu của lửa đạn, của ánh hoả châu nhuộm dòng sông, và đau đớn hơn, đó là màu máu của các chiến sĩ đã anh dũng hy sinh, “Mưa đỏ” là hình ảnh chân thực nhất về một cơn mưa của lửa đạn và máu
+ Nhan đề gợi lên sự khốc liệt, bi tráng đến tột cùng của cuộc chiến 81 ngày đêm tại Quảng Trị. Nó vừa là bản cáo trạng tội ác chiến tranh, vừa là một biểu tượng ca ngợi sự hy sinh vĩ đại, bất tử của thế hệ những người lính trẻ đã lấy máu đào của mình để tô thắm cho nền độc lập, tự do của Tổ quốc
Tìm những từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh và ánh sáng trong đoạn văn đầu tiên. Sự kết hợp của những âm thanh và ánh sáng đó tạo ra một không khí chiến trường như thế nào?
Tìm những từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh và ánh sáng trong đoạn văn đầu tiên. Sự kết hợp của những âm thanh và ánh sáng đó tạo ra một không khí chiến trường như thế nào?
- Đọc kĩ văn bản
- Chỉ ra từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh và ánh sáng trong đoạn văn
- Phân tích sự kết hợp của những âm thanh và ánh sáng đó tạo nên không khí như thế nào
- Từ ngữ, hình ảnh miêu tả ánh sáng: “sáng rực như ban ngày”, “ánh hỏa châu”, “đỏ bầm như dòng nham thạch”
- Từ ngữ, hình ảnh miêu tả âm thanh: “pháo vẫn bắn dai dẳng”, “những tiếng ho khan đặc đờm của một con quái thú”
- Sự kết hợp giữa một thứ ánh sáng ma quái, chết chóc và những âm thanh ghê rợn, không dứt đã vẽ ra một không khí chiến trường vô cùng căng thẳng, ngột ngạt và dữ dội, nơi sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc
Phân tích sự đối lập giữa lời nói, thái độ bên ngoài và hành động, nội tâm bên trong của nhân vật bác sĩ Lê. Sự đối lập đó cho thấy vẻ đẹp phẩm chất nào của người lính trong chiến tranh?
Phân tích sự đối lập giữa lời nói, thái độ bên ngoài và hành động, nội tâm bên trong của nhân vật bác sĩ Lê. Sự đối lập đó cho thấy vẻ đẹp phẩm chất nào của người lính trong chiến tranh?
- Đọc kĩ văn bản
- Phân tích sự đối lập giữa lời nói, thái độ bên ngoài và hành động, nội tâm bên trong của nhân vật bác sĩ Lê
- Đánh giá vẻ đẹp phẩm chất của người lính trong chiến tranh
Nhân vật bác sĩ Lê được khắc họa qua nghệ thuật đối lập đặc sắc giữa vẻ ngoài và nội tâm:
- Vẻ ngoài: Bác sĩ Lê hiện lên với vẻ ngoài xù xì, gai góc. Ngoại hình thì xuề xòa, không kiểu cách “áo lót, quần đùi”, lời nói thì “cẳng”, “gắt nặng lên” như một người phu mộ, thái độ thì có vẻ bất cần, lạnh lùng.
- Nội tâm bên trong: Trái ngược với vẻ ngoài đó là một trái tim nhân hậu và đầy trách nhiệm. Ông hành động rất cẩn trọng, tỉ mỉ khi khám cho thương binh (“nắn nắn, bẻ bẻ”). Ông quyết đoán, dứt khoát ưu tiên người bị thương nặng hơn để đảm bảo an toàn tối đa cho họ. Đặc biệt, câu nói với Cương (“Tớ cũng Hàng Thành phố cổ đây… đừng để xấu mặt thủ đô nhé, thằng em!”) đã bộc lộ một tình cảm đồng đội, đồng hương ấm áp, sâu sắc và đầy tinh thần trách nhiệm.
- Sự đối lập này đã khắc họa thành công vẻ đẹp chân thực, không tô vẽ của người lính trong chiến tranh. Vẻ ngoài gai góc, cứng rắn là lớp vỏ bọc cần thiết để họ trở nên mạnh mẽ hơn trước sự khốc liệt của chiến trường. Nhưng sâu thẳm bên trong họ vẫn là lòng nhân ái, tình đồng đội sâu nặng và tinh thần trách nhiệm cao cả.
Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn:
“Dứt pháo, lập tức có nhiều võng cáng, nhiều bóng đen chống gậy, chống nạng, băng bó trắng toát từ mọi góc tối lao ra gọi lên một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục.”
Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn:
“Dứt pháo, lập tức có nhiều võng cáng, nhiều bóng đen chống gậy, chống nạng, băng bó trắng toát từ mọi góc tối lao ra gọi lên một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục.”
- Đọc kĩ văn bản
- Chỉ ra biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu văn
- Phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ ẩn dụ về mặt nội dung và nghệ thuật
- Biện pháp tu từ ẩn dụ: “Một đoàn âm binh hiện lên từ địa ngục”
- Hiệu quả:
- Góp phần làm cho lời văn trở nên giàu hình ảnh, tăng sức gợi hình, gợi cảm, đồng thời tạo ra một lối diễn đạt hàm súc, gây ấn tượng thị giác mạnh mẽ và ám ảnh trong lòng người đọc.
- Nhấn mạnh, cực tả sự tàn khốc và bi thương đến tột cùng của chiến tranh. Hình ảnh “âm binh”, “địa ngục” đã lột tả tận cùng nỗi đau cả về thể xác lẫn tinh thần mà người lính phải gánh chịu, biến họ từ những con người khỏe mạnh thành những hình hài ma quái, vật vờ giữa lằn ranh sinh tử.
- Đồng thời, hình ảnh ẩn dụ này còn bộc lộ niềm xót xa, đau đớn của nhà văn trước những mất mát to lớn của dân tộc, và sâu xa hơn là lời lên án đanh thép tội ác của chiến tranh phi nghĩa.
Chỉ ra đâu là lời của người kể chuyện, đâu là lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cương trong đoạn văn cuối. Phân tích tác dụng của việc chuyển đổi từ lời kể sang lời độc thoại nội tâm ở phần cuối đoạn trích
Chỉ ra đâu là lời của người kể chuyện, đâu là lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cương trong đoạn văn cuối. Phân tích tác dụng của việc chuyển đổi từ lời kể sang lời độc thoại nội tâm ở phần cuối đoạn trích
- Đọc kĩ văn bản
- Chỉ ra lời của người kể chuyện, lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cương
- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của việc chuyển đổi từ lời kể sang lời độc thoại nội tâm ở phần cuối đoạn trích
- Lời của người kể chuyện (ngôi thứ ba): “Thuyền ra giữa dòng rồi anh mới chợt hiểu ra câu nói tưởng như vĩnh biệt, như chia xa lần cuối ấy.”
- Lời độc thoại nội tâm của nhân vật Cương: Là toàn bộ phần còn lại, từ “Không, gặp lại chứ, nhất định sẽ gặp…” cho đến hết đoạn trích.
- Việc chuyển đổi từ lời kể khách quan sang dòng độc thoại nội tâm chủ quan là một thủ pháp nghệ thuật tinh tế, mang lại nhiều tác dụng:
+ Giúp tác giả đi sâu vào thế giới bên trong, khám phá một cách trực tiếp và tinh tế những diễn biến tình cảm, những trăn trở, suy nghĩ của Cương.
+ Qua dòng độc thoại, người đọc thấy được sự chuyển biến của anh, từ ngỡ ngàng đến thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa trong lời nói của Hồng và tìm thấy một động lực chiến đấu mới, cao đẹp hơn.
Đây cũng là cách để tác giả bộc lộ tư tưởng, chủ đề của tác phẩm một cách tự nhiên nhất: tình yêu và vẻ đẹp con người chính là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn giúp người lính vượt qua gian khổ, làm cho cuộc chiến trở nên giàu ý nghĩa hơn.
Danh sách bình luận